Πρώτες παρατηρήσεις από τη μετάβαση στη 15λεπτη αγορά ηλεκτρικής ενέργειας

Μετά από πολυετή προετοιμασία, εδώ και δέκα μέρες έχει υλοποιηθεί η μετάβαση της επίλυσης των ευρωπαϊκών SDAC αγορών επόμενης ημέρας σε 15-λεπτα διαστήματα. Για κάθε μέρα πλέον, οι αγορές έχουν 96 περιόδους επίλυσης, και συνεπώς η ισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης έρχεται πιο κοντά στις περιόδους επίλυσης/εκκαθάρισης των ενδοημερήσιων αγορών και της αγοράς εξισορρόπησης.

Τι σημαίνει όμως αυτή η αλλαγή για την ελληνική αγορά; Η εμπειρία των πρώτων δέκα ημερών μας δίνει κάποιες σημαντικές πρώτες παρατηρήσεις και συμπεράσματα.

Το «μοτίβο πριονιού» και οι ωριαίες εντολές πακέτου

Η ανάλυσή μας βασίζεται στα αποτελέσματα της Αγοράς Επόμενης Ημέρας (DAM) του Ελληνικού Χρηματιστηρίου Ενέργειας (HEnEx) για τις πρώτες δέκα ημέρες εφαρμογής της νέας 15λεπτης διακριτότητας για τις ημέρες παράδοσης από 1 έως 10 Οκτωβρίου 2025. Συγκεκριμένα, επικεντρωνόμαστε στη συμπεριφορά της Τιμής Εκκαθάρισης της Αγοράς (Market Clearing Price – MCP).

Με την ανάλυση μας συμπληρώνουμε αρχικές παρατηρήσεις από άλλους φορείς και συμμετέχοντες, ιδίως από την Κεντροδυτική Ευρώπη και τις Σκανδιναβικές χώρες, αναλύοντας τα αποτελέσματα της DAM για να εξετάσουμε την ύπαρξη χαρακτηριστικών μοτίβων που σχετίζονται με την MCP.

Με βάση τα προαναφερθέντα δεδομένα, παρατηρούμε πως το λεγόμενο «μοτίβο πριονιού» (“sawtooth pattern”), όπως και σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, είναι εμφανές και στην ελληνική DAM. Το «μοτίβο πριονιού» σε μια χρονολογική καμπύλη τιμών ορίζεται ως η ύπαρξη σταθερών, επαναλαμβανόμενων και συχνά διαδοχικών κινήσεων ανόδου και καθόδου, που όταν απεικονίζονται σε χρονική σειρά, εμφανίζονται σαν «δόντια πριονιού». Η ανάλυσή μας επιβεβαιώνει ότι, κατά την εξεταζόμενη δεκαήμερη περίοδο, το «μοτίβο πριονιού» εμφανίζεται σταθερά στο σύνολο των ημερών και είναι ιδιαίτερα έντονο κατά τις μεταβατικές περιόδους της ζήτησης, όπου απαιτείται σημαντική ανοδική ή καθοδική ανταπόκριση της παραγωγής (δηλαδή κατά τις φάσεις προσαρμογής της παραγωγής πριν και μετά τις πρωινές και βραδινές αιχμές φορτίου).

Για τη συνοπτική αποτύπωση των αποτελεσμάτων της ανάλυσης, εξετάστηκε η μέση τιμή της MCP ανά 15λεπτο της DAM του HEnEx, για το διάστημα των πρώτων δέκα ημερών του Οκτωβρίου 2025. Το παρακάτω γράφημα απεικονίζει τη μέση 15λεπτη τιμή MCP, καθώς και τη μέση κλίση αυτών (slope), η οποία εκφράζει τη διαφορά μεταξύ διαδοχικών 15λέπτων. Η κλίση μεταξύ διαδοχικών 15λέπτων δύναται να λάβει θετικές ή αρνητικές τιμές, υποδηλώνοντας ότι το εκάστοτε 15λεπτο έχει υψηλότερη ή χαμηλότερη MCP σε σχέση με το προηγούμενο, ενώ οι μικρές  ή μηδενικές διαφορές  υποδηλώνουν αμελητέα μεταβολή σε σχέση με το προηγούμενο 15λεπτο.

Η εξέλιξη της κλίσης καταδεικνύει τη συστηματική παρουσία του «μοτίβου πριονιού» προς αμφότερες τις κατευθύνσεις (θετική και αρνητική). Ως θετικό μοτίβο πριονιού (positive sawtooth) ορίζεται η περίπτωση όπου, σε ενδοωριακό επίπεδο, κάθε διαδοχικό τέταρτο της ώρας καταγράφει υψηλότερη τιμή MCP από το προηγούμενο, με το τελευταίο 15-λεπτο να παρουσιάζει την υψηλότερη τιμή, ενώ η επόμενη ωριαία περίοδος ξεκινά με σημαντικά χαμηλότερη τιμή στο πρώτο τέταρτο. Από την άλλη, το αρνητικό μοτίβο πριονιού (negative sawtooth) ακολουθεί την αντίστροφη δυναμική, με το πρώτο 15λεπτο της ώρας να έχει την υψηλότερη τιμή MCP και τα επόμενα τρία να έχουν διαδοχικά χαμηλότερες τιμές.   

Ποια είναι  η πηγή όμως αυτής της συστηματικότητας και τι σημαίνει για την αγορά; Παρόλο που είναι σχετικά νωρίς για την εξαγωγή βέβαιων συμπερασμάτων, η βασική αιτία του φαινομένου πιθανώς πηγάζει από τη συμπεριφορά των συμμετεχόντων θερμικών παραγωγών, και συγκεκριμένα των εντολών πακέτου. Οι εντολές αυτές  διασφαλίζουν ότι η προσφερόμενη παραγωγή θα ανταμειφθεί βάσει του προσφερόμενου ωριαίου βραχυπρόθεσμου οριακού κόστους, ακόμα και αν η παραγωγή δεν χρειαστεί και για τα τέσσερα 15λεπτα της ώρας. Επομένως, η προσφερόμενη τιμή στις εντολές πακέτου μπορεί να θεωρηθεί αντιπροσωπευτική του μέσου ωριαίου κόστους της μονάδας για 4 τέταρτα. Υπό αυτό το πρίσμα, στην περίπτωση του αρνητικού μοτίβου, οι υψηλότερες τιμές εντοπίζονται στο πρώτο 15λεπτο της κάθε ώρας. Αντίθετα, στην περίπτωση του θετικού μοτίβου, οι εντολές πακέτου ορίζουν τη χαμηλότερη τιμή στο πρώτο 15λεπτο, προκειμένου οι θερμικές μονάδες να ανταμειφθούν καλύτερα για το σύνολο της παραγωγής τους και για τα επόμενα τρία 15λεπτα που θα είναι σίγουρα στην αγορά (in the money). Είναι, επίσης, προφανές ότι το θετικό μοτίβο ακολουθεί την άνοδο του υπολειπόμενου φορτίου, ενώ το αρνητικό μοτίβο ακολουθεί την κάθοδο του. 

Εξίσου σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του μοτίβου έχει το γεγονός ότι προβλέψεις καιρικών συνθηκών και ζήτησης έχουν συνήθως ωριαία ανάλυση. Επομένως σε περιόδους ανόδου του φορτίου, μια ωριαία πρόβλεψη (ως μέσος τεσσάρων 15λεπτων) σημαίνει χαμηλότερη ζήτηση το πρώτο 15λεπτο και μονοτονικά υψηλότερη το τέταρτο 15λεπτο, και αντίστροφα σε περιόδους καθόδου του φορτίου. Αντίστοιχα το ίδιο συμβαίνει και με την ηλιακή παραγωγή.    

Συμπερασματικά, η μετάβαση της αγοράς σε 15λεπτα διαστήματα δίνει περισσότερη ευελιξία στους συμμετέχοντες να διαμορφώσουν τις προσφορές τους, επιτρέποντας πιο ακριβή προσαρμογή στις βραχυχρόνιες διακυμάνσεις της παραγωγής ΑΠΕ. Είναι πιθανό η συνολική μεταβλητότητα των τιμών MCP να αυξηθεί αλλά αυτό μένει να διαπιστωθεί εν καιρώ. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η μελέτη της επίπτωσης στα καθαρά αναμενόμενα έσοδα των συστημάτων αποθήκευσης και των μη κατανεμόμενων ΑΠΕ, εφόσον το μοτίβο διατηρηθεί. Παράλληλα, η νέα αυτή δυναμική ενδέχεται να «αντλήσει» όγκους συναλλαγών για τη DAM από τις ενδοημερήσιες αγορές, χωρίς ωστόσο να αναμένονται σημαντικές επιπτώσεις στην Συνεχή Αγορά (Continuous Market). Τέλος, αξίζει να διερευνηθούν τυχόν επιπτώσεις, εφόσον το μοτίβο διατηρηθεί στο μέλλον, στις προτεινόμενες μεταρρυθμίσεις στην αγορά εξισορρόπησης. 

*Οι απόψεις που αναφέρονται στο παρόν κείμενο είναι αποκλειστικά προσωπικές εκτιμήσεις των συγγραφέων και δεν αντιπροσωπεύουν επίσημες θέσεις οποιασδήποτε νομικής οντότητας με την οποία μπορεί να σχετίζονται.

- Του Γιάννη Δημητρόπουλου,Principal, και Άγι Κουμεντάκου, Supervisor, Energy Sector, Grant Thornton*