Προκλήσεις κατά την προσέλκυση/πρόσληψη υπαλλήλων στον ενεργειακό τομέα

Ο ρόλος των ανθρώπινων πόρων στον ενεργειακό τομέα είναι κομβικός για την επίτευξη των στρατηγικών προς την αειφόρο ανάπτυξη. Η αλληλεπίδραση τους έγκειται στην άντληση "πράσινων" θέσεων εργασίας και την προσφορά σε τεχνογνωσία, τεχνολογία και καινοτομία.

Ο ενεργειακός τομέας είναι σε φάση παγκόσμιας ανάπτυξης λόγω της συνεισφοράς των ΑΠΕ σε θέσεις εργασίας και στην τόνωση των οικονομιών. Η ετήσια ανασκόπηση του IRENA για την Ανανεώσιμη Ενέργεια και Θέσεις Εργασίας εκτίμησε ότι μέχρι το 2017, 10.3 εκατομμύρια άνθρωποι απασχολούνταν παγκοσμίως στον ενεργειακό τομέα (μετρήσεις σε Κίνα, Βραζιλία, ΗΠΑ, Ινδία, Ιαπωνία και Ε.Ε.). Η βιομηχανία Φ/Β είχε τη μεγαλύτερη ανάπτυξη (περίπου 3.4 εκ.) ακολουθούμενη από τα βιο-καύσιμα, την υδροηλεκτρική και την αιολική ενέργεια . Η συνεισφορά των ΑΠΕ σε θέσεις εργασίας θα συνεχίσει να μεγαλώνει: σύμφωνα με το τελευταίο σενάριο της IRENA για το 2030 προβλέπεται ο συνολικός αριθμός θέσεων να φτάσει τα 23.6 εκ. και τα 28.8 εκ. το 2050.

Η βιομηχανία της ενέργειας λόγω της εξάσκησης στο πεδίο απαιτεί πνευματική και φυσική ανθεκτικότητα από τους εργαζόμενους και δεν μπορεί να συγκρίνεται με τις απλές θέσεις γραφείου. Ενώ όμως νέες θέσεις τόσο στις ΑΠΕ αλλά και σε άλλους τομείς ανοίγουν, οι επαγγελματίες προσέλκυσης ανθρώπινου δυναμικού αντιμετωπίζουν προκλήσεις στην ανεύρεση κατάλληλων υποψηφίων: 

• Εργατικό δυναμικό προχωρημένης ηλικίας

Ένα μεγάλο ποσοστό των εργαζομένων στον χώρο πρόκειται να συνταξιοδοτηθούν στο κοντινό μέλλον. Η Cambridge Energy Research Associates εκτίμησε το ποσοστό των εργαζομένων στην παραγωγή ενέργειας και τις αντίστοιχες επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας που έχει αποσυρθεί σε πάνω από 50% για το 2015 (Kumar, 2019), με την πλειοψηφία των εναπομεινάντων να είναι μεγαλύτεροι από 55 ή νεότεροι από 35 ετών.  Πολλές εταιρίες του χώρου κινδυνεύουν να χάσουν αποκτηθείσα γνώση και εμπειρία δεκαετιών καθώς το τμήμα αυτό ετοιμάζεται να αποχωρήσει. 

• Κενό δεξιοτήτων

Οι τεχνολογικές εξελίξεις έχουν δημιουργήσει ένα κενό δεξιοτήτων. Οι διαχειριστές ανθρώπινου δυναμικού πέρα από το να αναπληρώσουν το κενό των έμπειρων συνταξιούχων, χρειάζεται να αναζητούν και υποψήφιους με δεξιότητες στα πεδία του Internet of Things, εφαρμογών cloud, της τεχνητής νοημοσύνης κλπ. (80% των επαγγελματιών πρόσληψης ανθρώπινου δυναμικού θεωρούν ότι η έλλειψη τέτοιων δεξιοτήτων είναι μία κύρια πρόκληση της ανανεώσιμης ενέργειας - Global Energy Talent Index, 2017). Νέοι ρόλοι εργασίας προκύπτουν πέρα από το πεδίο των ΤΠΕ καθώς σύμφωνα με την McKinsey (2016) η ψηφιακή βελτιστοποίηση μπορεί να ενισχύσει την κερδοφορία κατά 20 με 30% για τις επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας μέσω των έξυπνων δικτύων, μετρητών, ψηφιακών εργαλείων αύξησης της παραγωγικότητας για τους εργαζόμενους και αυτοματισμούς στις διαδικασίες.

• Έλλειψη γυναικών

Οι γυναίκες αποτελούν το 22% του εργατικού δυναμικού στην βιομηχανία ορυκτών καυσίμων και 32% στην ανανεώσιμη ενέργεια – επιπλέον τα ποσοστά αντιπροσώπευσης πέφτουν με την άνοδο στην ιεραρχία: 17% έχουν ρόλους σε επίπεδο C και μόλις 1% είναι CEO (Catalystorg, 2019). Ένας από τους λόγους είναι οι τεχνικοί ρόλοι που οδηγούν σε επαγγελματική εξέλιξη και στους οποίους η παρουσία των γυναικών είναι στο 15% (ενώ 50% στους διαχειριστικούς). 

Τα προγράμματα εκπαίδευσης πρέπει πλέον να προσαρμοστούν για την αντιμετώπιση των νέων προκλήσεων που παρουσιάζονται και στον ενεργειακό τομέα, όπου πλέον η πολυπλοκότητα των συστημάτων, οι αλλαγές στις αλυσίδες αξίας και τα νέα επιχειρηματικά μοντέλα προϋποθέτουν επαγγελματίες με δεξιότητες διαφορετικών κλάσεων (τεχνικές, οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές). Έτσι εισάγεται πλέον η αναγκαιότητα της διεπιστημονικότητας στα προγράμματα εκπαίδευσης αλλά και της πρακτικής εφαρμογής στην αγορά εργασίας. 

Στην έρευνα εργοδοτών του UNI-SET (2017), δημιουργήθηκε ένα πλαίσιο δεξιοτήτων για επαγγελματίες του χώρου της ενέργειας με κατηγοριοποίηση ανά πεδίο δεξιοτήτων για τα ακόλουθα πεδία:

1. Ενεργειακή υποδομή – Ευφυή Δίκτυα – Δίκτυα Διανομής Ενέργειας

2. Προσομοίωση Συστήματος / Μοντελοποίηση 

3. Συμβατικές τεχνολογίες: Βασισμένες σε ορυκτά και Πυρηνικά

4. Ανανεώσιμες Τεχνολογίες / Ενεργειακοί Τομείς – Χημικά (πρδ. Βιο-καύσιμα)

5. Ανανεώσιμες Τεχνολογίες / Ενεργειακοί Τομείς – Ηλεκτρικός / Θερμικός

6. Ανανεώσιμες Τεχνολογίες / Ενεργειακοί Τομείς – Ενεργειακές Μετατροπές

7. Ενεργειακή Αποδοτικότητα

8. Έλεγχος Ενεργειακού Συστήματος

9. Τεχνολογίες Αποθήκευσης Ενέργειας

10. Ενσωμάτωση Τεχνολογιών / Ασφάλεια

11. Χρήση Τεχνολογίας – Αξιοπιστία / Συντήρηση

12. Ανάλυση Δεδομένων

13. Μεταφορές – Προσωπικές, Δημόσια Μέσα και Αγαθά

14. Αστικός Σχεδιασμός

15. Σχεδιασμός Κτιρίων

16. Ενεργειακές Κοινότητες - Κοινωνία

17. Ενεργειακή Αγορά / Οικονομικά Μοντέλα

Σε σύνολο 161 εργασιακές δεξιότητες ταυτοποιήθηκαν στα πεδία αυτά, με την κατανομή σε κλάσεις δεξιοτήτων να φαίνεται στον επόμενο πίνακα - με τις κλάσεις των τεχνικών και οικονομικών να έχουν την πλειοψηφία των απαιτούμενων δεξιοτήτων (29,8% και 26,1% αντίστοιχα). 

Εντός αυτού του πλαισίου διεξάγω εμπειρική έρευνα (για την απόκτηση τίτλου MBA) για τη σπουδαιότητα κάθε δεξιότητας σε επιλεγμένους τομείς που σχετίζονται περισσότερο με την απεξάρτηση από τον άνθρακα αλλά και την αλληλεπίδραση μεταξύ των διαφορετικών κλάσεων δεξιοτήτων. 

Το παρακάτω ερωτηματολόγιο (15 λεπτών) απευθύνεται σε επαγγελματίες του χώρου, σε τμήματα ανθρώπινου προσωπικού και σε recruiters γενικά. Ο δρόμος της ενεργειακής μετάβασης παρουσιάζει μία πολύ μεγάλη ευκαιρία για ανάπτυξη η οποία όμως δεν μπορεί να λάβει χώρα χωρίς τους κατάλληλους επαγγελματίες. Ευελπιστώ η έρευνα αυτή να φωτίσει τα κενά και τις δεξιότητες που απαιτούνται για την προσέλκυση τους.   

https://forms.gle/6qx6e1hVbySi889E9 

Αναφορές:

1. Corporate Sourcing of Renewables: Market and Industry Trends REmade Index 2018 About IRENA. 

2. Irena.org. (2018). Renewable Energy and Jobs Annual Review 2018. 

3. Linkedin.com. (2019). Re - Inventing HR in the Energy Sector.

4. Catalyst. (2019). Women in Energy - Gas, Mining, and Oil: Quick Take.

5. POWER (2018). Trends and Obstacles in the Power Industry Workforce.

6. The Global Energy Talent Index Report. 

7. www.mckinsey.com. The digital utility: New opportunities and challenges.

8. The UNI-SET Universities Survey Report Energy Research and Education at European Universities.