Πώς το μπλακ άουτ στην Ιβηρική θα επηρεάσει τους νέους κανόνες της ΕΕ – Τα μέτρα που σχεδιάζουν στις Βρυξέλλες

Tο «πρωτοφανές», όπως χαρακτηρίστηκε, blackout στην Ιβηρική χερσόνησο έχει προκαλέσει ανησυχίες και ερωτηματικά, ανοίγοντας παράλληλα τη συζήτηση στην Ευρώπη για το τι πρέπει να γίνει ώστε να αποφευχθούν στο μέλλον παρόμοια περιστατικά.

«Πρέπει να μάθουμε από αυτό μαζί και να δράσουμε αποφασιστικά για να αποτρέψουμε τέτοια περιστατικά», δήλωσε χαρακτηριστικά ο επίτροπος Ενέργειας της Ένωσης, Νταν Γιόργκενσεν, μετά το πρώτα πορίσματα για τα αίτια του μπλακ άουτ που δημοσίευσε την περασμένη Παρασκευή ο ENTSO-E.

Υπογράμμισε μάλιστα ότι  «άνευ προηγουμένου» διακοπή ρεύματος στην Ισπανία και την Πορτογαλία τον Απρίλιο δείχνει ότι η ΕΕ χρειάζεται νέους κανόνες για να αντιμετωπίσει τις μεταβαλλόμενες απαιτήσεις του ενεργειακού συστήματος

Η παρούσα έκθεση περιγράφει τις συνθήκες που επικρατούσαν στο σύστημα στις 28 Απριλίου 2025, παρέχει μια λεπτομερή περιγραφή της ακολουθίας των γεγονότων κατά τη διάρκεια του μπλακ άουτ και περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο αποκαταστάθηκε το σύστημα μετά το συμβάν. Μεταξύ άλλων αναφέρεται σε διαδοχικές αυξήσεις της τάσης πάνω από το καθορισμένο όριο, που οφείλεται είτε σε υπερβολική προσφορά, είτε σε ανεπάρκεια του εξοπλισμού προστασίας.

Τα επόμενα βήματα

Κατόπιν αυτού η ομάδα εμπειρογνωμόνων θα αναλύσει τις βασικές αιτίες της διακοπής ρεύματος, τα προβλήματα ελέγχου τάσης και τη συμπεριφορά των διαφόρων εμπλεκόμενων φορέων και θα δημοσιοποίηση την τελική της έκθεση στις αρχές του επόμενου έτους.

Η έκθεση αυτή θα περιλαμβάνει συστάσεις για την αποφυγή παρόμοιων περιστατικών όχι μόνο στην Ισπανία και την Πορτογαλία, αλλά και ολόκληρη την Ευρώπη.

Νέες προκλήσεις

Το ενεργειακό σύστημα της ΕΕ γίνεται ολοένα και πιο περίπλοκο, με περισσότερη κατανεμημένη παραγωγή ενέργειας και περισσότερους παράγοντες που επηρεάζουν τις συνθήκες του δικτύου, δημιουργώντας νέες προκλήσεις για τους ΔΣΜ, σχολίασε ο Damian Cortinas, επικεφαλής του ENTSO-E:  «Τα προβλήματα τάσης πρέπει να λυθούν τοπικά... χρειαζόμαστε παραγωγή που να έχει έλεγχο τάσης», πρόσθεσε.

Αυτό δεν ήταν τεχνικά δύσκολο, αλλά έπρεπε να υπάρχουν οι προϋποθέσεις για να γίνει.

Αποκάλυψε μάλιστα, ότι η τελική έκθεση της ομάδας εμπειρογνωμόνων θα αποσταλεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στην ομάδα συντονισμού ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ.

Αυτή η ομάδα δημιουργήθηκε βάσει των κανόνων της ΕΕ για να φέρει σε επαφή την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αξιωματούχους των εθνικών κυβερνήσεων, ρυθμιστικές αρχές και διαχειριστές δικτύων, για να συζητήσουν ζητήματα ασφάλειας των συστημάτων ηλεκτρικής ενέργειας σε ολόκληρη την Ένωση.

Οι δημόσια διαβούλευση των Βρυξελλών

Εν τω μεταξύ, η δημόσια διαβούλευση της Επιτροπής σχετικά με τον τρόπο ενημέρωσης των κανόνων ασφάλειας της ΕΕ για την ηλεκτρική ενέργεια και το φυσικό αέριο είναι ανοιχτή έως τις 13 Οκτωβρίου, ενώ αναμένονται επίσημες νομοθετικές προτάσεις το επόμενο έτος .

Στόχος ήταν «να διασφαλίσουμε ότι τα συστήματά μας είναι κατάλληλα για το μέλλον», δήλωσε ο Γιόργκενσεν.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μελετά βασικούς τομείς, όπως νέα πρότυπα για την αποθήκευση, τον εφοδιασμό και τις υποδομές, καθώς και ενημερωμένους κανόνες για τις αξιολογήσεις κινδύνου, τη διαφοροποίηση των εφοδιασμών, τη διαχείριση κρίσεων και τον τρόπο με τον οποίο οι χώρες της ΕΕ αλληλοϋποστηρίζονται κατά τη διάρκεια μιας κρίσης.  

Οι κώδικες δικτύου

Η ισχύουσα νομοθεσία της ΕΕ περιλαμβάνει τον κανονισμό για την ασφάλεια του εφοδιασμού με φυσικό αέριο, ο οποίος συμφωνήθηκε για πρώτη φορά το 2010 και ενημερώθηκε το 2017, και τον κανονισμό για την ετοιμότητα αντιμετώπισης κινδύνων στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας που συμφωνήθηκε το 2019. 

Υπάρχουν επίσης λεπτομερείς τεχνικοί κανόνες της ΕΕ, που ονομάζονται κώδικες δικτύου, για τους ΔΣΜ σχετικά με τη λειτουργία του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας και τον τρόπο αντιμετώπισης έκτακτων περιστατικών στα δίκτυά τους, συμπεριλαμβανομένου του τρόπου αποκατάστασης της ηλεκτροδότησης.

Η άεργος ισχύς

Η έκθεση έδειξε ότι οι συμβατικοί σταθμοί παραγωγής ενέργειας άνω των 100 MW απορρόφησαν άεργο ισχύ «κάτω από την κανονιστικά απαιτούμενη συνεισφορά, ιδίως στις νοτιοδυτικές και κεντρικές ζώνες».

Η Red Electrica είχε δηλώσει προηγουμένως ότι η διακοπή ρεύματος σε όλη την Ισπανία, την Πορτογαλία και μέρη της Γαλλίας θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί εάν οι προγραμματισμένες εφεδρικές μονάδες είχαν εκπληρώσει τις υποχρεώσεις τους.

Ο ρόλος των ΑΠΕ 

Η Enso-E απέδωσε τη διακοπή ρεύματος σε «καταρράκτη υπερβολικής τάσης».

Το think tank Ember ανέφερε ότι η μελέτη του ευρωπαϊκού ομίλου TSO επιβεβαίωσε ότι η μαζική διακοπή «δεν προκλήθηκε από υπερβολική εξάρτηση από τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας». 

Η έκθεση έδειξε ότι η παραγωγή ηλιακής και αιολικής ενέργειας στην Ισπανία στις 28 Απριλίου ήταν στο φυσιολογικό επίπεδο, αλλά «σχετικά λίγοι» θερμοηλεκτρικοί σταθμοί ήταν συνδεδεμένοι εκείνη την εποχή για την παροχή «υπηρεσιών ελέγχου τάσης».

«Αυτό το γεγονός ενισχύει αυτά που ήδη γνωρίζαμε. Καθώς τα συστήματα ηλεκτρικής ενέργειας εξελίσσονται, οι βελτιωμένες αναβαθμίσεις του δικτύου και η εστίαση στην καθαρή ευελιξία είναι απαραίτητες για την ανθεκτικότητα», δήλωσε ο ανώτερος αναλυτής της Ember, Chris Rosslowe.

Το διαφορετικό αφήγημα

Η έκθεση της Entso-E «σε κανένα σημείο δεν δείχνει ότι το σύστημα είχε χαμηλή αδράνεια λόγω των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, κάτι που έρχεται σε αντίθεση με το αφήγημα που προέβαλαν κάποιοι ειδικοί αμέσως μετά την εμφάνιση της διακοπής ρεύματος», δήλωσε ο Ismael Morales, επικεφαλής της κλιματικής πολιτικής στο ισπανικό think tank Fundacion Renovables.

«Θα πρέπει να περιμένουμε με προσοχή την τελική έκθεση» και «τις επακόλουθες νομικές μάχες για το ποιος θα αναλάβει την ευθύνη».

Τα σχόλιά τους ήρθαν καθώς ορισμένοι ειδικοί αρχικά συνέδεσαν τη διακοπή ρεύματος με την υπερβολική παραγωγή ανανεώσιμων πηγών ενέργειας που ήταν σε λειτουργία τη στιγμή της διακοπής, με την πράσινη ενέργεια να μη θεωρείται τόσο ελεγχόμενη όσο η συμβατική και ως εκ τούτου μη βέλτιστη για την ανθεκτικότητα του δικτύου.

Αιολική, ηλιακή απώλεια

«Υπήρξε απώλεια 208 MW κατανεμημένων αιολικών και ηλιακών γεννητριών στη βόρεια και νότια Ισπανία», καθώς και αύξηση του καθαρού φορτίου στα δίκτυα διανομής κατά περίπου 317 MW, η οποία μπορεί να οφείλεται στην αποσύνδεση των εγκαταστάσεων ηλιακής ενέργειας στις στέγες, ανέφερε η έκθεση.

Στη συνέχεια, μεταξύ 12:32:57-12:33:18 CET, σημειώθηκαν «σημαντικά» συμβάντα αποσύνδεσης στη νότια Ισπανία, τα οποία οδήγησαν σε πρόσθετη απώλεια παραγωγής τουλάχιστον 2 GW, πρόσθεσε, με την τελευταία να επισπεύδει τη μαζική διακοπή που έπληξε τη χερσόνησο για αρκετές ώρες.

Η διακοπή ισχύος 2 GW ξεκίνησε με την ενεργοποίηση ενός μετασχηματιστή παραγωγής ενέργειας στην Ανδαλουσία, ο οποίος συνέδεε εγκαταστάσεις ηλιακής και αιολικής ενέργειας με το δίκτυο, τονίζεται στην έκθεση.

Μια έκθεση της ισπανικής κυβέρνησης σχετικά με τη συσκότιση είχε μοιράσει την ευθύνη μεταξύ του ΔΣΜ και των επιχειρήσεων κοινής ωφέλειας. 

Συνομιλίες και διασυνδέσεις

Εν τω μεταξύ, Γαλλία, Πορτογαλία και Ισπανία θα πραγματοποιήσουν συνομιλίες τις επόμενες εβδομάδες σχετικά με τον τρόπο επιτάχυνσης των έργων διασύνδεσης ηλεκτρικής ενέργειας, όπως δήλωσε η υπουργός Ενέργειας της Πορτογαλίας στο Reuters.

Οι κακές συνδέσεις ηλεκτρικής ενέργειας της Ισπανίας και της Πορτογαλίας με την υπόλοιπη Ευρώπη αναδείχθηκαν από το blackout του Απριλίου, το οποίο, σύμφωνα με τους ειδικούς, θα μπορούσε να ήταν λιγότερο σοβαρό εάν η Ιβηρική Χερσόνησος είχε περισσότερες διασυνδέσεις για την ανταλλαγή ενέργειας με άλλες χώρες.

 «Μετά τη διακοπή ρεύματος, ασκήσαμε επιπλέον πίεση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στη Γαλλία, μαζί με την Ισπανία, και ως αποτέλεσμα αυτής της επαφής η γαλλική κυβέρνηση ζήτησε συνάντηση», δήλωσε σε συνέντευξή της η Maria da Graca Carvalho, προσθέτοντας ότι οι συνομιλίες θα πραγματοποιηθούν τις επόμενες ημέρες.

Η ίδια δήλωσε ότι ελπίζει ότι η Γαλλία είναι πρόθυμη να επιταχύνει τα έργα, ιδίως μετά την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων ότι θα υποστηρίξει το σχεδιαζόμενο έργο διασύνδεσης ηλεκτρικής ενέργειας στον Βισκαϊκό Κόλπο μεταξύ Ισπανίας και Γαλλίας με 1,6 δισεκατομμύρια ευρώ (1,88 δισεκατομμύρια δολάρια).

Οι εργασίες για την ενίσχυση μιας υφιστάμενης διασύνδεσης μεταξύ Γαλλίας και Ισπανίας αναμένεται να ολοκληρωθούν φέτος, ενώ η σύνδεση με τον Βισκαϊκό Κόλπο αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το 2028.

Η Ιβηρία έχει μόλις το 3% της ηλεκτρικής της ικανότητας συνδεδεμένης με τους Ευρωπαίους γείτονές της, πολύ κάτω από τον στόχο της ΕΕ για την επίτευξη του 15% των χωρών έως το 2030.