Ποια ενεργειακά έργα θα χρηματοδοτήσουν τα 795 εκατ. ευρώ του REPowerEU με βάση το αίτημα της Ελλάδας στην Κομισιόν

Τα νέα μεγάλα και φιλόδοξα έργα ενεργειακής μετάβασης που θέλει η κυβέρνηση να τρέξουν μέσα στο 2024 περιλαμβάνει το αίτημα που υπέβαλε χθες η Ελλάδα στην Κομισιόν για την τροποποίηση του Ταμείου Ανάκαμψης και την προσθήκη ενός νέου κεφαλαίου, αυτού για το REPowerEU.

Τα επιπλέον 795 εκατ. ευρώ της ελληνικής πρότασης για το REPowerEU, το οποίο δεν υπήρχε μέχρι σήμερα ως σκέλος του RRF, αφορούν εμβληματικά έργα και προγράμματα που εφόσον εγκριθούν από την ΕΕ θα αρχίσουν να ξεδιπλώνονται εντός του έτους, αλλά κυρίως από του χρόνου. 

Έργα τα οποία θα δοκιμάσουν τις αντοχές και ικανότητες της ελληνικής δημόσιας διοίκησης, καθώς όσο θα προχωρούν στα επόμενα στάδια, τόσο πιο απαιτητική θα γίνεται και η επιτάχυνση των διαδικασιών για να μην χαθούν κρίσιμα ορόσημα, άρα και χρηματοδοτήσεις.

Οι επιπλέον αυτοί πόροι αφορούν επί της ουσίας επτά μεγάλες κατηγορίες:

1.    Η πλειοψηφία, τα 560 εκατ. ευρώ θα κατευθυνθούν σε δράσεις ενεργειακής απόδοσης. Δηλαδή σε νέα «Εξοικονομώ Κατ’ Οίκον» και «Εξοικονομώ Επιχειρώ», σε ένα νέο πρόγραμμα «φωτοβολταϊκά στην στέγη» όπως και σε ένα ακόμη «Ανακυκλώνω - Αλλάζω θερμοσίφωνα», καθώς και σε δράση για την βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των δημοτικών επιχειρήσεων ύδρευσης και αποχέτευσης, των γνωστών ΔΕΥΑ. Είναι μονόδρομος για να επιτευχθούν οι στόχοι του νέου ΕΣΕΚ και να πολλαπλασιάσει η Ελλάδα σε όσο πιο σύντομο διάστημα τις επιδόσεις της στον τομέα της ενεργειακής απόδοσης, έναν από τους βασικούς πυλώνες πολιτικής του υπ. ΠΕΝ Θεόδωρου Σκυλακάκη.

2.    Τα 150 εκατ. ευρώ αφορούν ποσά για πιλοτικά έργα παραγωγής βιομεθανίου και κυρίως για δέσμευση άνθρακα Carbon Capture and Storage (CCS), όπως το έργο Prinos CCS. Στον Πρίνο, η Energean αναπτύσσει ήδη σχέδιο αποθήκευσης CO2 ως μέρος μιας γενικότερης μεσογειακής αλυσίδας δέσμευσης, μεταφοράς και αποθήκευσης ποσοτήτων διοξειδίου του άνθρακα. H εταιρεία έχει ήδη λάβει από την Εταιρεία Διαχείρισης Ελληνικών Υδρογονανθράκων και Ενεργειακών Πόρων (ΕΔΕΥΕΠ) το προβλεπόμενο από τον νόμο δικαίωμα διερεύνησης ισχύος 22 μηνών, από 1ης Οκτωβρίου 2022 για την ολοκλήρωση των μελετών που αφορούν στον χαρακτηρισμό της καταλληλότητας του Πρίνου ως χώρο αποθήκευσης CO2 σύμφωνα με τα κριτήρια που προβλέπονται από την εθνική και την ευρωπαϊκή νομοθεσία. Εφόσον εγκριθεί η ελληνική πρόταση για το REPower EU θα πρόκειται για επιπλέον χρηματοδότηση. 

3.    Τέλος, 85 εκατ. ευρώ αφορούν την εγκατάσταση επιπλέον συστημάτων αποθήκευσης. Την πρόθεση της Ελλάδας να εντάξει μονάδες αποθήκευσης ενέργειας (μπαταρίες και αντλησιοταμίευση) στις χρηματοδοτήσεις του προγράμματος REPowerEU είχε εξαγγείλει κατά τις προγραμματικές του δηλώσεις στην Βουλή ο Θ. Σκυλακάκης, ενώ είχε τεθεί ως στόχος και από την προηγούμενη πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ. Τα 85 εκατ. ευρώ θα έρθουν να προστεθούν στα 200 εκατ. τα οποία έχουν ήδη δεσμευτεί για τον ίδιο σκοπό μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και αφορούν τους τρεις διαγωνισμούς της ΡΑΕ για σταθμούς αποθήκευσης, οι οποίοι πρέπει να έχουν τεθεί σε λειτουργία έως τις 31 Δεκεμβρίου 2025, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα σφιχτά χρονοδιαγράμματα.

Τώρα αρχίζουν τα δύσκολα

Το REPowerEU αποτελεί ένα νέο κεφάλαιο που έρχεται να προστεθεί στο Ταμείο Ανάκαμψης, για το οποίο η Ελλάδα υπέβαλε χθες στην Κομισιόν αίτημα αναθεώρησης των προγραμμάτων του. Η ελληνική πρόταση αφορά το αίτημα λήψης επιπλέον δανείων, ύψους 5 δισ. ευρώ, που θα προστεθούν στα 12,7 δισ. ευρώ του σημερινού δανειακού σκέλους. 

Μαζί με τα 795 εκατ. ευρώ του REPowerEU (769,22 εκατ. ευρώ) και την πρόσθετη στήριξη δανείων 5 δισ. ευρώ, το υποβληθέν σχέδιο για το τροποποιημένο Ταμείο Ανάκαμψης προβλέπει επιχορηγήσεις, συνολικού ύψους 18,22 δισ. ευρώ και δάνεια, 17,73 δισ. ευρώ. Εφόσον οι Βρυξέλλες ανάψουν το «πράσινο φως», το ελληνικό Ταμείο Ανάκαμψης θα αποκτήσει μια δύναμη πυρός κοντά στα 36 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 17% του ΑΕΠ της χώρας για το 2022. Μέχρι σήμερα έχουν ήδη εκταμιευθεί 11,08 δισ., ενώ τον Μάιο υπεβλήθη το αίτημα για την 3η δόση, ύψους 1,7 δισ.

Το στοίχημα ωστόσο ήταν και παραμένει η απορρόφηση των τεράστιων αυτών πόρων. Η σταδιακή υλοποίηση των πρώτων έργων αναδεικνύει και τις γνωστές παθογένειες της ελληνικής δημόσιας διοίκησης. Απαιτείται πρωτοφανής για τα ελληνικά δεδομένα συντονισμός από τους εμπλεκόμενους φορείς, ώστε να ξεπεραστούν οι δυσκολίες και να μην χαθούν ορόσημα και χρονοδιαγράμματα. Και δεν είναι τυχαίο ότι οι Βρυξέλλες, στις τελευταίες «κατευθυντήριες γραμμές» της προς την Ελλάδα, ανέφεραν ότι το σχέδιο φθάνει σε ένα σημείο, μετά το οποίο τα έργα θα στηρίζονται όλο και περισσότερο στις διοικητικές αντοχές των αρχών σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, όπου οι αδυναμίες είναι γνωστές.

Η έγκαιρη απορρόφηση των πρόσθετων πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης, όπως και των νέων κονδυλίων του REPowerEU (εφόσον φυσικά δοθεί η έγκριση από την ΕΕ), αποτελούν μονόδρομο για την επίτευξη των στόχων του νέου ΕΣΕΚ. Έτσι ώστε η Ελλάδα να έχει αποκτήσει μέχρι το 2030 ένα χαρτοφυλάκιο 11 GW νέων έργων ΑΠΕ και 3,1 GW μονάδων αποθήκευσης με μπαταρίες.

Η Κομισιόν έχει τώρα έως και δύο μήνες περιθώριο, δηλαδή έως τα τέλη Οκτωβρίου, προκειμένου να αξιολογήσει εάν το τροποποιημένο ελληνικό σχέδιο πληροί όλα τα κριτήρια αξιολόγησης του κανονισμού RRF. Εφόσον το εγκρίνει, τότε θα υποβάλει πρόταση για μια τροποποιημένη εκτελεστική απόφαση του Συμβουλίου που θα αντικατοπτρίζει τις προτεινόμενες ελληνικές αλλαγές. Από εκεί και πέρα, τα κράτη μέλη θα έχουν στη διάθεσή τους έως και τέσσερις εβδομάδες για να εγκρίνουν την αξιολόγηση της Επιτροπής