Ποια αγκάθια βλέπει η Κομισιόν για κάθε μια από τις λύσεις που προτείνονται απέναντι στην ενεργειακή ακρίβεια - Τα πλεονεκτήματα ενός μοντέλου τύπου «SURE»

Ανεφάρμοστη χαρακτηρίζουν κοινοτικές πηγές την επιβολή πανευρωπαϊκού πλαφόν στο φυσικό αέριο, ενώ περισσότερες πιθανότητες συγκεντρώνουν οι προτάσεις για τον ηλεκτρισμό, όπως η φορολόγηση των «υπερκερδών» ανά τεχνολογία και η επιβολή ενός άνω ορίου τιμής εσόδων για κάθε παραγόμενη μεγαβατώρα.

Στα παραπάνω συνοψίζεται, σύμφωνα με τις πληροφορίες του Energypress, η άποψη στελεχών της Κομισιόν, για κάθε ένα από τα μέτρα που έχουν μέχρι σήμερα προταθεί, δύο ημέρες πριν τη κρίσιμη Σύνοδο Κορυφής της Πέμπτης.

Σχολιάζοντας τις προτάσεις κατά της ενεργειακής ακρίβειας, οι πηγές αυτές, εξηγούν τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα της κάθε μιας, αφήνοντας να εννοηθεί ότι θα πρέπει να κρατάμε μάλλον μικρό καλάθι για το μεθαυριανό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

Επιδοτήσεις στις ευρωπαϊκές χώρες – δηλαδή ένα αντίστοιχο πακέτο με εκείνο του Ταμείου Ανάκαμψης - δεν αναμένεται να αποφασιστεί σε αυτή τη φάση. Επομένως το ενδιαφέρον επικεντρώνεται αναγκαστικά στο αν θα συμφωνηθεί ένα πρόγραμμα χαμηλότοκου δανεισμού στα κράτη-μέλη, ώστε να χρηματοδοτήσουν δαπάνες στήριξης, ανάλογο με το SURE, το οποίο είχε βοηθήσει να κρατηθούν ζωντανές πολλές θέσεις εργασίας στην καρδιά της πανδημίας. 

Συγκεκριμένα, οι συνομιλητές μας αναφέρονται σε μια σειρά προτάσεων από διάφορες χώρες που έχουν υποβληθεί στην έδρα της Κομισιόν, όπως: 

• Η ελληνική πρόταση για το φυσικό αέριο. Προβλέπει μεταξύ άλλων την επιβολή πλαφόν στη χονδρική τιμή του αερίου, όπως αυτή διαμορφώνεται στον κόμβο του TTF, μαζί με ημερήσιο όριο τιμών. Δηλαδή ένα εύρος διακύμανσης στις τιμές του TTF, της τάξεως του +/- 10%. Δεν είναι βέβαιο, εξηγούν οι κοινοτικές πηγές ότι σε μια τέτοια περίπτωση, η ΕΕ θα έβρισκε τις ποσότητες LNG που χρειάζεται, ενόψει του επίσης δύσκολου φετινού χειμώνα. Ακόμη και αν για παράδειγμα η Νορβηγία, που γειτνιάζει με τη Ρωσία και αισθάνεται την πίεση από τον πόλεμο, δεχόταν να πουλήσει φυσικό αέριο με διατίμηση, ποιός διαβεβαιώνει ότι παρόμοια στάση θα τηρούσαν π.χ. το Αζερμπαϊτζάν, η Αλγερία ή και οι αμερικανικές εταιρείες; Επειτα, όπως λένε οι συνομιλητές μας, ακόμη και αν οι ευρωπαίοι ηγέτες έπαιρναν την απόφαση και επέβαλαν πλαφόν στις τιμές του TTF, υπάρχουν και άλλα hubs εντός της ευρωπαϊκής επικράτειας. Οι ποσότητες που καταλήγουν στο TTF θα κατευθυνθούν κάπου άλλου. Σε κάποιο άλλο χρηματιστήριο εντός ή εκτός Ευρώπης. 
• Η ιταλική πρόταση για το φυσικό αέριο. Η κυβέρνηση Ντράγκι συντάσσεται μαζί με τις κυβερνήσεις της Ελλάδας, της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, υπέρ ενός πανευρωπαικού πλαφόν στην τιμή του φυσικού αερίου. Αλλά, πέραν τούτου, η Ιταλία έχει παρουσιάσει στις Βρυξέλλες και δική της πρόταση, ανάλογη με την ελληνική, για πλαφόν στο αέριο σε όλη την ΕΕ με ενδεικτική τιμή στα 80 ευρώ/ MWh. Η απάντηση που πήρε, ήταν ανάλογη με αυτήν που εισπράττει και η Αθήνα. Ποιός διαβεβαιώνει ότι ακόμη και αν η Ευρώπη καθορίσει ένα ανώτατο όριο, αυτό θα το δεχτούν οι πωλητες LNG και θα της διαθέσουν τις ποσότητες που χρειάζεται, αντί να το δώσουν αλλού, σε ακριβότερες τιμές; Μπροστά λοιπόν στην άρνηση των Βρυξελλών, η Ρώμη επεξεργάζεται ένα plan B: Να προχωρήσει μονομερώς, επιβάλλοντας πλαφόν («price cap») στις εισαγωγές φυσικού αερίου στην Ιταλία από οποιαδήποτε χώρα και αν προέρχονται. Το σενάριο μιλά για ένα πλάνο τριμήνου, με πλαφόν στα 100 ευρώ/ MWh για τον πρώτο μήνα, στα 90 ευρώ για τον δεύτερο και στα 80 ευρώ για τον τρίτο. Αντίλογος υπάρχει και εδώ και μάλιστα εντός Ιταλίας. Συντρέχει ο κίνδυνος προμηθευτές, όπως η Αλγερία, η Νορβηγία, ακόμη και η ίδια η Ρωσία, να γυρίσουν την πλάτη στην ιταλική αγορά και να στραφούν στην ισπανική, την γαλλική ή τη γερμανική, αφού εκεί θα μπορούν να πωλούν ακριβότερα.
• Φορολόγηση υπερκερδών ανά τεχνολογία και ανά παραγόμενη μεγαβατώρα ηλεκτρικής ενέργειας. Εχει τεθεί στο τραπέζι από την ίδια την Κομισιόν αναγνωρίζοντας ότι η μέση χονδρική τιμή, που διαμορφώνεται από το πανάκριβο φυσικό αέριο, δημιουργεί «ουρανοκατέβατα κέρδη» για συγκεκριμένες τεχνολογίες (windfall profits), συγκεκριμένα για ΑΠΕ, υδροηλεκτρικά και πυρηνικά. Η Κομισιόν έχει μάλιστα δώσει στα κράτη -μέλη το «οκ» να φορολογήσουν τα κέρδη αυτά βραχυπρόθεσμα, ενώ το μέτρο φαίνεται ότι θα αποτελέσει τμήμα της νέας εργαλειοθήκης της Κομισιόν, η οποία παρουσιάστηκε προ ημερών στο πλαίσιο του Repower EU. Και εδώ ωστόσο υπάρχουν ερωτήματα (πέραν των ενστάσεων των ίδιων των εταιρειών). Πρώτα θα πρέπει όλες οι εταιρείες να δημοσιεύσουν ετήσια αποτελέσματα για το 2021, έπειτα να βρεθεί ο κατάλληλος μηχανισμός, μετά να αντιμετωπιστούν οι ενστάσεις που θα υποβάλουν οι ενδιαφερόμενοι, κ.ό.κ.  Είναι δηλαδή μια χρονοβόρα διαδικασία που θα απαιτήσει καιρό. Εκτός και αν επιβληθεί κάποιου είδους έκτακτη εισφορά, η οποία απαιτεί να ψηφιστεί νόμος στην Βουλή.
• Επιβολή ενός άνω ορίου τιμής εσόδων ανά τεχνολογία για κάθε παραγόμενη μεγαβατώρα ηλεκτρικής ενέργειας (φυσικό αέριο, υδροηλεκτρικά, λιγνίτη, ΑΠΕ). Δηλαδή να μπουν σε διατίμηση τα έσοδα του κάθε παραγωγού. Κάθε χώρα, μπορεί να την επιβάλει μόνη της υπό την προϋπόθεση ότι δεν αλλάζει η αρχιτεκτονική της αγοράς, το Target Model. Στην περίπτωση των ΑΠΕ δεν τίθεται ζήτημα, αφού ακόμη και όταν η ΟΤΣ πηγαίνει στα 300 ευρώ, αυτά, επειδή έχουν εγγυημένες τιμές (π.χ. 100 ευρώ / MWh ένα αιολικό), επιστρέφουν τη διαφορά στον ΕΛΑΠΕ. Στο φυσικό αέριο όμως πως θα εφαρμοστεί διατίμηση στα έσοδα; Θα πρέπει κάθε εταιρεία που έχει μονάδες ηλεκτροπαραγωγής με αέριο να πάρει κάποια αποζημίωση. Τουλάχιστον αυτό θα απαιτήσουν οι εταιρείες. Εχει τέτοια δυνατότητα το ελληνικό κράτος; Οσο για τις μονάδες λιγνίτη και τα υδροηλεκτρικά, αμφότερα έχουν αποσβεστεί, και εκτιμάται ότι η ΔΕΗ έχει αποκομίσει σημαντικά κέρδη, τα οποία όμως έχει επιστρέψει πίσω στους πελάτες της, μέσω εκπτώσεων. Το 2021 η επιχείρηση αναμένεται να παρουσιάσει οριακές ζημιές ή σχεδόν μηδενικά κέρδη. 
• Μοντέλο χαμηλότοκο δανεισμού τύπου SURΕ. Ενα πρόγραμμα χαμηλότοκου δανεισμού στις χώρες - μέλη, ασφαλώς και θα συνέβαλε στην εξεύρεση από κυβερνήσεις, όπως η ελληνική, των απαιτούμενων κεφαλαίων για μια πιο γενναία στήριξη μελλοντικά νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Ωστόσο, ναι μεν το ενδεχόμενο φθηνότερο δανεισμού βοηθά μια χώρα, όπως η Ελλάδα, ωστόσο, δεν παύει να είναι δανεισμός. Με χρέος 355 δισ. ευρώ και χωρίς επενδυτική βαθμίδα, η Ελλάδα βρίσκεται υπό συνεχή παρακολούθηση από τις αγορές. Ασφαλώς και η στήριξη των νοικοκυριών είναι προτεραιότητα για να μην τεθεί υπό αμφισβήτηση η αναπτυξιακή πορεία της χώρας αλλά από την άλλη, εξίσου απαραίτητο κρίνεται και το να αποφευχθεί ο δημοσιονομικός εκτροχιασμός. 

Από τα παραπάνω συνάγεται το συμπέρασμα ότι το πιο εύκολο και άμεσα εφαρμόσιμο μέτρο είναι οι επιδοτήσεις στο ρεύμα και το φυσικό αέριο. Το ερώτημα ωστόσο είναι μέχρι που φτάνουν οι αντοχές του κάθε προϋπολογισμού. Τα νούμερα μιλούν από μόνα τους. Τα πρόσφατα μέτρα στήριξης σημαίνουν ότι ο κρατικός προϋπολογισμός της Ελλάδας επιβαρύνεται με επιπλέον 1 δισ. ευρώ παρά το γεγονός ότι οι επιδοτήσεις των λογαριασμών ενέργειας θα χρηματοδοτηθούν με πόρους του Ταμείου Ενεργειακής Μετάβασης. Άλλα δημοσιονομικά περιθώρια για να χρηματοδοτηθούν πακέτα στήριξης αυτή τη στιγμή δεν υπάρχουν καθώς για να ανακοινωθούν και νέα μέτρα θα πρέπει να αποφασιστεί ότι θα αυξηθεί το πρωτογενές έλλειμμα άρα και το χρέος.