Οι περικοπές δημιουργούν ένα εντελώς νέο τοπίο για παλιά και νέα έργα ΑΠΕ - 6+1 ερωτήματα που ζητούν επιτακτικά απάντηση – Οι εκτιμήσεις για αύξηση των απορρίψεων και τα πιθανά «αντίδοτα»

Σε εντελώς καινούρια δεδομένα καλούνται να ανταποκριθούν οι παραγωγοί ΑΠΕ, καθώς καλούνται πλέον να λάβουν υπόψη στις επενδύσεις τους το γεγονός ότι τα έργα τους δεν θα αποζημιωθούν για ένα -επί της ουσίας μη προβλέψιμο- ποσοστό των Μεγαβατώρων που παράγουν. Οι περικοπές «πράσινης» ηλεκτροπαραγωγής, οι οποίες «πυκνώνουν» με την πάροδο του χρόνου, εισάγουν αναμφισβήτητα την αγορά των ΑΠΕ σε μία περίοδο αβεβαιότητας, χωρίς να φαίνεται πως μπορεί να υπάρξει άμεση λύση στον ορίζοντα. 

Αν και το πρόβλημα διατρέχει αναμφισβήτητα όλο τον κλάδο, όπως είναι φυσικό οι επιπτώσεις του δεν επιβαρύνουν στον ίδιο βαθμό όλες τις επενδύσεις. Έτσι, παρόλο που επηρεάζει και τα εν λειτουργία έργα, «αγγίζει» ακόμη περισσότερο τα αιολικά και φωτοβολταϊκά που βρίσκονται υπό ανάπτυξη αυτή τη στιγμή, για τα οποία ο «άγνωστος Χ» της περικοπτόμενης παραγωγής θα τεθεί από την πρώτη στιγμή που θα ηλεκτρισθούν. 

Επίσης, λόγω διαφορετικών δυνατοτήτων τηλεχειρισμού από τους δύο Διαχειριστές, το συντριπτικά μεγαλύτερο βάρος στο «ψαλίδι» πέφτει έως αυτή τη στιγμή στα έργα που είναι συνδεδεμένα στο ΕΣΜΗΕ. Αντίθετα, οι περικοπές στο δίκτυο διανομής επιστρατεύονται πιο σπάνια, αποτελώντας την «τελευταία γραμμή άμυνας» για την ευστάθεια του συστήματος. 

Όπως έχει ήδη γράψει το energypress, το πρόβλημα άρχισε να αποκτά υπολογίσιμες διαστάσεις από το προηγούμενο έτος, όταν περικόπηκαν συνολικά 228 Γιγαβατώρες, ενώ θεωρείται δεδομένο ότι θα αποκτήσει τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα μεγαλύτερες διαστάσεις. Ως συνέπεια, θα αποτελέσει έναν παράγοντα που θα διαμορφώσει το τοπίο στις ΑΠΕ τα αμέσως επόμενα χρόνια. 

Αξίζει να σημειωθεί ότι ανάλογες παρενέργειες από την ενισχυμένη συμμετοχή των ΑΠΕ τα τελευταία χρόνια, εμφανίζεται στη συντριπτική πλειονότητα των ηλεκτρικών συστημάτων των ευρωπαϊκών χωρών. Στην περίπτωση ωστόσο της χώρας μας, μία ιδιαιτερότητα είναι ότι οι περικοπές έρχονται έπειτα από σειρά ετών εκρηκτικής αύξησης των σχεδίων εγχώριων και διεθνών «παικτών» για νέα έργα – αύξηση στην οποία, από την άλλη πλευρά, χρωστά η χώρα μας το γεγονός ότι η διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών αυξήθηκε στο 50% μέσα σε μόλις 3 χρόνια. Επομένως, το ασταθές τοπίο που δημιουργείται πλέον αναμένεται να επηρεάσει το momentum στις επενδύσεις. 

Γιατί οι περικοπές ήρθαν για να μείνουν; 

Η αιτία εντοπίζεται στο γεγονός ότι αυξάνεται συνεχώς η εγκατεστημένη ισχύς του εγχώριου δυναμικού ΑΠΕ, τη στιγμή που η ζήτηση για ηλεκτρική ενέργεια παραμένει περίπου σταθερή – τόσο για εγχώρια κατανάλωση, όσο και για εξαγωγές. Είναι ενδεικτικό ότι, όπως έχει γράψει το energypress, σύμφωνα με το Προκαταρκτικό Σχέδιο του 10ετούς Προγράμματος Ανάπτυξης 2025-2034 του ΑΔΜΗΕ, μέσα σε μόλις ένα 5μηνο (Ιούνιος – Νοέμβριος 2023), τέθηκαν σε λειτουργία έργα συνολικής ισχύος 1,5 Γιγαβάτ. 

Την ίδια στιγμή, η «δεξαμενή» των ΑΠΕ με όρους σύνδεσης (που φτάνει τα 15,5 Γιγαβάτ περίπου) προεξοφλεί την αύξηση της εγκατεστημένης ισχύος του εγχώριου «πράσινου» χαρτοφυλακίου. Ενδεικτικά, η πρόβλεψη του ΔΑΠΕΕΠ για το 2024 «τοποθετεί» την ενίσχυση της στα 2.104 Μεγαβάτ. Στον αντίποδα, ο ΔΑΠΕΕΠ προβλέπει πως η κατανάλωση θα διαμορφώνεται φέτος στις 45,8 Τεραβατώρες, δηλαδή στα ίδια επίπεδα με το προηγούμενο έτος, όταν είχε κινηθεί στις 45,8-46,1 Τεραβατώρες. 

Ποια έργα αφορά το «ψαλίδι»; 

Σύμφωνα με την κοινοτική Οδηγία 2019/943, που έχει ενσωματωθεί στο εθνικό δίκαιο, προτεραιότητα κατανομής έχουν τα έργα που τέθηκαν σε λειτουργία πριν από τις 4 Ιουλίου 2019, καθώς και οι μονάδες εγκατεστημένης ισχύος μέχρι 400 κιλοβάτ, ανεξαρτήτως του πότε θα ηλεκτρισθούν. Επομένως, οι δύο αυτές κατηγορίες μονάδων είναι και οι τελευταίες που πρέπει να υποστούν περικοπές. 

Από την άλλη πλευρά, μία από τις βασικές αποστολές που έχει αναλάβει η Ομάδα Διοίκησης Έργου -την οποία έχει συστήσει το ΥΠΕΝ- είναι να εισηγηθεί στην Υφυπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας ένα μόνιμο πλαίσιο περικοπών. 

«Η Ομάδα Διοίκησης Έργου έχει αντικείμενο να προσδιορίσει πού οφείλονται, πώς υπολογίζονται και δεύτερο αν μπορούμε να τις περιορίσουμε αξιοποιώντας την αποθήκευση», σημείωσε στο 5ο Power & Gas Forum ο Καθηγητής του ΕΜΠ, Σταύρος Παπαθανασίου, ο οποίος είναι συντονιστής της Ομάδας. Στο μόνιμο πλαίσιο, είναι δεδομένο πως θα προβλέπεται κατανομή των περικοπών στις διάφορες κατηγορίες έργων. 

Σε ποιο ύψος μπορεί να φτάσουν οι απορρίψεις «πράσινων» Μεγαβατώρων;

Καθώς στο άμεσο μέλλον θα διευρύνεται η «ψαλίδα» ανάμεσα στο (ολοένα αυξανόμενο) παραγωγικό δυναμικό, και στην κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας με τις εξαγωγές, είναι προεξοφλημένο πως οι περικοπές θα αυξηθούν. Αξίζει πάντως να σημειωθεί ότι έως τώρα (και για μερικά ακόμη χρόνια) οι περικοπές θα οφείλονται αποκλειστικά σε λόγους αγοράς (δηλαδή στην παραπάνω «ψαλίδα») και όχι σε λόγους συμφόρησης. 

Όπως ανέφερε στο συνέδριο ο κ. Παπαθανασίου, υπάρχουν περικοπές σε επίπεδο αγορών λόγω ανεπάρκειας ζήτησης, που θα συνεχίσουν να αυξάνονται και εκδηλώνονται κατά κύριο λόγο στη ημερήσια αγορά. Ένας δεύτερος λόγος είναι ο κορεσμός των δικτύων. 

Για την εξέλιξη των απορρίψεων τα αμέσως επόμενα χρόνια, μελέτη του ΑΠΘ που έχει αναδείξει το energypress «δείχνει» πως θα ξεπεράσουν τις 500 Γιγαβατώρες την φετινή χρονιά και να εκτοξευθούν το 2025 σε πάνω από 1,5 Τεραβατώρες. Η βασική αιτία για την μεγέθυνση των περικοπών τα αμέσως επόμενα χρόνια εδράζεται στη αυξανόμενη διείσδυση των ΑΠΕ σε συνδυασμό με την αργή ενσωμάτωση μονάδων αποθήκευσης. Συγκεκριμένα, οι πρώτες μονάδες αποθήκευσης αναμένεται να λειτουργήσουν αρχές του 2026 με αποτέλεσμα τα επόμενα δύο χρόνια το σύστημα να μην έχει άλλη εναλλακτική πέρα από το να «πετάει» την περίσσεια «πράσινης» ηλεκτρικής ενέργειας που προκύπτει από την λειτουργία των μονάδων ΑΠΕ.

Σύμφωνα πάντως με την παρουσίαση στο Power & Gas Forum του Παντελή Μπίσκα, Καθηγητή ΑΠΘ, οι προβλέψεις παραμένουν δυσοίωνες μέχρι το 2030, ακόμη κι αν επιτευχθεί ο στόχος του ΕΣΕΚ για την ανάπτυξη μπαταριών συνολικής ισχύος 3,1 Γιγαβάτ μέχρι το τέλος της 10ετίας. Πιο συγκεκριμένα, τα μοντέλα δείχνουν ότι με βάση και όλες τις σχεδιαζόμενες διασυνδέσεις, πλην αυτής με την Αίγυπτο και του Green Aegean, μια τυπική ημέρα οι περικοπές θα φτάνουν τα 3,8 γιγαβάτ. 

Αν μπει στην εξίσωση και η Αίγυπτος, τότε οι περικοπές θα φτάνουν έως τα 6,8 Γιγαβάτ. Όπως ανέφερε ο κ. Μπίσκας, το μόνο «αντίδοτο» είναι η περαιτέρω ανάπτυξη των διασυνδέσεων και της αποθήκευσης.

Γιατί σήμερα περικόπτονται κυρίως τα έργα στο ΕΣΜΗΕ και όχι στο ΕΔΔΗΕ;

Η αιτία είναι η έκταση και ο τρόπος τηλεχειρισμού των μονάδων ΑΠΕ από τον ΑΔΜΗΕ και τον ΔΕΔΔΗΕ αντίστοιχα. Στην περίπτωση του συστήματος μεταφοράς, πέρα από το ότι ο ΑΔΜΗΕ μπορεί να τηλεχειρίζεται κάθε επιμέρους μονάδα που είναι συνδεδεμένη στο ΕΣΜΗΕ, η παρέμβασης υλοποιείται μέσω set point, ώστε να περικόπτει το συγκεκριμένο ποσοστό παραγωγής που χρειάζεται ανά πάσα στιγμή, για να διασφαλιστεί η ευστάθεια. 

Όπως ανέφερε στο 5ο Power & Gas Forum η κ. Βάσω Νταλή, Γενική Διευθύντρια Ανάπτυξης και Διαχείρισης Δικτύου του ΔΕΔΔΗΕ, στο δίκτυο διανομής υπάρχει η δυνατότητα περικοπών 1,5 Γιγαβάτ, με το εν λόγω να διευρύνεται συνεχώς. Μάλιστα, σημείωσε πως βρίσκονται σε εξέλιξη δύο πιλοτικά πρότζεκτ για διαχείριση ΑΠΕ στο ΕΔΔΗΕ μέσω set point, ώστε να ελέγχονται τα ΑΠΕ και ταυτόχρονα να υπάρχει αυτόματα επικοινωνία με τον ΑΔΜΗΕ για να μεταφέρονται οι εντολές και ανάγκες περικοπών. 

Μειονέκτημα στον τηλεχειρισμό στο ΕΔΔΗΕ είναι πως γίνεται προς ώρας με διακόπτες «on-off» με τους οποίους μπορούν να τεθούν εκτός αποκλειστικές γραμμές σύνδεσης ΑΠΕ. Πέρα από τον μηδενισμό έγχυσης των μονάδων, ένα ακόμη πρόβλημα που έχει η συγκεκριμένη φόρμουλα είναι πως οι περικοπές γίνονται με βάση την εγκατεστημένη ισχύ σε κάθε αποκλειστική γραμμή, και όχι την ισχύ παραγωγής που έχουν εκείνη τη στιγμή οι ΑΠΕ. 

Επομένως, καθώς δεν μπορεί να εκτιμηθεί η επίδραση στην ευστάθεια που έχει το «ψαλίδι» στο ΕΔΔΗΕ, χρησιμοποιείται ως τελευταία γραμμή άμυνας. Τέτοιες είναι οι περιπτώσεις ημερών που η χαμηλή ζήτηση συνδυάζεται με άπνοια (και κατά συνέπεια μειωμένη παραγωγή των αιολικών στο ΕΣΜΗΕ) και με ηλιοφάνεια (και κατά συνέπεια αυξημένη παραγωγή από τις ΑΠΕ του δικτύου). 

Υπενθυμίζεται ότι στο πολυνομοσχέδιο του ΥΠΕΝ θα περιλαμβάνεται ρύθμιση που θα υποχρεώνει τους κατόχους «μικρών» φωτοβολταϊκών στην προσθήκη εξοπλισμού στα πάρκα τους, ώστε ο τηλεχειρισμός τους να γίνεται πλέον όπως και στο ΕΣΜΗΕ. 

Μπορεί να υπάρξει ιεράρχηση των έργων ως προς τις περικοπές; 

Για την κατάρτιση του μόνιμου πλαισίου, μία παράμετρος που τίθεται επί τάπητος από την Ομάδα Διοίκησης Έργου είναι ο επιμερισμός του «ψαλιδιού» ανάλογα με την τεχνολογία των σταθμών ΑΠΕ, ώστε π.χ. να έχει διαφορετική «μεταχείριση» ένας αιολικός σταθμός, από ένα φωτοβολταϊκό. Επίσης, διερευνάται το να προσμετρηθεί και το μέγεθος των έργων, χωρίς ωστόσο αυτό να σημαίνει ότι θα μείνουν στο απυρόβλητο οι σταθμοί ισχύος άνω των 400 κιλοβάτ στο δίκτυο διανομής. Σε κάθε περίπτωση, το εισηγούμενο μόνιμο πλαίσιο θα συνάδει με τις προβλέψεις της Οδηγίας 2019/943. 

Τίθεται θέμα αποζημιώσεων για τις απορρίψεις; 

Στο σημείο που φαίνεται να συμφωνούν όλοι οι παράγοντες είναι πως, όσο δεν περικόπτονται τα «μικρά» φωτοβολταϊκά (νεότερων της 4ης Ιουλίου 2019 και με ισχύ πάνω από 400 κιλοβάτ), έχει νόημα η αποζημίωση των έργων στο ΕΣΜΗΕ για τις επιπλέον απορρίψεις με τις οποίες επιβαρύνονται, λόγω του συγκεκριμένου κενού. 

 Αξίζει να σημειωθεί επίσης πως για την κατάρτιση του μόνιμου πλαισίου περικοπών, μεταξύ άλλων η Ομάδα Διοίκησης Έργου εξετάζει το ενδεχόμενο εισήγησης για αποζημιώσεις. Το  ενδεχόμενο αυτό διερευνάται ανάλογα με την αιτία κάθε φορά του «κόφτη», καθώς διαφορετικές περικοπές μπορεί να θεμελιώνουν ή όχι αποζημίωση. Σημαντικός παράγοντας ενδεχομένως θα είναι και το business model κάθε σταθμού, αν π.χ. έχει «κλειδώσει» λειτουργική ενίσχυση ή συμμετέχει απευθείας στην αγορά.

Σε κάθε περίπτωση, οι Διαχειριστές έχουν ξεκαθαρίσει πως θα πρέπει να «θωρακιστούν» έναντι τυχόν αξιώσεων επενδυτών για αποζημιώσεις για τις απορρίψεις παραγωγής των έργων τους. Όπως υπογράμμισε στο Power & Gas Forum ο Ιωάννης Μάργαρης, Αντιπρόεδρος του ΑΔΜΗΕ, ο Διαχειριστής έχει δεχθεί ήδη ανάλογες κρούσεις από παραγωγούς ΑΠΕ. Σύμφωνα με τον κ. Μάργαρη, για να μην βρεθεί ο Διαχειριστής σε κίνδυνο πτώχευσης, πρέπει να τεθούν ρυθμίσεις σήμερα, Συμπλήρωσε πως ο ΑΔΜΗΕ δεν είναι σε θέση να αναλάβει το ρίσκο της αποζημίωσης, από άποψη και προστασίας της εταιρείας.  

Ποιες θα μπορούσαν να είναι οι μόνιμες λύσεις; 

Αποτελεσματικό «αντίδοτο» θα ήταν η αύξηση της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας, μέσα και από τον εξηλεκτρισμό νέων χρήσεων (θέρμανση, μετακινήσεις). Ωστόσο, ο εξηλεκτρισμός προχωρά με πιο αργά βήματα από την ενίσχυση της διείσδυσης των ΑΠΕ. 

Η βελτίωση του ισοζυγίου παραγωγής – ζήτησης «περνά» επίσης από τους νέους ηλεκτρικούς «διαδρόμους» που έχει στα σκαριά ο ΑΔΜΗΕ, για μαζικές εξαγωγές «πράσινης» ενέργειας. Ένας τέτοιος διάδρομος είναι ο Green Aegean Interconnection, για την τροφοδοσία των μεγάλων κέντρων κατανάλωσης στη νότια Γερμανία. Ωστόσο, τα έργα αυτά χρειάζονται έναν εύλογο χρόνο για να ωριμάσουν, επομένως τοποθετούνται στην επόμενη 10ετία. 

Όπως επισήμανε ο κ. Παπαθανασίου στο Power & Gas Forum, η αποθήκευση είναι λύση τόσο για τις περικοπές σε επίπεδο αγορών λόγω ανεπάρκειας ζήτησης, όσο και για τις απορρίψεις λόγω κορεσμού των δικτύων. Στη δεύτερη περίπτωση, η απάντηση είναι τα κατανεμημένα συστήματα συστήματα αποθήκευσης, και όχι τα κεντρικά. 

Πάντως όπως τόνισε, η αποθήκευση μπορεί να περιορίσει, αλλά δεν γίνεται να μηδενίσει τις περικοπές. Παράλληλα, συμπλήρωσε ότι το μέγεθος του χαρτοφυλακίου των μονάδων αποθήκευσης εξαρτάται από τον βαθμό διείσδυσης ΑΠΕ καθώς και από το μείγμα τεχνολογιών. 

Σύμφωνα με τη μελέτη που παρουσίασε στο Power & Gas Forum ο Καθηγητής του ΑΠΘ, Παντελής Μπίσκας, διέξοδο θα έδινε η ενίσχυση της αποθήκευσης ενέργειας, πέρα από τους στόχους που θέτει το ΕΣΕΚ. Όπως σημείωσε, οι merchant μονάδες θα είναι οικονομικά βιώσιμες χωρίς καμία επενδυτική ή λειτουργική ενίσχυση, με το IRR να υπολογίζεται στο βασικό σενάριο της μελέτης κοντά στο 7%, για ένα έργο δίωρης αποθήκευσης. Έτσι, πρότεινε το άμεσο ξεμπλοκάρισμα της δυνατότητας των επενδυτών, για λήψη όρων σύνδεσης για μονάδες που θα λειτουργούν με εμπορικούς όρους.