Οι νέες τάσεις για τα PPAs των ΑΠΕ - Η διάρθρωση και οι παράμετροι των συμβολαίων – Τα πρόσφατα ευρωπαϊκά παραδείγματα

1. Προκλήσεις στη νέα εποχή 

Τα σχήματα ενίσχυσης των έργων ΑΠΕ μετασχηματίζονται διεθνώς, με την εφαρμογή ανταγωνιστικών διαδικασιών και τη μετάβαση από εγγυημένες τιμές σε προσαυξήσεις επί των τιμών αγοράς. Σε αρκετές χώρες, δρομολογείται ή υλοποιείται ήδη, η κατάργηση των ενισχύσεων, αντανακλώντας την υποχώρηση του κόστους, ιδίως των ώριμων τεχνολογιών. Είναι χαρακτηριστικό ότι στις δημοπρασίες ΑΠΕ της Πορτογαλίας, που διεξήχθησαν τον Αύγουστο του 2020, αναδείχθηκε η χαμηλότερη τιμή, παγκοσμίως έως τώρα, ίση με 11.14 €/MWh για φωτοβολταϊκό σταθμό. Επιπρόσθετα, ένας σημαντικός όγκος συμβάσεων εγγυημένων τιμών, που είχαν συναφθεί στο παρελθόν, πλησιάζουν ή έχουν ήδη περιέλθει στο τέλος της διάρκειας τους, συνήθως 10-20 έτη. Στη συνέχεια, τα έργα μεταπίπτουν σε πλήρη συμμετοχή στην αγορά, αναζητώντας αποτελεσματικούς τρόπους διαχείρισης ρίσκου.

Στο πλαίσιο αυτό, η χρηματοδότηση των έργων ΑΠΕ, η οικονομική τους βιωσιμότητα και τα έσοδα τους τίθενται σε νέα βάση, αντιμετωπίζοντας προκλήσεις, όπως η εξισορρόπηση αλλά και η υποχώρηση των τιμών χονδρεμπορικής, που απορρέει από τις επιδοτούμενες ΑΠΕ (canibalisation effect).  Παράλληλα, μεγάλες εταιρείες ή βιομηχανίες (ιδίως από τους τομείς των δεδομένων, των τηλεπικοινωνιών, της τεχνολογίας, των μεταφορών, και των τροφίμων), υιοθετούν φιλόδοξους στόχους απανθρακοποίησης, επιδιώκοντας πράσινη ενέργεια για την κάλυψη της κατανάλωσής τους ή ακόμη και της εφοδιαστικής τους αλυσίδας. Είναι αξιοσημείωτο ότι η διεθνής πρωτοβουλία RE100, στην οποία συμμετέχουν άνω των 280 πολυεθνικών, με κοινό στόχο τον μετασχηματισμό της κατανάλωσής τους σε 100% ΑΠΕ, καταγράφει ήδη 315 TWh πράσινης ενέργειας ετησίως.  

Υπό τις συνθήκες αυτές, τα διμερή συμβόλαια αγοροπωλησίας ηλεκτρικής ενέργειας (corporate PPAs) μεταξύ παραγωγών ή developers ΑΠΕ και μεγάλων καταναλωτών (off-takers) αποκτούν νέα δυναμική.  Οι «πράσινες» διμερείς συμβάσεις εμφανίζουν τρείς ελκυστικές ιδιότητες: α) ενισχύουν την προβλεψιμότητα των εσόδων για τον πωλητή και του ενεργειακού κόστους για τον αγοραστή, περιορίζοντας την έκθεσή τους στις διακυμάνσεις τιμών των αγορών ενέργειας, β) διασφαλίζουν προσιτές τιμές, καθώς αξιοποιούν την ισχυρή πτώση κόστους στις ΑΠΕ, και γ) υλοποιούν τις περιβαλλοντικές δεσμεύσεις των εταιρειών για κλιματικά ουδέτερες δραστηριότητες, με αντανάκλαση στο ευρύ κοινό και τους επενδυτές. 

2. Ισχυρή Δυναμική 

Στην Ευρώπη, οι διμερείς συμβάσεις αναμένεται να υπερβούν τα 10 GW το 2021, σύμφωνα με μελέτη της Pexapark, ως απόρροια 3 σημαντικών παραγόντων. Στην Ισπανία συνεχίζεται η ισχυρή δυναμική, στην Γερμανία αναδύεται ένα σημαντικό πλήθος έργων εκτός επιδοτήσεων, ενώ εδραιώνεται η ανοδική τάση για τα υπεράκτια αιολικά, όπου οι επενδύσεις το 2020 υπερέβησαν τα 26 δις ευρώ. Επιπρόσθετα, η Aurora Energy Research εκτιμά ότι τα φωτοβολταϊκά έργα που δεν θα υπάγονται σε καθεστώς ενίσχυσης σε Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία και Ηνωμένο Βασίλειο, θα παράγουν άνω των 70 TWh ετησίως έως το 2030. Είναι αποκαλυπτική η εκτίμηση ότι το 60% της παραγωγής αυτής θα διοχετεύεται σε προμηθευτές ρεύματος, ενώ το 40% απευθείας σε εταιρικούς πελάτες. 

Οι τιμές των συμβάσεων εμφανίζουν σημαντική ετερογένεια μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών, αντανακλώντας ιδίως, τη δυναμική των τιμών χονδρεμπορικής, τη δομή και προσαρμογή του ενεργειακού μίγματος, το επίπεδο ανταγωνισμού και ρευστότητας των αγορών, και τους χρηματοπιστωτικούς κινδύνους. Ενδεικτικά, στο 4ο τρίμηνο του 2020, οι τιμές των PPAs για αιολικά κυμάνθηκαν από 30 €/MWh στη Φινλανδία έως 91 €/MWh στη Γαλλία, ενώ για τα φωτοβολταϊκά από 31 €/ΜWh στη Δανία έως 62 €/ΜWh στην Αυστρία. 

3. Πρόσφατα Παραδείγματα 

Η τρέχουσα δυναμική των PPAs στην Ευρώπη αποτυπώνεται σε πλήθος συναλλαγών που ολοκληρώθηκαν το τελευταίο διάστημα, μετά από πολυετείς αναλύσεις και διαπραγματεύσεις. Ενδεικτικά, τον Σεπτέμβριο του 2020, η γαλλική Total ανακοίνωσε τη σύναψη διμερούς συμβολαίου στην Ισπανία για 6 TWh ετησίως, από 3.3 GW φωτοβολταϊκών. Η συμφωνία αυτή θεωρήθηκε η μεγαλύτερη παγκοσμίως έως τότε, και επαρκής για να καταστήσει πράσινες όλες τις λειτουργίες της Total έως το 2025.  Τον Οκτώβριο του 2020, η Νορβηγική Statkraft υπέγραψε PPA με την Ισπανική εταιρεία προμήθειας Fortia, ώστε οι βιομηχανικοί της πελάτες να απορροφήσουν τη μισή περίπου παραγωγή από αιολικά πάρκα ισχύος 93 MW. Η σύμβαση αυτή παρουσιάζει ενδιαφέρον ως προς τα χαρακτηριστικά της, καθώς αφορά βιομηχανικούς και όχι εταιρικούς πελάτες. 

Τον Νοέμβριο του 2020, η γερμανική εταιρεία σιδηροδρόμων Deutsche Bahn ανακοίνωσε νέα PPAs για 780 GWh πράσινης ενέργειας ετησίως, έχοντας θέσει ως στόχο 80% ενέργεια ΑΠΕ έως το 2030, έναντι 60% σήμερα. Τον Δεκέμβριο του 2020, ανακοινώθηκε το μεγαλύτερο PPA στην Ευρώπη για υπεράκτια αιολική ενέργεια. Η 10ετής σύμβαση, μεταξύ της Amazon και της Δανικής Orsted, αφορά συνολική απορρόφηση παραγωγής περί τα 250 MW από τα 900 MW υπεράκτιου πάρκου στη Γερμανία. Είχαν ήδη προηγηθεί εντός του 2020 τουλάχιστον 6 συμβόλαια μεγάλου όγκου σε offshore αιολικά, αναδεικνύοντας την ανοδική δυναμική του κλάδου.

Στη συνέχεια, τον Ιανουάριο του 2021, η Iberdrola προέβη σε PPA για ένα από τα μεγαλύτερα φωτοβολταϊκά υπό κατασκευή στην Ευρώπη, ισχύος 590 MW, με την γαλλική εταιρεία τροφίμων Danone. Επίσης, η Αγγλική εταιρεία χημικών Johnson Matthey διασφάλισε 100% πράσινη ενέργεια για το εργοστάσιο παραγωγής μπαταριών της στην Πολωνία.  Τον Φεβρουάριο του 2021, η RWE ανακοίνωσε 10ετή σύμβαση με Ολλανδική εταιρεία ημιαγωγών για ετήσια παραγωγή 257 GWh.

Αξιοσημείωτη είναι και η ανταπόκριση των τραπεζών, σε παγκόσμια κλίμακα, αναφορικά με την κάλυψη των ενεργειακών τους αναγκών. Τον Ιούλιο του 2018, ανακοινώθηκε η πρώτη σύμβαση αυτής της κατηγορίας, μεταξύ της Iberdrola με την Ισπανική Kutxabank,  Τον Ιούνιο του 2020, η Bank of America υπέγραψε 10 συμβάσεις PPA διασφαλίζοντας 340 GWh πράσινης ενέργειας ετησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί στο 21% της κατανάλωσής της στις ΗΠΑ. Ενδιαφέρουσα περίπτωση αποτελεί η Ιαπωνική τράπεζα MUFG, η οποία χρηματοδοτεί, πριν τη σύναψη PPAs με πολλαπλούς χρήστες, το μεγαλύτερο υβριδικό έργο με θαλασσινό νερό παγκοσμίως, στη Χιλή. Το καινοτόμο έργο συνδυάζει 561 MW φωτοβολταϊκών, εγκατεστημένων σε έρημο, και 300 MW αντλητικού υδροηλεκτρικού, που τροφοδοτείται από τον Ειρηνικό ωκεανό.   

4. Δομή και Παράμετροι των Συμβάσεων 

Η δομή των διμερών συμβολαίων μετεξελίσσεται συνεχώς, ώστε να αντικατοπτρίζει καλύτερα τα χαρακτηριστικά της εκάστοτε κατανάλωσης και να αντιμετωπίζει πιο αποτελεσματικά τη στοχαστικότητα της παραγωγής ΑΠΕ. Γενικότερα, οι συμβάσεις περιέχουν πλέον μια σύνθετη διάρθρωση με πλήθος παραμέτρων και όρων, ώστε να ενσωματωθούν οι επιμέρους παράγοντες ρίσκου (price, volume, liquidity, balancing, credit, tax and regulatory changes), να αποτιμηθούν μέσω προσομοιώσεων και σεναρίων, και να κατανεμηθεί ο βαθμός κινδύνου, αντανακλώντας τα αποδεκτά όρια των συμβαλλόμενων μερών. 

Μεταξύ άλλων τάσεων, διαπιστώνεται η εμπλοκή προμηθευτών ηλεκτρικής ενέργειας για την αποφυγή ανισορροπιών και την εκπροσώπηση στην αγορά εξισορρόπησης (sleeved synthetic PPA), η εισαγωγή περιορισμών (collar PPAs) με ανώτατα και κατώτατα όρια στις τελικές τιμές, η εκκαθάριση με βάση προσυμφωνημένους δείκτες (όχι απαραίτητα της εγχώριας χονδρεμπορικής αγοράς ή της μετρούμενης παραγωγής), όροι επανακαθορισμού σε περίπτωση ουσιωδών μεταβολών, αλλά και διαγωνιστικές διαδικασίες για την ανάδειξη της καλύτερης προσφοράς. H μετατόπιση από δομές pay-as-produced σε pay-as-consumed είναι επίσης, μια αναδυόμενη τάση. Μια νέα μορφή διμερούς συμβολαίου (pgPPa), που εμφανίστηκε πρόσφατα στις ΗΠΑ, μεταξύ της BP και της Capital Solutions, θυγατρικής της Allianz, επιτρέπει τη διαχείριση του ρίσκου που συνδέεται με τις καιρικές συνθήκες. Πιο συγκεκριμένα, διενεργεί τον υπολογισμό της ενέργειας όχι με βάση τη μέτρηση, αλλά με έναν ωριαίο δείκτη που αντανακλά τι θα παρήγαγε ο σταθμός αν λειτουργούσε με προσυμφωνημένες  παραμέτρους και μετεωρολογικές παραδοχές. 

Παράλληλα, οι συμβάσεις έχουν εξελιχθεί ώστε να καθίσταται εφικτή η συμμετοχή πολλαπλών εταιρειών (multi-corporate), διατηρώντας ωστόσο, τους ευνοϊκούς όρους που προκύπτουν από μια διαπραγμάτευση μεγάλων ποσοτήτων. Η δημιουργία χαρτοφυλακίου που συνδυάζει πολλαπλές τεχνολογίες είναι όλο και συχνότερη. Πέρα από τα μικτά PPA, που συνδυάζουν συνήθως αιολικά και φωτοβολταϊκά, με στόχο την καλύτερη αντιστοίχιση της παραγωγής του χαρτοφυλακίου με το προφίλ κατανάλωσης των πελατών, νέες τεχνολογίες εισέρχονται στις διμερείς συμβάσεις.  Η αποθήκευση και τα ανανεώσιμα αέρια είναι δύο σημαντικές διαστάσεις, που θα αποδεσμεύσουν νέες προοπτικές και για την διατομεακή ολοκλήρωση.  Ενώ οι παράμετροι ευελιξίας των συμβάσεων ποικίλουν, το βασικό τους περιεχόμενο τυποποιείται, με δομές συμβάσεων (master agreements) όπως του EFET και του ISFM. Το γεγονός αυτός επιταχύνει τις συγκρίσεις προσφορών και τις διαδικασίες due diligence.   

Στο σημείο αυτό, αξίζει να επισημανθεί ότι η προσέγγιση της Google επηρέασε σημαντικά την εξέλιξη των PPAs. To 2010, η εταιρεία προέβη στην πρώτη απευθείας σύμβαση με αιολικό πάρκο στην Iowa. Στη συνέχεια, συνέβαλε στην πιο σύνθετη διάρθρωση των συμβολαίων, εισάγοντας πολλαπλούς σταθμούς ΑΠΕ, μίγμα τεχνολογιών, τη δυνατότητα πολλαπλών χρηστών καθώς και την ανάπτυξη νέων επιχειρηματικών μοντέλων, μέσω προγραμμάτων σε τοπικές κοινότητες.

5. Πλατφόρμες και Αξιοπιστία 

Πέρα από εδραιωμένες πλέον πλατφόρμες για εταιρικά PPAs, όπως η Re-Source και η LevelTen, αναδύονται νέες, με έμφαση στην έξυπνη τεχνολογία, ώστε να αντιστοιχίσουν τα επιθυμητά χαρακτηριστικά από την πλευρά των αγοραστών, με το βέλτιστο χαρτοφυλάκιο ΑΠΕ. Ενδεικτικά, τον Οκτώβριο του 2020, ο DNV GL εκκίνησε μια ψηφιακή πλατφόρμα PPA, την Instatrust, αυτοματοποιώντας την αξιολόγηση πλήθους παραμέτρων αντιστοίχισης (proprietary scoring). Είναι χαρακτηριστικό ότι στην πρώτη συναλλαγή, που αφορούσε μεγάλο πάροχο τηλεπικοινωνιών για ετήσια ποσότητα 100 GWh, καταχωρήθηκε στην πλατφόρμα 14πλάσια ποσότητα, εντός μόλις 2 ωρών. Η αυτοματοποιημένη αξιολόγηση ανέδειξε βαθμολογία άνω του 90% για 4 περιπτώσεις δυνητικών πωλητών.  Αντίστοιχα, στην Αγγλία, η νέα πλατφόρμα Zeigo, κατάφερε να καταχωρήσει άμεσα, 300 έργα ΑΠΕ, συνολικής ισχύος 20 GW, προσελκύοντας άνω των 100 developers. Οι πολλαπλές πλατφόρμες ενισχύουν τον ανταγωνισμό και τη διαφάνεια, συμβάλλοντας στη μείωση του κόστους των συναλλαγών. 

Τo crowdfunding (συμμετοχική χρηματοδότηση) συνιστά έναν εναλλακτικό τρόπο άντλησης κεφαλαίων για έργα ΑΠΕ, από μεγάλο αριθμό ενδιαφερόμενων, που μπορεί να ενισχύσει την αποδοχή από τις τοπικές κοινότητες. Συνήθως διενεργείται μέσω μιας πλατφόρμας, που παρουσιάζει υποψήφια προς χρηματοδότηση έργα, και εισπράττει μια ποσοστιαία χρέωση. Γενικότερα, μια από τις προκλήσεις που διέπουν τις υφιστάμενες πλατφόρμες είναι η αβεβαιότητα για την υλοποίηση των έργων. Ο νέος ευρωπαϊκός κανονισμός αποσκοπεί στην εναρμόνιση πρακτικών και προδιαγραφών, ώστε να ενισχυθεί ο ανταγωνισμός και η εμπιστοσύνη όλων των πλευρών, και να θεσπιστούν ασφαλιστικές δικλείδες για τους επενδυτές. Άλλωστε, το crowdfunding εφαρμόζεται και από ενεργειακούς κολοσσούς, ιδίως για επίτευξη κοινωνικής συναίνεσης. Ενδεικτικά, τον Ιανουάριο του 2021, η EdF ανακοίνωσε την έναρξη άντλησης 750.000 ευρώ για ένα αιολικό 500 MW στην Νορμανδία, προσκαλώντας τους κατοίκους της περιοχής να επενδύσουν από 20 έως 2000 ευρώ, παρέχοντας μικτό επιτόκιο 3% για μια πενταετία.    

Γενικότερα, όπως τονίζεται από τους ειδικούς του χώρου, μια κρίσιμη παράμετρος για το μέλλον των PPAs είναι η αύξηση των αγοραστών που μπορούν να θεωρηθούν οικονομικά φερέγγυοι από τις τράπεζες. Στην κατεύθυνση αυτή, εργαλεία ενίσχυσης της πιστοληπτικής ικανότητας των αγοραστών ή του οικονομικού προφίλ του επενδυτικού τους χαρτοφυλακίου, είναι ιδιαίτερα σημαντικά. Το σχήμα εγγυοδοσίας της Ισπανίας για τους μεγάλους βιομηχανικούς καταναλωτές της, που αναφέρεται στη συνέχεια, εμπίπτει σε αυτή την κατεύθυνση.

6. Βιομηχανία 

Όπως ανακοινώθηκε τον Δεκέμβριο του 2020, μετά από πολύμηνες διαβουλεύσεις, οι βιομηχανίες της Ισπανίας με υψηλή ένταση ενέργειας και έκθεση στον διεθνή ανταγωνισμό θα αποζημιώνονται, σε βαθμό έως 85%, για χρεώσεις που καταβάλλουν (αντίστοιχες με το ΕΤΜΕΑΡ και τις ΥΚΩ) έως το τέλος του 2022. Ο προϋπολογισμός του μέτρου εκτιμάται στα 92 εκατ. ευρώ ετησίως.  Παράλληλα, εγκρίθηκε από την ΕΕ η χορήγηση κρατικών εγγυήσεων για τη σύναψη διμερών συμβολαίων με ΑΠΕ, ώστε να απομακρυνθεί ο χρηματοπιστωτικός κίνδυνος, ιδίως ο κίνδυνος χρεοκοπίας των αγοραστών.    

Πιο συγκεκριμένα, οι μεγάλες βιομηχανίες (με κατανάλωση άνω της 1 GWh σε 2 από τα 3 προηγούμενα έτη και τουλάχιστον 50% κατανάλωσης σε μη αιχμιακές ώρες), θα έχουν πρόσβαση στο ειδικό ταμείο που θα συγκροτηθεί. Το ταμείο θα μπορεί να διοχετεύει έως 200 εκατ. ετησίως σε βιομηχανίες που συνάπτουν διμερείς συμβάσεις με ΑΠΕ, για τουλάχιστον το 10% της κατανάλωσής τους για την επόμενη πενταετία. Το Υπουργείο Βιομηχανίας της Ισπανίας εκτιμά ότι το μέτρο αφορά 612 εταιρείες σε 60 κλάδους.  Το σχήμα εγκρίθηκε τον Ιανουάριο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ενώ επίκειται η δημοσίευση των λεπτομερειών της απόφασης. 

7. Πιο Φιλόδοξοι Εταιρικοί Στόχοι

α) Πράσινη Ενέργεια 24/7. Αρχικά, ο περιβαλλοντικός στόχος των μεγάλων εταιρειών ήταν το ουδέτερο ανθρακικό αποτύπωμα, δηλαδή η αντιστάθμιση των εκπομπών CO2 από τις επιχειρηματικές τους δραστηριότητες μέσω αγοράς ενέργειας ΑΠΕ και πιστωτικών μονάδων (carbon offsets). Στη συνέχεια, ο στόχος εξελίχθηκε σε 100% πράσινη ενέργεια, που συνήθως επιτυγχάνεται με αντιστοίχιση της ετήσιας κατανάλωσης με αγορές από αιολικά και φωτοβολταϊκά. Ωστόσο, σε κάποια χρονικά διαστήματα η ενέργεια συνεχίζει να παρέχεται από ορυκτά καύσιμα. Έως το 2030, ο νέος στόχος είναι ενέργεια με μηδενικό ανθρακικό αποτύπωμα για κάθε ώρα του έτους.  Η καλύτερη αντιστοίχιση κατανάλωσης και ζήτησης, πλησίον του πραγματικού χρόνου, που αποτελεί ζητούμενο των εμπορικών πελατών, δίνει ώθηση στην αποθήκευση.   Είναι ενδεικτικό ότι η Facebook σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Carnegie Mellon επενδύουν στην τεχνητή νοημοσύνη σε ηλεκτροκαταλύτες, που θα επιτρέπουν την αποθήκευση ενέργειας ΑΠΕ.

β) Εφοδιαστική Αλυσίδα. Πέρα από την ενεργειακή τους κατανάλωση, κολοσσοί όπως οι Amazon, Facebook, Google και Microsoft, έχουν πλέον δεσμευτεί να περιορίσουν τις εκπομπές CO2 σε όλο το φάσμα της εφοδιαστικής αλυσίδας των προϊόντων τους. Δεδομένου του εύρους και του όγκου των δραστηριοτήτων, η δέσμευση αυτή αναμένεται να προκαλέσει σημαντικές εξελίξεις παγκοσμίως. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι η δέσμευση της Apple, για μετάβαση σε 100% ενέργεια ΑΠΕ σε όλη την αλυσίδα παραγωγής της, μετακυλίεται σε 71 κατασκευαστικούς της εταίρους σε 17 χώρες. Στο πλαίσιο αυτό, ένας προμηθευτής της σε ημιαγωγούς στην Taiwan υπέγραψε μια από τις μεγαλύτερες συμβάσεις παγκοσμίως, 20ετούς διάρκειας, για το σύνολο της παραγωγής ενός υπεράκτιου αιολικού 920 MW της εταιρείας Orsted. 

γ) Συμμετοχή των Δήμων. Μια πρόσθετη διάσταση είναι η πιο ενεργός εμπλοκή των φορέων τοπικής αυτοδιοίκησης, ένα πρότυπο που εφαρμόζεται ευρέως στις ΗΠΑ, ιδίως για ανάπτυξη υπεράκτιων αιολικών. Πρόσφατα, ο Δήμος του Λονδίνου, αντί να αναζητήσει πράσινη ενέργεια μέσω παρόχου ρεύματος,  υπέγραψε 15ετή σύμβαση, απευθείας με project developer. Πρόκειται για σύμβαση ύψους 44 εκατ. ευρώ, με την Γαλλική εταιρεία Voltalia, που αναπτύσσει φωτοβολταϊκό πάρκο 49.9 MW στο Dorset. Έτσι, ο δήμος περιορίζει την έκθεσή του στις διακυμάνσεις τιμών, μειώνει τις ενεργειακές του δαπάνες και αποφεύγει την προσαύξηση που θα κατέβαλε σε πάροχο ηλεκτρισμού, ως ενδιάμεσο, για το επενδυτικό και χρηματοοικονομικό κόστος.  Αντίστοιχα, η κυβέρνηση του Καναδά προκήρυξε διαγωνισμό για σύναψη PPA, με στόχο την κάλυψη της κατανάλωσης των κτιρίων, υπηρεσιακών οχημάτων και άλλων λειτουργιών της, ύψους άνω των 500 GWh ετησίως, ώστε να επιτύχει 100% καθαρή ενέργεια έως το 2022.

δ) Έμφαση σε Κοινωνικά Κριτήρια. Η εφαρμογή των δεικτών EGS διευρύνεται, αποδίδοντας πλέον περισσότερη έμφαση στην κοινωνική παράμετρο. Πέρα από τον περιορισμό του ανθρακικού αποτυπώματος, τη δημιουργία εσόδων και θέσεων εργασίας, οι μεγάλες εταιρείες εστιάζουν στο πώς οι εταιρείες στις οποίες επενδύουν αντιμετωπίζουν το προσωπικό τους, ως προς την διαφορετικότητα και τη δίκαιη αμοιβή, και ποιες πρακτικές υιοθετούν για την αποτροπή ανισοτήτων. Στο πλαίσιο αυτό αναδύθηκε η πρωτοβουλία Renewable Forward με στόχο τον περιορισμό διακρίσεων και αποκλεισμών στον χώρο της πράσινης ενέργειας. Ενδεικτικά, η Microsoft δεσμεύτηκε να αναπτύξει ένα χαρτοφυλάκιο 500 MW φωτοβολταϊκών σε υποβαθμισμένες περιοχές, δίνοντας προτεραιότητα σε μειονότητες και επιχειρήσεις γυναικών. 

8. Αποθήκευση  

Το θεσμικό πλαίσιο για την αποθήκευση παρουσιάζει διαφοροποιήσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών, ενώ συχνά διαπιστώνονται θεσμικά κενά ή ανεπαρκή κίνητρα, δημιουργώντας πιθανώς, συνθήκες για την ανάπτυξη των έργων μέσω PPAs. Οι συμβάσεις αυτές, που πληθαίνουν στις ΗΠΑ, προσελκύουν aggregators αλλά και διεθνείς επενδυτές. Είναι ενδεικτικό ότι συνταξιοδοτικά funds της Δανίας έχουν επενδύσει σε φωτοβολταϊκά με αποθήκευση στην Καλιφόρνια.   

Αξίζει να τονιστεί ότι στην Ισπανία, παρά την εισαγωγή θεσμικού πλαισίου, κανένα έργο με αποθήκευση δεν κατακυρώθηκε στους πρόσφατους διαγωνισμούς ΑΠΕ.  Ειδικότερα, καθώς έχει τεθεί ο στόχος για 2.5 GW μπαταριών έως το 2030, είχαν διαμορφωθεί υψηλές προσδοκίες για τη συμμετοχή της αποθήκευσης στις δημοπρασίες που διεξήχθησαν στις 26 Ιανουαρίου 2021. Είχε επιτραπεί ελεύθερο εύρος GWh, ώστε να υπάρχει ευελιξία, και είχε τεθεί ο όρος των 2 MWh αποθήκευσης ανά MW αιολικού ή φωτοβολταϊκού σταθμού. 

Ωστόσο, ο περιορισμός για φόρτιση των μπαταριών αποκλειστικά από τον σταθμό ΑΠΕ και όχι από το δίκτυο θεωρήθηκε καταλυτικός για την αποτυχή έκβαση, ιδίως για τα φωτοβολταϊκά, καθώς αποκλείει τη φόρτιση στις βραδινές ώρες χαμηλών τιμών. Διαφαίνεται επίσης ότι η προσαύξηση 25% στην τιμή αναφοράς για τα υβριδικά έργα δεν κρίθηκε επαρκής, παρά την έμφαση που δόθηκε στις ρυθμιστικές αλλαγές για συμμετοχή της αποθήκευσης στις αγορές εφεδρειών. Πέραν αυτού, κατανεμήθηκαν πλήρως τα  3 GW ισχύος που δημοπρατήθηκαν και τα μέσα επίπεδα τιμών κυμάνθηκαν στα 24.47 €/ MWh για φωτοβολταϊκά και 25.31 €/ ΜWh για τα αιολικά, με κατώτερα επίπεδα τα 14 €/ΜWh, για συμβάσεις 12 ετών.  

Αντιθέτως, στην Πορτογαλία οι δημοπρασίες που διενεργήθηκαν τον Αύγουστο του 2020 ήταν ιδιαίτερα επιτυχείς και ως προς το σκέλος της αποθήκευσης. Είναι αξιοσημείωτο ότι 483 ΜW από τα 670 MW που κατοκυρώθηκαν, ενέχουν αποθήκευση. Έτσι, εκτιμάται ότι 100 MW μπαταριών θα έχουν ήδη προστεθεί έως το 2024. Η διαφορά έγκειται στο ελκυστικό σχήμα στήριξης που υιοθετήθηκε, το οποίο παρέχει αμοιβή ισχύος, αρχικά ίση με 33.000 €/ΜW, περιορίζοντας τον κίνδυνο για εμφάνιση υψηλών τιμών στην χονδρεμπορική αγορά. Το παράδειγμα αναδεικνύει ότι η θέσπιση μηχανισμών ισχύος, πέρα από τη συμμετοχή σε αγορές εφεδρειών, είναι κρίσιμη για τη βιωσιμότητα των υβριδικών έργων. Σε κάθε περίπτωση, η οριστικοποίηση του θεσμικού πλαισίου είναι καταλυτικής σημασίας για τα storage-PPAs, ώστε να μπορεί να εκτιμηθεί η δυναμική των εσόδων του χαρτοφυλακίου, στη βάση συγκεκριμένων μηχανισμών και ρυθμιστικών παραμέτρων.

9. PPA για Πράσινο Αέριο

Τον Ιανουάριο του 2021, ανακοινώθηκε το πρώτο PPA για ανανεώσιμο αέριο στην Ευρώπη. Αφορά βιομεθάνιο, το οποίο θα παράγεται κοντά στη Βαρκελώνη, αξιοποιώντας αέρια από χώρο υγειονομικής ταφής αποβλήτων (lanfill gas). Ο συγκεκριμένος χώρος, που αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους της Ισπανίας, παράγει ήδη άνω των 40 εκατ. κ.μ. βιοαερίου ετησίως, το οποίο διοχετεύεται στην παραγωγή ηλεκτρισμού και ως καύσιμο σε βιομηχανία κεραμικών.

Η σύμβαση μεταξύ της Γαλλικής Wage Energy, με καινοτόμες τεχνολογίες στον τομέα, και της Ισπανικής εταιρείας διαχείρισης αποβλήτων, Ferrovial Servicios, θα δημιουργήσει πρόσθετες χρηματοροές, συμβάλλοντας στην αποφυγή έκλυσης 17.000 τόνων CO2 ετησίως. To PPA θα χρηματοδοτήσει την επένδυση της γαλλικής εταιρείας, ύψους 7.5 εκατ. ευρώ, στην υποδομή μετατροπής καθώς και τη σύνδεσή της με το δίκτυο φυσικού αερίου. Το έργο αναμένεται να λειτουργήσει εντός του 2022, παράγοντας 70 GWh βιομεθανίου ετησίως, ποσότητα που θα διοχετεύεται στο δίκτυο, καλύπτοντας την ενεργειακή κατανάλωση 14.000 νοικοκυριών.  Σημειώνεται ότι 10 αντίστοιχες μονάδες βρίσκονται ήδη σε λειτουργία στη Γαλλία, προμηθεύοντας 35.000 νοικοκυριά. 

10. Διασυνοριακά PPAs 

Τα διασυνοριακά PPAs επιτρέπουν την αντιστοίχιση έργων ΑΠΕ με καταναλώσεις σε διαφορετικές χώρες. Επιλέγοντας έργα πέραν των εθνικών συνόρων, οι εταιρικοί καταναλωτές μπορούν να αποφύγουν θεσμικά κενά στις χώρες που δραστηριοποιούνται και να βελτιστοποιήσουν τα επιθυμητά χαρακτηριστικά της σύμβασης, αξιοποιώντας ευνοϊκότερα κλιματικά χαρακτηριστικά αλλά και καλύτερα επίπεδα ωριμότητας και ανταγωνισμού των αγορών. Ενδεικτικά, τα PPAs αιολικών εμφανίζουν τα χαμηλότερα επίπεδα στη Σουηδία και μπορούν να αποτελέσουν μια ελκυστική επιλογή για βιομηχανίες του Νότου. Οι διασυνοριακοί συνδυασμοί ενισχύουν έτσι, την προοπτική για περαιτέρω μείωση κόστους, πιο αποτελεσματική διαχείριση κινδύνου αλλά και την περιβαλλοντική επίδραση της σύμβασης.  

Παράλληλα, επιτρέπουν μια συνολική προσέγγιση για τη διαχείριση των επιμέρους καταναλώσεων και παρέχουν ευελιξία σε περίπτωση αλλαγών τοποθεσίας ή κλίμακας των υποδομών. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι πέντε 10ετείς συμβάσεις της Novartis με έργα που αναπτύσσονται στην Ισπανία από την Enel Green Power, την EDP και την Acciona. Έτσι, η εταιρεία θα υλοποιήσει τον στόχο της κλιματικής ουδετερότητας έως το 2025, περιορίζοντας ετήσιες εκπομπές που αντιστοιχούν σε 113.000 επιβατικά αυτοκίνητα ετησίως. Η Ελβετική φαρμακευτική εταιρεία επέλεξε έργα της Ισπανίας, ώστε να διασφαλίσει υψηλό συντελεστή φορτίου, και να μετασχηματίσει σε πράσινες τις δραστηριότητες της σε πλήθος ευρωπαϊκών χωρών.  

Συμπερασματικά, οι διμερείς συμβάσεις αποτελούν κλειδί για τη χρηματοδότηση και τα έσοδα των έργων ΑΠΕ, σε μια εποχή όπου τα σχήματα στήριξης μετασχηματίζονται ή καταργούνται. Η διάρθρωση και οι παράμετροι των συμβολαίων μετεξελίσσονται συνεχώς, ώστε να αποτυπώσουν πιο αποτελεσματικά τα χαρακτηριστικά και τις προτιμήσεις των δύο μερών. Η ένταξη της αποθήκευσης, η συμμετοχή της βιομηχανίας, τα υπεράκτια αιολικά, η διασυνοριακή διάσταση, και τα ανανεώσιμα αέρια, δίνουν ώθηση στην περαιτέρω ανάπτυξη των PPAs στην Ευρώπη. 

Εγγυοδοτικοί μηχανισμοί, όπως αυτός που υιοθετήθηκε πρόσφατα στην Ισπανία, ενισχύουν την οικονομική φερεγγυότητα των αγοραστών, αίροντας ένα από τα σοβαρότερα εμπόδια στην σύναψη των συμβάσεων. Ο ρόλος του Ταμείου Ανάκαμψης μπορεί επίσης να αποβεί καταλυτικός για τον περιορισμό άλλων οικονομικών κινδύνων. Στην πλευρά των αγοραστών, οι φιλόδοξες περιβαλλοντικές δεσμεύσεις των εταιρειών, ιδίως για πράσινη ενέργεια σε επίπεδο ώρας και όχι έτους, αλλά και για το σύνολο της εφοδιαστικής τους αλυσίδας, ισχυροποιούν τη ζήτηση. Παράλληλα, η ενεργός ανάμιξη δήμων και πολιτών, μέσω καινοτόμων προγραμμάτων σε τοπικό επίπεδο, ενθαρρύνει την κοινωνική αποδοχή, που είναι καθοριστική για την ενεργειακή μετάβαση.  

Γενικότερα, η οριστικοποίηση του θεσμικού πλαισίου, η ρευστότητα στην προθεσμιακή αγορά και η άρση γραφειοκρατικών εμποδίων, αποτελούν σημαντικό υπόβαθρο για την ανάπτυξη των PPAs. Η επιτυχής προσέγγιση της Πορτογαλίας ως προς την αποθήκευση, σε αντίθεση με την αποτυχή έκβαση των δημοπρασιών της Ισπανίας, αναδεικνύουν ότι οι λεπτομέρειες σχεδιασμού είναι κρίσιμες. Το βέβαιο είναι ότι οι αναθεωρημένοι κλιματικοί στόχοι στην Ευρώπη και οι επικείμενες αλλαγές στην τιμολόγηση των ρύπων θα αποτελέσουν επιταχυντή των εξελίξεων.

*Η Νεκταρία Καρακατσάνη είναι μαθηματικός, με εξειδίκευση στα οικονομικά της ενέργειας, στέλεχος της ΡΑΕ. Το άρθρο βασίζεται σε ομιλία στο London Business School και εκφράζει προσωπικές σκέψεις.