Νέο τοπίο για την Ευρώπη και τη χώρα

Στο σκηνικό που διαμορφώνεται σήμερα, η Ελλάδα διαθέτει ισχυρά εργαλεία για την άσκηση ενεργητικής ενεργειακής πολιτικής.

Πόσο επηρεάζουν οι ενεργειακές ανακατατάξεις στην περιοχή της Ευρασίας την Ελλάδα; Και αντίστροφα, πόσο επηρεάζει η Ελλάς τις εξελίξεις αυτές; Δύο διαφορετικά ερωτήματα με διαφορετικές απαντήσεις που κινούνται όμως γύρω από κοινό άξονα: τον ρόλο της χώρας μας στην ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού της Ευρώπης.

Η πρόκριση του Trans-Adriatic Pipeline για την υλοποίηση του νοτίου διαδρόμου με την απευθείας προμήθεια της Ευρώπης από τα κοιτάσματα της Κασπίας φέρνει στην επικαιρότητα το διακύβευμα γύρω από τη προσπάθεια διαφοροποίησης των πηγών προμήθειας. Διόλου τυχαία, δύο από τις τρεις εναλλακτικές οδούς υλοποίησης του στόχου αυτού είχαν ευθεία αναφορά είτε στην Ελλάδα ως χώρα διέλευσης είτε σε ελληνικές εταιρείες φυσικού αερίου ως φορείς υλοποίησης. Η τρίτη και για καιρό επικρατέστερη εναλλακτική της κοινοπραξίας Nabucco, που παρέκαμπτε την Ελλάδα, έμεινε τελικά εκτός νυμφώνος.

Στο σκηνικό που διαμορφώνεται σήμερα η Ελλάδα διαθέτει ισχυρά εργαλεία για την άσκηση ενεργητικής ενεργειακής πολιτικής: σε συνδυασμό με τον ΤΑΡ, ο ελληνοβουλγαρικός αγωγός IGB που υλοποιεί η ΔΕΠΑ με τους εταίρους της και η δια θαλάσσης πρόσβαση (υφιστάμενος τερματικός σταθμός υγροποιημένου φυσικού αερίου στη νήσο Ρεβυθούσα και δυνατότητα τερματικών σταθμών στη Βόρεια Ελλάδα), διαμορφώνουν ένα αναβαθμισμένο πλέγμα υποδομών και ενεργειακών οδεύσεων με άξονα την Ελλάδα. Δημιουργούνται έτσι για πρώτη φορά οι προϋποθέσεις να διέρχονται από τη χώρα μας εξαιρετικά σημαντικές ποσότητες αερίου, από και προς αγορές με μέγεθος σήμερα πλέον των 150 δισ. κυβικών μέτρων ετησίως. Η Βόρεια Ελλάδα καθίσταται έτσι κόμβος και σημείο αναφοράς για αγοραπωλησίες αερίου από την Κασπία, την Ρωσία, τη Βόρεια Αφρική, την Τουρκία, την Ιταλία.

Hub, λοιπόν, φυσικού αερίου στην Κομοτηνή; Φιλόδοξος αλλά και απολύτως ρεαλιστικός ο στόχος. Η ρευστότητα αυτή θα οδηγήσει σε μεγαλύτερο ανταγωνισμό, χαμηλότερες τιμές, ασφάλεια ενεργειακού εφοδιασμού.

Οπως, αναλόγως, συμβαίνει στην Ολλανδία, μια μικρή χώρα, της οποίας όμως ο κόμβος TTF διαθέτει σήμερα την μεγαλύτερη ρευστότητα συναλλαγών φυσικού αερίου στην ηπειρωτική Ευρώπη. Εξάλλου, οι πρόσφατες ανακαλύψεις ανέλπιστα μεγάλων αποθεμάτων φυσικού αερίου στη Ανατολική Μεσόγειο μεταξύ Κύπρου και Ισραήλ, αλλά και οι προσδοκίες για ανάλογα ευρήματα νοτίως της Κρήτης και αλλού στον ελλαδικό χώρο, δημιουργούν επίσης τις προϋποθέσεις για τη χάραξη ενός ευδιάκριτου ενεργειακού διαδρόμου με κατάληξη στην Ελλάδα, κρίσιμου για την ασφάλεια εφοδιασμού της διψασμένης ενεργειακά Ευρώπης.

Εν αρχή ην η πράξις. Οι θεσμοί διαμορφώνονται αναλόγως. Οι νόρμες της ΕΕ κατατείνουν στην προστασία έννομων αγαθών όπως η λειτουργία της εσωτερικής αγοράς με ελεύθερο ανταγωνισμό και η ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού, αλλά σε ευαίσθητους τομείς όπως η ενέργεια, καθίστανται κενές περιεχομένου ελλείψει υποδομών, καθώς και άλλων οικονομικών, πολιτικών και τεχνικών προϋποθέσεων. Εν όψει των διαμορφούμενων γεωπολιτικών και γεωοικονομικών συσχετισμών με άξονες τις ενεργειακές υποδομές και τους ενεργειακούς μας πόρους, μακάριοι οι γρηγορούντες.

Δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για τη χάραξη ενός ευδιάκριτου ενεργειακού διαδρόμου με κατάληξη τη χώρα μας.

Ο Νικόλαος Ε. Φαραντούρης είναι Αν. καθηγητής, κάτοχος της Ευρωπαϊκής Εδρας Jean Monnet στο Ευρωπαϊκό Δίκαιο Ενέργειας & Ανταγωνισμού, Τμ. Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών Παν/μίου Πειραιώς

(Έθνος, 7/7/2013)