Νέες προκλήσεις για την εφοδιαστική αλυσίδα σπάνιων γαιών, καθώς κλιμακώνεται ο εμπορικός πόλεμος

Ένα πολυμέτωπο γεωπολιτικό παιχνίδι βρίσκεται σε εξέλιξη αυτή τη στιγμή, το οποίο θα μπορούσε να εξελιχθεί σε έναν ευρύτερο εμπορικό πόλεμο με παγκόσμιες προεκτάσεις.

Μετά των προϊόντων και αγαθών που έχουν τεθεί στο επίκεντρο της διαμάχης είναι και οι σπάνιες γαίες. Κοινός παρονομαστής της νέας κατάστασης που δημιουργείται είναι δασμολογική τακτική του αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ.

Ειδικότερα για τις σπάνιες γαίες οι εξελίξεις δρομολογούνται από δύο βασικές παραμέτρους: αφενός είναι οι νέοι περιορισμοί που επιβάλλει το Πεκίνο σε κρίσιμα μέταλλα, σε αντίποινα για τους αμερικανικούς δασμούς σε κινεζικές εισαγωγές και αφετέρου το αίτημα του Λευκού Οίκου προς την Ουκρανία να αναλάβουν οι ΗΠΑ της σπάνιες γαίες της χώρας με αντάλλαγμα τη στρατιωτική ενίσχυση απέναντι στη Ρωσία.

Μουδιασμένη η αγορά

Από την αρχή του έτους ο δείκτης Rare Earths MMI έχει σημειώσει μικρή άνοδο κατά 2,88%. Οι τιμές των σπάνιων γαιών έχουν αποδειχθεί πιο ευμετάβλητες το περασμένο έτος από άλλα μέταλλα όπως ο χάλυβας. Και παράγοντες της αγορά εκτιμούν ότι το 2025 θα υπάρξει μεγαλύτερη αστάθεια.

Ο πρόεδρος Τραμπ επέβαλε πρόσφατα δασμούς 10% σε όλα τα κινεζικά προϊόντα, τα οποία περιλαμβάνουν σπάνιες γαίες. Εν τω μεταξύ, ο Στρατός Ανεξαρτησίας Kachin (KIA) διατηρεί τον εκτεταμένο έλεγχο των πολύτιμων ορυχείων σπάνιων γαιών της Μιανμάρ, περιορίζοντας σοβαρά τον έλεγχο της κυβέρνησης της Βιρμανίας σε αυτόν τον τομέα. 

Είναι ώρα για ανησυχία;

Στις αρχές Φεβρουαρίου, ο Πρόεδρος Τραμπ θέσπισε δασμούς 10% σε όλες τις κινεζικές εισαγωγές, εντείνοντας τις παγκόσμιες εμπορικές εντάσεις και εγείροντας ανησυχίες για τον πιθανό αντίκτυπό του σε βιομηχανίες που εξαρτώνται από στοιχεία σπάνιων γαιών. Η Κίνα προμηθεύει επί του παρόντος μεταξύ 85% και 95% της παγκόσμιας ζήτησης για στοιχεία σπάνιων γαιών, δίνοντάς της σημαντική επιρροή στην παγκόσμια προσφορά και τιμολόγηση.

Όπως αναφέρει το Reuters , η Κίνα ανακοίνωσε ελέγχους εξαγωγών σε κρίσιμα ορυκτά, συμπεριλαμβανομένων των σπάνιων γαιών, ως αντίποινα στους δασμούς των ΗΠΑ. Αυτό σηματοδοτεί την ετοιμότητα της χώρας να αξιοποιήσει τη δεσπόζουσα θέση της στον κλάδο.

Πιθανές επιπτώσεις στην παγκόσμια αγορά σπάνιων γαιών

Αυτοί οι δασμοί οδήγησαν σε ανησυχίες σχετικά με διακοπές της εφοδιαστικής αλυσίδας και αυξημένο κόστος για βιομηχανίες που εξαρτώνται από στοιχεία σπάνιων γαιών. Λόγω αυτών των εξελίξεων, οι κατασκευαστές σε τομείς όπως τα ηλεκτρονικά, η αυτοκινητοβιομηχανία και η άμυνα θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν προκλήσεις όσον αφορά την εξασφάλιση των απαραίτητων υλικών. Το Reuters αναφέρει ότι αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε καθυστερήσεις στην παραγωγή και υψηλότερες τιμές για τους καταναλωτές.

Αξιολόγηση της κατάστασης

Ορισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι το επίπεδο ανησυχίας μπορεί να είναι δυσανάλογο με την πραγματική απειλή. Υποστηρίζουν ότι η παγκόσμια αγορά έχει αντιμετωπίσει στο παρελθόν παρόμοιες προκλήσεις.

Για παράδειγμα, κατά τη διάρκεια προηγούμενων εμπορικών διαφορών, οι εταιρείες προσαρμόστηκαν διαφοροποιώντας τις αλυσίδες εφοδιασμού τους και επενδύοντας σε εναλλακτικές πηγές σπάνιων γαιών. Επιπλέον, οι τρέχοντες έλεγχοι των εξαγωγών από την Κίνα είναι στοχευμένοι και αφήνουν περιθώρια για διαπραγματεύσεις, υποδηλώνοντας ότι είναι απίθανο να υπάρξει πλήρης διακοπή των προμηθειών σπάνιων γαιών .

Διάφορες στρατηγικές μετριασμού

Υπάρχουν διάφορες στρατηγικές που μπορούν να χρησιμοποιήσουν οι επιχειρήσεις για να μετριάσουν τις επιπτώσεις των δασμών και τις πιθανές ελλείψεις εφοδιασμού. Ένας τρόπος για να μειωθεί η εξάρτηση από έναν μόνο προμηθευτή και να αυξηθεί η ανθεκτικότητα σε γεωπολιτικές διαταραχές είναι η διαφοροποίηση της προσφοράς στοιχείων σπάνιων γαιών σε πολλαπλές πηγές.

Ένας άλλος τρόπος εξισορρόπησης της παγκόσμιας προσφοράς σπάνιων γαιών είναι η επένδυση στην εξερεύνηση και την ανάπτυξη σε μέρη όπως η Αυστραλία. Τα έθνη μπορούν επίσης να μειώσουν την εξάρτησή τους από πρωτογενείς πηγές υποστηρίζοντας τεχνολογίες που επικεντρώνονται στην παραγωγή εναλλακτικών υλικών ή στην ανακύκλωση στοιχείων σπάνιων γαιών από αγαθά που έχουν φτάσει στο τέλος της ωφέλιμης ζωής τους .

Τα δεινά για τα ορυχεία της Μιανμάρ 

Τον περασμένο χρόνο, ο τομέας εξόρυξης σπάνιων γαιών της Μιανμάρ αντιμετώπισε σημαντικές αναταραχές λόγω της κλιμάκωσης των συγκρούσεων στις οποίες εμπλέκονται ένοπλες εθνοτικές ομάδες. Αυτό προέρχεται από κινήσεις του Στρατού Ανεξαρτησίας Kachin, μιας εθνικής ανταρτικής ομάδας, που έχει καταλάβει τον έλεγχο βασικών κόμβων εξόρυξης στην πολιτεία Kachin. Πιο αξιοσημείωτες είναι εκείνες που βρίσκονται στην Panwa και την Chipwe, οι οποίες είναι κρίσιμοι προμηθευτές οξειδίων σπάνιων γαιών στην Κίνα.

Ιστορικά, αυτές οι περιοχές εξόρυξης ελέγχονταν από τον Νέο Δημοκρατικό Στρατό-Kachin, μια πολιτοφυλακή που συμμάχησε με την κυβέρνηση της χούντας της Μιανμάρ. Ωστόσο, οι πρόσφατες επιθέσεις της KIA έχουν αλλάξει αυτή τη δυναμική. Οι αναλυτές υποστηρίζουν ότι, ενώ η KIA μπορεί να σκοπεύει να επαναλάβει τις εργασίες σπάνιων γαιών, οι διαπραγματεύσεις με την Κίνα θα μπορούσαν να καθυστερήσουν οποιαδήποτε γρήγορη επανεκκίνηση, δυνητικά συσφίγγοντας την παγκόσμια προσφορά και αυξάνοντας τις τιμές .

Οι εκτιμήσεις για το μέλλον

Το θέμα είναι βέβαιο ότι θα παραμείνει περίπλοκο στο μέλλον. Λόγω του ελέγχου της KIA σε σημαντικές περιοχές εξόρυξης, η παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού για σπάνιες γαίες θα παραμείνει απρόβλεπτη. Αν και οι συνομιλίες μεταξύ της KIA και των κινεζικών εταιρειών ενδέχεται να επιτρέψουν την επανέναρξη των εργασιών εξόρυξης, δεν υπάρχει σαφές χρονοδιάγραμμα. Επιπλέον, υπάρχει πάντα η πιθανότητα μεγαλύτερης σύγκρουσης.

Εν τω μεταξύ, η διεθνής κοινότητα είναι βέβαιο ότι θα παρακολουθεί προσεκτικά αυτές τις εξελίξεις, καθώς έχουν σημαντικές επιπτώσεις για τις βιομηχανίες παγκοσμίως.

Με το βλέμμα στην Ουκρανία

Εν τω μεταξύ, ο πρόεδρος Τραμπ ζήτησε από την Ουκρανία να προμηθεύσει τη χώρα με σπάνιες γαίες σε αντάλλαγμα για την οικονομική υποστήριξη της πολεμικής προσπάθειας του Κιέβου κατά της Ρωσίας.

Η παρατήρηση φαίνεται να επικαλύπτει μέρος μιας πολεμικής στρατηγικής, γνωστής ως «σχέδιο νίκης», που παρουσίασε ο Πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι  στους συμμάχους του Κιέβου, συμπεριλαμβανομένου του Ντόναλντ Τραμπ, το περασμένο φθινόπωρο.

Μεταξύ άλλων, το σχέδιο προτείνει την επίτευξη συμφωνιών με ξένους εταίρους για την παροχή κοινής πρόσβασης στους στρατηγικά πολύτιμους πόρους της Ουκρανίας.

Δεν ήταν αμέσως σαφές εάν ο Τραμπ αναφερόταν σε όλους τους τύπους κρίσιμων ορυκτών ή απλώς σε σπάνιες γαίες. Είπε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες προσπαθούν να κάνουν μια συμφωνία με την Ουκρανία για «τις σπάνιες γαίες τους και άλλα πράγματα».

Οι σπάνιες γαίες είναι μια ομάδα 17 μετάλλων που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή μαγνητών που μετατρέπουν την ισχύ σε κίνηση για ηλεκτρικά οχήματα, κινητά τηλέφωνα, πυραυλικά συστήματα και άλλα ηλεκτρονικά. Δεν υπάρχουν γνωστά υποκατάστατα.

Ο Τραμπ έχει επίσης εκφράσει ενδιαφέρον να προσαρτήσει τη Γροιλανδία, μια αυτόνομη επικράτεια της Δανίας, η οποία βρίσκεται επίσης σε μεγάλα κοιτάσματα σπάνιων γαιών.

Το Αμερικανικό Γεωλογικό Ινστιτούτο θεωρεί 50 ορυκτά ως κρίσιμα, συμπεριλαμβανομένων αρκετών τύπων σπάνιων γαιών, νικελίου και λιθίου.

Τα κοιτάσματα της Ουκρανίας

Η Ουκρανία έχει κοιτάσματα 22 από τα 34 ορυκτά που η Ευρωπαϊκή Ένωση προσδιορίζει ως κρίσιμα, σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου Οικονομίας. Αυτό περιλαμβάνει βιομηχανικά και κατασκευαστικά υλικά, σιδηροκράματα, πολύτιμα και μη σιδηρούχα μέταλλα και ορισμένα στοιχεία σπάνιων γαιών. Η Ουκρανία διαθέτει επίσης σημαντικά αποθέματα άνθρακα. Ωστόσο, τα περισσότερα από αυτά βρίσκονται πλέον υπό τον έλεγχο της Ρωσίας σε κατεχόμενα εδάφη.

Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Γεωλογίας, η Ουκρανία διαθέτει στοιχεία σπάνιων γαιών, όπως λανθάνιο και δημήτριο, που χρησιμοποιούνται σε τηλεοράσεις και φωτισμό, νεοδύμιο, που χρησιμοποιείται σε ανεμογεννήτριες και μπαταρίες EV, καθώς και έρβιο και ύττριο, των οποίων οι εφαρμογές κυμαίνονται από πυρηνική ενέργεια έως λέιζερ. Η έρευνα που χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση δείχνει επίσης ότι η Ουκρανία έχει αποθέματα σκανδίου. 

Σύμφωνα με το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, η Ουκρανία είναι ένας βασικός πιθανός προμηθευτής υλικών όπως τιτάνιο, λίθιο, βηρύλλιο, μαγγάνιο, γάλλιο, ουράνιο, ζιρκόνιο, γραφίτη, απατίτη, φθορίτη και νικέλιο.

Η Ουκρανική Κρατική Γεωλογική Υπηρεσία δήλωσε ότι η χώρα διαθέτει τα μεγαλύτερα αποθέματα τιτανίου στην Ευρώπη, ή περίπου το 7% των παγκόσμιων αποθεμάτων και έχει ένα από τα μεγαλύτερα επιβεβαιωμένα αποθέματα λιθίου της Ευρώπης που υπολογίζονται σε 500.000 μετρικούς τόνους - ζωτικής σημασίας για μπαταρίες, κεραμικά και γυαλί. Τα αποθέματα τιτανίου βρίσκονται κυρίως στην κεντρική Ουκρανία, ενώ το λίθιο βρίσκεται στο κέντρο, ανατολικά και νοτιοανατολικά της χώρας.

Τα αποθέματα γραφίτη της Ουκρανίας, βασικό συστατικό στις μπαταρίες των ηλεκτρικών οχημάτων και στους πυρηνικούς αντιδραστήρες, αντιπροσωπεύουν το 20% των παγκόσμιων πόρων. Τα κοιτάσματα βρίσκονται στο κέντρο και στα δυτικά της χώρας.