Το μέλλον της ενέργειας θα απαιτήσει περισσότερες θυσίες από τους πολίτες

Από την εποχή του προέδρου Τζίμι Κάρτερ είχαν οι κυβερνήσεις ανά τον πλανήτη να αντιμετωπίσουν τόσο μεγάλη πίεση ώστε να ζητήσουν από τους πολίτες τους να περιορίσουν την ενεργειακή κατανάλωση για το κοινό όφελος.

Η ανάγκη για περισσότερη εξοικονόμηση ενέργειας επιταχύνθηκε. Ο πόλεμος στην Ουκρανία αναγκάζει την Ευρώπη να περιορίσει την εξάρτησή της από τη ρωσική ενέργεια. Η οικονομική ανάκαμψη μετά την πανδημία προκαλεί ελλείψεις ηλεκτρισμού στην Κίνα. Η ταχεία στροφή προς τις ΑΠΕ, τα ακραία καιρικά φαινόμενα και οι υψηλότατες τιμές καυσίμων πιέζουν τα δίκτυα από το Τέξας ως το Πακιστάν.

Η μάχη ενάντια στην κλιματική αλλαγή στις επόμενες δεκαετίες θα κάνει την κατάσταση ακόμα πιο δύσκολη και οι κυβερνητικές πολιτικές μπορούν να συμβαδίσουν με τις προκλήσεις μέχρι ενός σημείου. Αυτό σημαίνει ότι οι ηγέτες θα στρέφονται όλο και περισσότερο προς τους πολίτες ώστε να κάνουν θυσίες πέραν του να πληρώνουν ακριβές τιμές στα βεζινάδικα.

Η προσπάθεια της Ιαπωνίας την προηγούμενη εβδομάδα να αποφύγει ένα καταστροφικό μπλακ αουτ είναι το πιο πρόσφατο παράδειγμα για το τι μπορεί να αντιμετωπίσουμε όλοι μας σύντομα και πως μια κοινή προσπάθεια μπορεί να κάνει τη διαφορά.

Η ενέργεια είναι λιγοστή ανά τον πλανήτη μετά τη ρωσική επίθεση στην Ουκρανία. Όμως, η κατάσταση στην Ιαπωνία επιδεινώθηκε την Τρίτη μετά το σεισμό που έκλεισε σημαντικές ηλεκτροπαραγωγικές μονάδες και τον ψυχρό καιρό που ενίσχυσε τις ανάγκες για θέρμανση, απειλώντας με διακοπές ρεύματος στο Τόκυο.

Μετά από επείγουσες εκκλήσεις της κυβέρνησης και των παραγωγών, τα νοικοκυριά και τα εργοστάσια στο Τόκυο περιόρισαν την κατανάλωση ρεύματος χαμηλώνοντας το θερμοστάτη και σβήνοντας τα φώτα. Μέσα σε μόλις 12 ώρες η μεγαλούπολη μείωσε την κατανάλωσή της σε επίπεδα ίσα με τις ημερήσιες ανάγκες για τα φώτα της κεντρικής λεωφόρου του Λας Βέγκας, αποφεύγοντας ένα μπλακ αουτ που θα άφηνε 3 εκατ. κτήρια στο σκοτάδι.

"Η Ιαπωνία χρησιμοποιεί από παλιά μια προσέγγιση εξοικονόμησης ενέργειας με ενεργή συμμετοχή, η οποία είναι η πιο πετυχημένη πακγοσμίως", δήλωσε ο Ντάνιελ Άλντριχ, καθηγητής στο Northeastern University της Βοστώνης. "Η μείωση της ζήτησης στην Ευρώπη - όπως το έκανε η Ιαπωνία - θα βοηθούσε στη μείωση της ζήτησης για ρωσικό πετρέλαιο και αέριο, τα οποία τροφοδοτούν τη Δ. Ευρώπη".

Η έκκληση της Ιαπωνίας μοιάζει με αντίστοιχα μέτρα της πετρελαϊκής κρίσης του 1970, όταν οι παραγωγοί της Μ. Ανατολής σταμάτησαν τις εξαγωγές αργού προς τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους λόγω της στήριξής τους προς το Ισραήλ στον πόλεμο του Γιομ Κιπούρ. Ο Αμερικανός πρόεδρος, Ρίτσαρντ Νίξον, κάλεσε τους πολίτες να χαμηλώσουν το θερμοστάτη και έθεσε όριο ταχύτητας 55 μίλια/ώρα για να περιορίσει τη ζήτηση πετρελαίου.

Ο πρόεδρος Κάρτερ έκανε τη διάσημη ομιλία του προς τον αμερικανικό λαό το 1977 φορώντας ένα κίτρινο πουλόβερ και ζητώντας τους να σηκώσουν μέρος του βάρους για να λυθεί το ενεργειακό πρόβλημα.

"Πρέπει να αντιμετωπίσουμε το γεγονός ότι η ενεργειακή έλλειψη είναι μόνιμη", δήλωσε. "Δεν υπάρχει τρόπος να τη λύσουμε γρήγορα, όμως αν όλοι συνεργαστούμε και κάνουμε μέτριες θυσίες, αν μάθουμε να ζούμε μετρημένα και να θυμηθούμε τη σημασία του να βοηθάμε ο ένας τον άλλο, τότε μπορούμε να βρούμε τρόπους να προσαρμοστούμε και να κάνουμε την κοινωνία μας πιο αποδοτική".

Κανείς πρόεδρος μετά τον Κάρτερ δεν επιχείρησε να επικαλεστεί ένα τέτοιο πνεύμα θυσίας από τους πολίτες της χώρας. Ακόμα και ο Τζο Μπάιντεν μέχρι στιγμής κάλεσε μονάχα για περισσότερη προσφορά εγχώρια και από τους παραγωγούς της Μ. Ανατολής.

"Ενάντια στον Πούτιν"

Και πάλι, υπάρχουν πολλές μέθοδοι που χρησιμοποιούνται ανά την υφήλιο για τη μείωση της κατανάλωσης ηλεκτρισμού. Πέρυσι, η Κίνα διέταξε τα εργοστάσια να κλείσουν για να ανακουφίσει το δίκτυο. Η Καλιφόρνια έχει ένα στιβαρό σύστημα διαχείρισης της ζήτησης, πληρώνοντας τις μεγάλες βιομηχανίες για να διακόπτουν τη λειτουργία τους.

Ορισμένοι πολιτικοί στην Ευρώπη άρχισαν να λένε ότι οι πολίτες πρέπει να κάνουν τη δική τους προσπάθεια για μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης και των εισαγωγών αερίου απο τη Ρωσία, οι οποίες αντιστοιχούν στο 40% των συνολικών εισαγωγών. Αν δεν θέλετε να μειώσετε το θερμοστάτη κατά ένα βαθμό για την κλιματική αλλαγή, κάντε το για τον Πούτιν", ανέφερε πρόσφατα ο υπουργός ενέργειας του Λουξεμβούργου, Κλωντ Τυρμ.

Ο ΙΕΑ ενθαρρύνει τη μείωση του θερμοστάτη κατά ένα βαθμό για τη μείωση της εξάρτησης από τη Ρωσία. Παρά τις εκκλήσεις του, οι κυβερνήσεις ανά τον πλανήτη προχωρούν με φοροελαφρύνσεις και επιδοτήσεις οι οποίες στηρίζουν την κατανάλωση.

"Μέτρα όπως η μείωση των φόρων μειώνουν την ευαισθησία των καταναλωτών απέναντι στις τιμές και περιορίζουν τα κίνητρα για εξοικονόμηση", δήλωσε η Τζειν Νακάνο, ακόλουθος στο Center for Strategic and International Studies της Ουάσιγκτον. "Η ευρωπαϊκή επιθυμία για απεξάρτηση από τη ρωσική ενέργεια πρέπει να συνοδευτεί από περισσότερη προσπάθεια εξοικονόμησης".

Βεβαίως, πολλές κυβερνήσεις ανά τον πλανήτη ζήτησαν από τους πολίτες να μειώσουν τη χρήση ηλεκτρισμού σε στιγμές κρίσης, όμως οι πράξεις της Ιαπωνίας είναι ξεχωριστές για το βαθμό της συνεργασίας ανάμεσα στους πολίτες, τις επιχειρήσεις και την κυβέρνηση.

Κατά τη διάρκεια της κρίσης την Τρίτη, οι εργαζόμενοι σε γραφεία γύρισαν νωρίς σπίτι τους και οι τηλεπαρουσιαστές έδειχναν τα τελευταία δεδομένα με τα φώτα χαμηλωμένα. Στον πύργο του Τόκυο επίσης έκλεισαν τα φώτα.

Η εξοικονόμηση ηλεκτρισμού στην Ιαπωνία είναι γνωστή ως "σετσούντεν" και η λέξη έγινε διάσημη το 2011 μετά την καταστροφή στη Φουκουσίμα. Το τριπλό χτύπημα διέκοψε τη λειτουργία των 54 αντιδραστήρων της χώρας που παρέχουν το 30% του ηλεκτρισμού σχεδόν εν μια νυκτί. Για να μείνουν ανοικτά τα φώτα, η κυβέρνηση ζήτησε από όλους να εξοικονομήσουν όση ενέργεια μπορούν και το κατάφεραν. Οι εταιρείες ηλεκτρισμού σύντομα περιόρισαν τις διακοπές ρεύματος.

Στα επόμενα χρόνια, η Ιαπωνία εισήγαγε περισσότερες καινοτομίες για να βοηθήσει με τη μείωση της κατανάλωησς. Μια αξιοσημείωτη ήταν η ενθάρρυνση των τυπικά συντηρητικών υπαλλήλων γραφείου να φορέσουν πιο άνετα ρούχα αντί για κοστούμια τους καλοκαιρινούς μήνες ώστε να μη χρειάζεται τόσος κλιματισμός.

Τελευταίο καταφύγιο

Το "σετσούντεν" δεν είναι μια μαγική λύση, αλλά λειτουργεί περισσότερο ως τελευταίο καταφύγιο με κόστος για τους πολίτες και ενίοτε για την οικονομία, καθώς μπορεί να κλείσει γραφεία και εργοστάσια, όμως βοηθά το δίκτυο και τη συνεχή παροχή ηλεκτρισμού. Άλλα μέτρα, όπως ο διαμοιρασμός μεταξύ των εταιρειών ηλεκτρισμού επίσης βοηθούν.

Το κλειδί είναι να τεθεί η ενεργειακή έλλειψη στο κατάλληλο πλαίσιο προς την κοινή γνώμη και η Ιαπωνία ήταν σε θέση να ωθήσει το μέσο πολίτη να εξοικονομήσει υπογραμμίζοντας την κρισιμότητα της κατάστασης.

Η κρίση ήταν το βασικό θέμα στο Τόκυο την Τρίτη, καθώς τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις βομβαρδίζονταν με συνεχείς υπενθυμίσεις. Μια μπάρα στην τηλεόραση έλεγε "έλλειψη ηλεκτρισμού" και έδειχνε σε ζωντανό χρόνο πόση παραγωγή είχε απομείνει, με τον αριθμό να υποχωρεί σταδιακά.

Μέχρι το μεσημέρι της επόμενης ημέρας, η κρίση είχε περάσει και ο συναγερμός τελείωσε.

(των Στίβεν Σταπζίνσκι και Σόκο Όντα, Bloomberg)