MED9: Στρατηγικός ο ρόλος της Μεσογείου - Ευρωπαϊκή απάντηση στις κοινές γεωπολιτικές και ενεργειακές προκλήσεις

Οι γεωπολιτικές και ενεργειακές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η περιοχή της Μεσογείου αποτέλεσε το αντικείμενο της συνάντησης στη Σύνοδο MED9, που πραγματοποιήθηκε στις 11 Οκτωβρίου.

Όπως αναφέρεται στη διακήρυξη που δημοσιεύθηκε, σε συντονισμό οι ευρωπαϊκές δυνάμεις επιδιώκουν να διαμορφώσουν από κοινού απαντήσεις, μετατρέποντας αυτές τις προκλήσεις σε ευκαιρίες.

Μεταξύ άλλων, χαιρετίστηκε η επανασύσταση από την Κομισιόν του χαρτοφυλακίου για τη Μεσόγειο. “Αυτό επιβεβαιώνει την αυξημένη εστίαση της ΕΕ στη Μεσόγειο και τη σημασία που αποδίδεται στον στρατηγικό ρόλο της περιοχής μας ”, τονίζουν τα κράτη του νότου.

Αναλυτικά η διακήρυξη:

«Εμείς, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων της Κροατίας, της Κύπρου, της Γαλλίας, της Ελλάδας, της Ιταλίας, της Μάλτας, της Σλοβενίας και της Ισπανίας, καθώς και ο Υπουργός Εξωτερικών της Πορτογαλίας συναντηθήκαμε στις 11 Οκτωβρίου 2024 στην Πάφο για την 11η Σύνοδο Κορυφής των χωρών του Νότου της ΕΕ (MED 9).

Με φόντο την κλιμάκωση των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή, του συνεχιζόμενου επιθετικού πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και των αμείωτων πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών πιέσεων, αυτή η μορφή περιφερειακού συντονισμού έχει σημαντική συμβολή στη διαμόρφωση των ευρωπαϊκών απαντήσεων στις κοινές προκλήσεις. Μαζί θα προσπαθήσουμε να μετατρέψουμε τις προκλήσεις σε ευκαιρίες και να ατενίσουμε το μέλλον με αποφασιστικότητα, σύμφωνα με τις προσδοκίες των πολιτών μας.

Η έναρξη του νέου θεσμικού κύκλου και η έγκριση του Στρατηγικού Θεματολογίου 2024-2029 δίνει πρόσθετη ώθηση στις συζητήσεις μας, μεταξύ άλλων, για τον προσδιορισμό των θεμάτων που έχουν ιδιαίτερη σημασία για τις νότιες χώρες της ΕΕ και για τους τρόπους προώθησης των προτεραιοτήτων μας στο πλαίσιο των πολιτικών της ΕΕ κατά τη νέα νομοθετική περίοδο.

Χαιρετίζουμε την επανασύσταση ενός χαρτοφυλακίου αφιερωμένου στη Μεσόγειο εντός της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Αυτό επιβεβαιώνει την αυξημένη εστίαση της ΕΕ στη Μεσόγειο και τη σημασία που αποδίδεται στον στρατηγικό ρόλο της περιοχής μας. Είμαστε έτοιμοι να συμμετάσχουμε ενεργά στη διαμόρφωση του νέου Συμφώνου για τη Μεσόγειο. Η σταθερότητα, η ασφάλεια και η ευημερία της Ευρώπης είναι στενά συνδεδεμένες με τη σταθερότητα, την ασφάλεια και την ευημερία της άμεσης γειτονιάς της. Παραμένουμε, επομένως, σταθερά προσηλωμένοι στο να συμβάλουμε στη σύσφιγξη των σχέσεων και της συνεργασίας με τις χώρες της νότιας γειτονίας, επίσης στο πλαίσιο της Ένωσης για τη Μεσόγειο, προς αμοιβαίο όφελος.

Mέση Ανατολή

Η κατάσταση που εκτυλίσσεται στη Μέση Ανατολή είναι σοβαρά ανησυχητική. Υπό το φως του απόηχου της σύγκρουσης στη Γάζα στην ευρύτερη περιοχή, εκφράζουμε την έντονη ανησυχία μας για την κλιμάκωση της στρατιωτικής αντιπαράθεσης μεταξύ του Ισραήλ και της Χεζμπολάχ. Ζητάμε άμεση κατάπαυση του πυρός σε όλη την Μπλε Γραμμή και την έγκαιρη παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας στον Λίβανο. Λυπούμαστε για τις πολλές απώλειες αμάχων, την καταστροφή πολιτικών υποδομών, τον μεγάλο αριθμό εσωτερικά εκτοπισμένων ατόμων και καλούμε όλους τους παράγοντες να σέβονται το Διεθνές Δίκαιο και το Διεθνές Ανθρωπιστικό Δίκαιο σε κάθε περίπτωση.

Η εκτόξευση ρουκετών και άλλων βλημάτων από τη Χεζμπολάχ προς το ισραηλινό έδαφος από τις 8 Οκτωβρίου 2023 πρέπει να σταματήσει. Η κυριαρχία τόσο του Ισραήλ όσο και του Λιβάνου πρέπει να διαφυλαχθεί και να διασφαλιστεί, και κάθε επιχείρηση που την παραβιάζει πρέπει να σταματήσει. Οποιαδήποτε περαιτέρω στρατιωτική επέμβαση θα επιδεινώσει δραματικά την κατάσταση. Επαναβεβαιώνοντας τη δέσμευσή μας για την πλήρη εφαρμογή της απόφασης 1701 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, καλούμε όλους τους παράγοντες να επιδείξουν αυτοσυγκράτηση και να συμμετάσχουν σε μεσολαβητικές προσπάθειες για την αποκλιμάκωση των εντάσεων, ενώ θα συνεχίσουμε να υποστηρίζουμε την περαιτέρω στήριξη του Λιβάνου και του λαού του, συμπεριλαμβανομένων των λιβανέζικων ενόπλων δυνάμεων που καλούνται να διαδραματίσουν κρίσιμο σταθεροποιητικό ρόλο. Υποστηρίζουμε επίσης τον θεμελιώδη σταθεροποιητικό ρόλο της UNIFIL στον Νότιο Λίβανο. Καταδικάζουμε την στοχοποίηση της UNIFIL και υπενθυμίζουμε ότι όλοι οι ειρηνευτές πρέπει να προστατεύονται.

Η παρούσα κλιμάκωση επιδεινώνει περαιτέρω την προσφυγική κρίση του Λιβάνου. Επιβεβαιώνουμε την αποφασιστικότητά μας να στηρίξουμε τους πιο ευάλωτους ανθρώπους στον Λίβανο, συμπεριλαμβανομένων των εσωτερικά εκτοπισμένων, των προσφύγων και των κοινοτήτων υποδοχής που έχουν ανάγκη, καθώς και να παράσχουμε στήριξη για την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων και του λαθρεμπορίου. Επαναβεβαιώνουμε την ανάγκη να επιτευχθούν συνθήκες για την ασφαλή, εθελοντική και αξιοπρεπή επιστροφή των Σύρων προσφύγων, όπως ορίζεται από την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες. Προσβλέπουμε στη διάσκεψη για τον λαό και την κυριαρχία του Λιβάνου που θα πραγματοποιηθεί στο Παρίσι στις 24 Οκτωβρίου.

Καταδικάζουμε σθεναρά την ιρανική πυραυλική επίθεση κατά του Ισραήλ.

Καλούμε όλους τους φορείς να ενεργήσουν με υπευθυνότητα και να απέχουν από περαιτέρω στρατιωτικές ενέργειες. Επαναλαμβάνουμε την καταδίκη μας με τον πιο έντονο τρόπο για τις βίαιες τρομοκρατικές επιθέσεις της Χαμάς κατά του Ισραήλ και εκφράζουμε τη λύπη μας για όλες τις απώλειες ζωών μεταξύ των αμάχων, ιδίως για τον υψηλό φόρο αίματος σε παιδιά και γυναίκες. Ζητούμε την πλήρη και άμεση εφαρμογή της απόφασης 2735 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και υπογραμμίζουμε την πλήρη στήριξή μας στην προτεινόμενη συνολική συμφωνία που θα οδηγήσει, χωρίς περαιτέρω καθυστέρηση, σε άμεση κατάπαυση του πυρός στη Γάζα, στην απελευθέρωση όλων των ομήρων και στην παροχή πλήρους, ασφαλούς και απρόσκοπτης ανθρωπιστικής βοήθειας στην κλίμακα που απαιτείται στη Γάζα.

Επαναλαμβάνουμε την υπεροχή των χερσαίων διαδρόμων, σημειώνοντας ότι όλες οι οδοί, χερσαίες, εναέριες και θαλάσσιες, συμπεριλαμβανομένου του Κυπριακού Θαλάσσιου Διαδρόμου, είναι πολύτιμες για να βοηθήσουν στην κάλυψη των τεράστιων ανθρωπιστικών αναγκών των αμάχων στη Γάζα.

Καταδικάζουμε έντονα τη συνεχιζόμενη εξτρεμιστική βία των εποίκων στη Δυτική Όχθη, συμπεριλαμβανομένης της Ανατολικής Ιερουσαλήμ. Ζητάμε επίσης την ασφαλή πρόσβαση στους ιερούς τόπους και τη διατήρηση του status quo.

Παραμένουμε προσηλωμένοι σε μια διαρκή και βιώσιμη ειρήνη, σύμφωνα με τις σχετικές αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, στη βάση της λύσης των δύο κρατών, με το κράτος του Ισραήλ και ένα ανεξάρτητο, δημοκρατικό, συνεχές, κυρίαρχο και βιώσιμο κράτος της Παλαιστίνης να ζουν δίπλα-δίπλα σε ειρήνη, ασφάλεια και αμοιβαία αναγνώριση. Για τον σκοπό αυτό, θα καταβάλουμε κάθε δυνατή προσπάθεια για την αναζωογόνηση της πολιτικής διαδικασίας, σε συντονισμό με τους διεθνείς και περιφερειακούς εταίρους. Θα συνεχίσουμε να συνδράμουμε την Παλαιστινιακή Αρχή στις μεταρρυθμιστικές της προσπάθειες και στις προσπάθειες ανάπτυξης ικανοτήτων.

Χαιρετίζουμε τις προσπάθειες του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για την επιδίωξη της διαρκούς ειρήνης και την προστασία των αμάχων στην περιοχή.
Σύμφωνα με την απόφαση 2722 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, καταδικάζουμε τις συνεχιζόμενες επιθέσεις των Χούθι κατά πλοίων στην Ερυθρά Θάλασσα και πέραν αυτής, επιβεβαιώνουμε τη δέσμευσή μας να διασφαλίσουμε την ελευθερία της ναυσιπλοΐας και τη θαλάσσια ασφάλεια και υπενθυμίζουμε το προνόμιο των χωρών να υπερασπίζονται τα πλοία τους σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Εκφράζουμε την υποστήριξή μας στην EUNAVFOR Aspides, η οποία έχει συμβάλει στην αποκατάσταση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας σε αυτή τη στρατηγικής σημασίας περιοχή για το παγκόσμιο εμπόριο.

Πόλεμος Ρωσίας – Ουκρανίας

Καθώς ο επιθετικός πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας συνεχίζεται για τρίτο έτος, επαναβεβαιώνουμε την αμέριστη στήριξή μας στην ανεξαρτησία, την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας, εντός των διεθνώς αναγνωρισμένων συνόρων της. Επαναβεβαιώνουμε, για άλλη μια φορά, την ακλόνητη δέσμευσή μας να παράσχουμε συνεχή πολύπλευρη στήριξη στην Ουκρανία και τον λαό της για όσο διάστημα χρειαστεί. Επαναλαμβάνουμε επίσης τη δέσμευσή μας να βοηθήσουμε την ανάκαμψη και την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας, σε συντονισμό με τους εταίρους, και με ιδιαίτερη έμφαση στην κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της χώρας ενόψει του επικείμενου χειμώνα. Για τον σκοπό αυτό, προσβλέπουμε στην επόμενη Διάσκεψη για την ανάκαμψη της Ουκρανίας, η οποία θα φιλοξενηθεί στην Ιταλία το 2025.

Χαιρετίζουμε το αποτέλεσμα της Συνόδου Κορυφής του Ιουνίου για την ειρήνη στην Ουκρανία και θα συνεχίσουμε τις προσπάθειές μας για την υποστήριξη μιας συνολικής, δίκαιης και διαρκούς ειρήνης, με βάση τις αρχές του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και του διεθνούς δικαίου. Επικροτούμε όλες τις προσπάθειες προς αυτή την κατεύθυνση, συμπεριλαμβανομένης της τρίτης Συνόδου Κορυφής Ουκρανίας-Νοτιοανατολικής Ευρώπης που πραγματοποιήθηκε στην Κροατία στις 9 Οκτωβρίου. Χαιρετίζουμε επίσης την έγκριση του διαπραγματευτικού πλαισίου και τη διεξαγωγή της πρώτης διακυβερνητικής διάσκεψης για την προσχώρηση της Ουκρανίας. Θα συνεχίσουμε να συνεργαζόμαστε στενά με την Ουκρανία και να στηρίζουμε τις μεταρρυθμιστικές της προσπάθειες στην ευρωπαϊκή της πορεία.

Κυπριακό

Καθώς το τρέχον έτος σηματοδοτεί την τραγική 50ή επέτειο της εισβολής και της κατοχής, επαναλαμβάνουμε τη δέσμευσή μας για μια συνολική διευθέτηση του κυπριακού προβλήματος, εντός του πλαισίου του ΟΗΕ, με βάση μια διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία, με πολιτική ισότητα, όπως ορίζεται από τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, και σύμφωνα με τις αρχές, στις οποίες βασίζεται η ΕΕ και το κεκτημένο της. Το κυπριακό πρόβλημα είναι ευρωπαϊκό. Υπογραμμίζουμε ότι η συγκεκριμένη συμβολή της Τουρκίας στην ταχεία επανέναρξη και επιτυχή διεξαγωγή των διαπραγματεύσεων παραμένει κρίσιμη, αποτελώντας βασικό στοιχείο για την προώθηση των σχέσεων ΕΕ-Τουρκίας. Υποστηρίζουμε ότι η αποφυγή μονομερών ενεργειών, συμπεριλαμβανομένων ενεργειών που παραβιάζουν το στρατιωτικό status quo κατά μήκος των γραμμών κατάπαυσης του πυρός ή τη νεκρή ζώνη, είναι ουσιαστικής σημασίας για τη δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων.

Υπογραμμίζουμε το στρατηγικό ενδιαφέρον της ΕΕ για ένα σταθερό και ασφαλές περιβάλλον στην Ανατολική Μεσόγειο και για την ανάπτυξη μιας συνεργατικής και αμοιβαία επωφελούς σχέσης με την Τουρκία, σύμφωνα με τους καθιερωμένες προϋποθέσεις. Οι λύσεις στα εκκρεμή ζητήματα θα πρέπει να αντιμετωπιστούν με ειρηνικά μέσα και με πλήρη σεβασμό του διεθνούς δικαίου, συμπεριλαμβανομένης της UNCLOS. Η κυριαρχία και η εδαφική ακεραιότητα όλων των κρατών μελών της ΕΕ πρέπει να διατηρηθεί και τα κυριαρχικά τους δικαιώματα να γίνουν πλήρως σεβαστά. Η αποκλιμάκωση των εντάσεων, ο σεβασμός του διεθνούς δικαίου και η προώθηση σχέσεων καλής γειτονίας είναι ουσιώδους σημασίας για την περιφερειακή σταθερότητα και συνεργασία, μεταξύ άλλων στον τομέα της ενέργειας. Σε αυτό το πλαίσιο, σημειώνουμε ότι το Φόρουμ Φυσικού Αερίου της Ανατολικής Μεσογείου αποτελεί μια πλατφόρμα για θετική περιφερειακή συνεργασία.