Το σχέδιο της Κομισιόν για ανάπτυξη πράσινης ενέργειας σε Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική - Οι διασυνοριακές συνδέσεις ενέργειας και υδρογόνου

Σε μια νέα στρατηγική εμβάθυνσης της ενεργειακής της συνεργασίας με τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική, προχωρά η Ευρωπαϊκή Ένωση, με στόχο την ανάπτυξη έως και 15 γιγαβάτ (GW) ανανεώσιμης ενεργειακής ισχύος στην περιοχή έως το 2035, καθώς και την ενίσχυση των διασυνοριακών διασυνδέσεων ηλεκτρικής ενέργειας και υδρογόνου προς την Ευρώπη.

Το σχέδιο, που παρουσιάστηκε αυτή την εβδομάδα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αποτελεί τον πυρήνα ενός νέου πλαισίου που ονομάζεται πρωτοβουλία T-Med. Στόχος του είναι να μετατρέψει τη νότια Μεσόγειο σε βασικό προμηθευτή καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας και πράσινου υδρογόνου για τις ευρωπαϊκές αγορές, ενώ ταυτόχρονα να ενισχύσει τα τοπικά ενεργειακά συστήματα και τις επενδυτικές συνθήκες.

Στο επίκεντρο της πρωτοβουλίας βρίσκεται ένα χρηματοδοτικό πακέτο ύψους 25 δισεκατομμυρίων ευρώ, το οποίο αποσκοπεί στην επιτάχυνση της ανάπτυξης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, στον εκσυγχρονισμό των ηλεκτρικών δικτύων και στην ενθάρρυνση της συμμετοχής του ιδιωτικού τομέα σε μεγάλης κλίμακας διασυνοριακά έργα. Σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές αρχές, το πρόγραμμα δεν περιορίζεται στην αύξηση της παραγωγικής ικανότητας, αλλά επιδιώκει να αναδιαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο παράγεται, μεταφέρεται και διακινείται η ενέργεια σε ολόκληρη τη λεκάνη της Μεσογείου.

Τα νέα κονδύλια

Βάσει του σχεδίου, τα κονδύλια θα κατευθυνθούν σε νέα έργα ηλιακής και αιολικής ενέργειας στη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική (MENA), καθώς και σε αναβαθμίσεις των ηλεκτρικών δικτύων ώστε να μπορούν να υποστηρίξουν μεγαλύτερη διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών. Παράλληλα, θα χρηματοδοτηθούν διασυνδέσεις μεταξύ των ενεργειακών συστημάτων της περιοχής και της Ευρώπης, καθώς και η ανάπτυξη διαδρόμων υδρογόνου για τη μεταφορά χαμηλών εκπομπών καυσίμων προς τις ευρωπαϊκές βιομηχανίες τις επόμενες δεκαετίες.

Μεταρρυθμίσεις

Πέρα από τις υποδομές, η στρατηγική δίνει ιδιαίτερη έμφαση και στις ρυθμιστικές μεταρρυθμίσεις. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανέφερε ότι θα συνεργαστεί με τις χώρες-εταίρους της περιοχής για τη βελτίωση του “επενδυτικού κλίματος”, μέσω της απλοποίησης των διαδικασιών αδειοδότησης, της εναρμόνισης των κανονισμών και της μείωσης των διοικητικών και νομικών εμποδίων που μέχρι σήμερα επιβραδύνουν την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Οι αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι τέτοιες μεταρρυθμίσεις είναι απαραίτητες για την αξιοποίηση του τεράστιου δυναμικού της περιοχής. «Η περιοχή της Μεσογείου διαθέτει τεράστιο ανεκμετάλλευτο δυναμικό ανανεώσιμων πηγών ενέργειας – 2.300 GW, δηλαδή υπερδιπλάσιο της σημερινής εγκατεστημένης ισχύος της ΕΕ – με κόστος ηλιακής και αιολικής ενέργειας 30–40% χαμηλότερο από την Ευρώπη», δήλωσε η Ντουμπράβκα Σουίτσα, υπογραμμίζοντας το μέγεθος της ευκαιρίας.

Στο «ραντάρ» η ενεργειακή ασφάλεια

Η οικονομική λογική της πρωτοβουλίας ενισχύεται και από τις συνεχιζόμενες ανησυχίες για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης. Τα τελευταία χρόνια, η ΕΕ έχει επιδιώξει να μειώσει την εξάρτησή της από εισαγωγές ορυκτών καυσίμων, ιδιαίτερα μετά τις διαταραχές στις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές που προκάλεσαν γεωπολιτικές εντάσεις, συμπεριλαμβανομένης της σύγκρουσης που σχετίζεται με το Ιράν.

Ο Επίτροπος Ενέργειας της ΕΕ Νταν Γιόργκενσεν δήλωσε ότι η πρωτοβουλία αντανακλά μια δομική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο η Ευρώπη αντιλαμβάνεται την ενεργειακή της ανθεκτικότητα. Τόνισε ότι οι πρόσφατες κρίσεις ανέδειξαν τα όρια της αποκλειστικής εξάρτησης από τη διαφοροποίηση των προμηθευτών ορυκτών καυσίμων. Αντίθετα, όπως είπε, το μέλλον της ενεργειακής ασφάλειας βασίζεται στην ανάπτυξη διασυνδεδεμένων συστημάτων καθαρής ενέργειας και στην επιτάχυνση των ανανεώσιμων πηγών τόσο εντός όσο και εκτός Ευρώπης.

«Η ενεργειακή κρίση που πυροδοτήθηκε από τον πόλεμο με το Ιράν έδειξε γιατί η ενεργειακή ασφάλεια δεν μπορεί να βασίζεται μόνο στη διαφοροποίηση των εισαγωγών ορυκτών καυσίμων», ανέφερε ο Γιόργκενσεν, προσθέτοντας ότι το νέο πλαίσιο θα «απελευθερώσει το ανεκμετάλλευτο δυναμικό καθαρής ενέργειας της νότιας Μεσογείου και θα ενισχύσει τις επενδύσεις στην καθαρή τεχνολογία».

Ο ρόλος των ιδιωτικών κεφαλαίων

Κεντρικό στοιχείο της στρατηγικής αποτελεί η κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει απευθύνει πρόσκληση ενδιαφέροντος προς θεσμικούς επενδυτές, όπως εμπορικές τράπεζες, συνταξιοδοτικά ταμεία και διαχειριστές περιουσιακών στοιχείων. Η προθεσμία για την υποβολή ενδιαφέροντος λήγει στις 15 Ιουνίου, με στόχο τον εντοπισμό χρηματοδοτικών εταίρων που θα στηρίξουν μεγάλα έργα ανανεώσιμης ενέργειας και υποδομών στην περιοχή.

Παράλληλα, έχει ξεκινήσει δεύτερη πρόσκληση προς φορείς ανάπτυξης υποδομών, εταιρείες ενέργειας και φορείς έργων, οι οποίοι καλούνται να υποβάλουν προτάσεις για πιθανές διασυνοριακές πρωτοβουλίες έως τις 15 Αυγούστου. Αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν ηλιακά πάρκα στη Βόρεια Αφρική συνδεδεμένα με ευρωπαϊκά δίκτυα, υπεράκτια αιολικά έργα στη Μεσόγειο ή κόμβους παραγωγής υδρογόνου συνδεδεμένους με τερματικούς σταθμούς εξαγωγής.

Συνεργασίες

Η Επιτροπή ανέφερε επίσης ότι επιδιώκει να προχωρήσει πέρα από τη χρηματοδότηση και τις υποδομές, σχεδιάζοντας βιομηχανικές συνεργασίες από το επόμενο έτος για την ενίσχυση της παραγωγής τεχνολογιών ανανεώσιμης ενέργειας. Αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει κοινές επιχειρήσεις στην παραγωγή φωτοβολταϊκών, ανεμογεννητριών, ηλεκτρολυτήρων για το υδρογόνο και ψηφιακών λύσεων για τη διαχείριση πολύπλοκων ενεργειακών συστημάτων.

Οι αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι ο μακροπρόθεσμος στόχος είναι η δημιουργία μιας πιο ολοκληρωμένης ευρωμεσογειακής ενεργειακής αγοράς, όπου η καθαρή ηλεκτρική ενέργεια και το υδρογόνο θα μπορούν να ρέουν πιο ελεύθερα μεταξύ των συνόρων. Ένα τέτοιο σύστημα, όπως λένε, θα μειώσει το κόστος, θα ενισχύσει την ενεργειακή ασφάλεια και θα επιταχύνει την απανθρακοποίηση τόσο της Ευρώπης όσο και των νότιων γειτόνων της.

Η κλίμακα της ευκαιρίας είναι μεγάλη. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Επιτροπής, το δυναμικό ανανεώσιμων πηγών ενέργειας της περιοχής MENA, περίπου 2.300 GW, υπερβαίνει κατά πολύ τη σημερινή εγκατεστημένη ισχύ της Ευρώπης. Η άφθονη ηλιακή ακτινοβολία και οι ισχυροί άνεμοι καθιστούν την περιοχή μία από τις πιο ανταγωνιστικές παγκοσμίως ως προς το κόστος παραγωγής ενέργειας, με τιμές 30–40% χαμηλότερες από την Ευρώπη.

Οι προκλήσεις

Ωστόσο, παραμένουν σημαντικές προκλήσεις. Πολλές χώρες της περιοχής αντιμετωπίζουν πολιτική αστάθεια, κατακερματισμένο ρυθμιστικό πλαίσιο και ανεπαρκώς ανεπτυγμένες υποδομές δικτύου, γεγονότα που θα μπορούσαν να δυσκολέψουν τη μεγάλη κλίμακα διασυνοριακού εμπορίου ενέργειας. Οι κίνδυνοι χρηματοδότησης και οι μακροχρόνιοι χρονικοί ορίζοντες έργων ενδέχεται επίσης να αποθαρρύνουν ιδιώτες επενδυτές χωρίς ισχυρές εγγυήσεις και συντονισμό πολιτικών.

Παρά τις προκλήσεις, η ΕΕ παρουσιάζει την πρωτοβουλία T-Med ως βασικό πυλώνα της εξωτερικής ενεργειακής της στρατηγικής για την επόμενη δεκαετία. Συνδέοντας τους στόχους απανθρακοποίησης της Ευρώπης με το ενεργειακό δυναμικό των νότιων γειτόνων της, το σχέδιο φιλοδοξεί να δημιουργήσει έναν αμοιβαία επωφελή ενεργειακό διάδρομο σε ολόκληρη τη Μεσόγειο.

Εάν επιτύχει, η πρωτοβουλία θα μπορούσε να σηματοδοτήσει μια σημαντική μετατόπιση στη γεωγραφία της παγκόσμιας ενέργειας — μετατρέποντας τη νότια Μεσόγειο από μια κυρίως τοπική ενεργειακή παραγωγό περιοχή σε βασικό εξαγωγέα ανανεώσιμης ηλεκτρικής ενέργειας και υδρογόνου προς την Ευρώπη, ενώ παράλληλα θα επιταχύνει τη δική της ενεργειακή μετάβαση.