Μ. Πίου: Πολιτικά μηνύματα πίσω από την αναβίωση του ελληνο-ιταλικού αγωγού

Γεωπολιτικοί, οικονομικοί ή κίνηση στρατηγικής απέναντι σε αυτό που Ρώμη και Αθήνα ερμηνεύουν ως μία πολιτική με διπλά στάνταρ για τη Γερμανία, όποιοι και αν οι λόγοι, η Ελλάδα και η Ιταλία αποφάσισαν να αναβιώσουν τον παλαιό πρότζεκτ για τον ελληνο-ιταλικό αγωγό IGI, με τη συμβολή και της ρωσικής Gazprom.

Tην περασμένη Τετάρτη η ΔΕΠΑ, η ιταλική Edison και η Gazprom υπέγραψαν στη Ρώμη ένα «Μνημόνιο Συναντίληψης» για την ανάπτυξη του αγωγού. Το προτζεκτ για την απ' ευθείας διασύνδεση της Ελλάδας με την Ιταλία μέσω ενός αγωγού που θα μεταφέρει φυσικό αέριο έχει μέχρι σήμερα ματαιωθεί πολλές φορές. Ξεκίνησε σαν το τελευταίο τμήμα στη γραμμή μεταφοράς του αερίου από το Αζερμπαϊτζάν στην Ιταλία. Όμως το σχετικό έργο το κέρδισε το πρότζεκτ Transasdriatic Pipeline, TAP (Ελλάδα - Αλβανία - Ιταλία). Στη συνέχεια ήλθε ξανά στο προσκήνιοι αλλά δύο φορές, ως η ελληνο-ιταλική επέκταση του ρωσικών συμφερόντων South Stream, ο οποίος ματαιώθηκε μετά από παρεμβάσεις της Κομισιόν. Οταν οι Ρώσοι επανήλθαν με τον «Turkish Stream» αναθερμάνθηκε και πάλι το ενδιαφέρον για τον ελληνο-ιταλικό διάδρομο. Ομως και πάλι η Κομισιόν εξέφρασε την κάθετη διαφωνία της -όπως άλλωστε και η Ουάσιγκτον- στο πλαίσιο της διακηρυγμένης πολιτικής τους για τη μείωση της εξάρτησης από τη Ρωσία. Μετά ήλθε βέβαια η ένταση στις σχέσεις Ρωσίας - Τουρκίας και το έργο «πάγωσε» για τα καλά.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή όμως, πέρα από μεμονωμένες δηλώσεις υψηλόβαθμων αξιωματούχων της, δεν έχει μέχρι σήμερα αντιδράσει τόσο σθεναρά, σε ένα άλλο πρότζεκτ, που προωθείται την περίοδο αυτή, τον γερμανο-ρωσικό αγωγό «Νord Stream II», ο οποίος αποτελεί την επέκταση με την προσθήκη δύο γραμμών μεταφοράς αερίου, που θα διπλασιάσουν τη χωρητικότητα του υφιστάμενου «Nord Stream», ο οποίος συνδέει απ' ευθείας τη Ρωσία με τη Γερμανία.

Είναι κοινό μυστικό ότι η Ρώμη έχει ενοχληθεί τόσο από τη στάση των Βρυξελλών στο ζήτημα αυτό, όσο και από την ίδια τη Γερμανία, που από την μία πλευρά πρωτοστατεί στις κυρώσεις κατά της Ρωσίας και από την άλλη κάνει τα «στραβά μάτια» για τον Nord Stream II.

Εμπάργκο

H Ιταλία και η Ελλάδα είναι δύο χώρες που έχουν χάσει αρκετά από το ευρωπαϊκό εμπάργκο κατά της Ρωσίας, σε μία περίοδο μάλιστα που η οικονομία τους περνά κρίση.

Σύμφωνα με το ευρωπαϊκό site Politico, ο Ιταλός πρωθυπουργός Ματέο Ρέντζι δεν κρύβει την οργή του γι΄αυτό που ο ίδιος θεωρεί σαν γερμανική υποκρισία, όσον αφορά την ενεργειακή πολιτική και τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας. Ιταλοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι το Βερολίνο από τη μία πλευρά ζητά ενιαία ευρωπαϊκή αντίδραση όσον αφορά τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας αλλά από την άλλη πλευρά ενεργεί για τα συμφέροντά του όσον αφορά την Ενέργεια. Δεδομένου ότι στις επικείμενες Συνόδους Κορυφής των Βρυξελλών πρόκειται να συζητηθεί και η ανανεώση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας, είναι λογικό η Ρώμη να αναζητεί συμμαχίες σε χώρες που τα συμφέροντά τους θίγονται από την πολιτική της Ε.Ε. κατά της Ρωσίας. Ισως και η προ ημερών επίσκεψη του υφυπουργού Εξωτερικών της Ιταλίας Gentiloni να αποσκοπούσε και σε αυτό. Οι τρεις εταιρείες που συνυπέγραψαν το Μνημόνιο Κατανόησης για τον ελληνο-ιταλικό αγωγό διαβεβαιώσαν με κάθε τρόπο ότι η λειτουργία του θα γίνεται σύμφωνα με τις νόρμες και τους κανονισμούς της Ε.Ε. Επίσης δεν προσδιόρισαν τη διαδρομή που θα ακολουθεί το ρωσικό αέριο για να φθάσει στην Ελλάδα και από εκεί στην Ιταλία. Η μόνη αναφορά που έγινε είναι ότι θα περνά από τη Μαύρη Θάλασσα. Τελευταία πάντως η Βουλγαρία έχει αρχίσει να εκδηλώνει ενδιαφέρον για το πέρασμα ενός διεθνούς ρωσικού αγωγού από τα εδάφη της, ενώ η Ελλάδα δεν έπαψε ποτέ να κρύβει τη στήριξή της στην ελληνική επέκταση του «Turkish Stream».

Πρόσφατα ο κ. Ρέντζι δήλωσε: «Νομίζω ότι οι κυρώσεις κατά της Ρωσίας πρέπει να αναθεωρηθούν. Σίγουρα όχι εντός των επόμενων ημερών, αλλά εντός των επόμενων μηνών».

Με το μημόνιο για τον ελληνο-ιταλικό αγωγό η Ρώμη μοιάζει να διαμηνύει στη Γερμανία ότι τόσο ο αγωγός Nord Stream II όσο και οι κυρώσεις κατά της Ρωσίας πρέπει να τεθούν στο τραπέζι της συζήτησης.

Η ιταλική ενεργειακή ENI, στην οποία ορισμένοι αναλυτές αναφέρονται ως την εταιρεία που ασκεί την εναλλακτική εξωτερική πολιτική της Ιταλίας, δεν έκρυψε τη δυσαρέσκειά της όταν ματαιώθηκε ο South Stream. H σημασία της εταιρείας για την ιταλική οικονομία -και την κυβέρνηση- ενισχύθηκε από την ανακάλυψη του γιγαντιαίου κοιτάσματος αερίου στα ανοικτά των ακτών της Αιγύπτου. Η εξέλιξη αυτή ίσως να εξηγεί εν μέρει την αντίθεση του Ρέντσι στον Nord Stream II. Αλλωστε ο ελληνο-ιταλικός αγωγός «παίζει» και ως το τελικό τμήμα του πρότζεκτ EastMed, του αγωγού που αν και εφόσον κατασκευαστεί θα συνδέει τα οffshore κοιτάσματα του Ισραήλ και της Κύπρου με την Ελλάδα.

Κομισιόν

Oι φυσικοί σύμμαχοι κατά του Nord Stream II περιλαμβάνουν μία ομάδα ανατολικο-ευρωπαϊκών χωρών, οι οποίες έχουν στείλει επιστολή στην Κομισιόν, ζητώντας να σταματήσει το πρότζεκτ. Η Αθήνα και η Ρώμη δεν είχαν προσυπογράψει εκείνη την επιστολή, παρότι η υλοποίηση του Nord Stream II, ο οποίος με τις κατάλληλες διασυνδέσεις θα μπρορούσε να τροφοδοτήσει με ρωσικό αέριο ακόμα και τα Βαλκάνια και την Ελλάδα, ακυρώνει de facto την όποια, έστω και μακρινή, προοπτική για έναν νότιο ρωσικό αγωγό. Οι ποσότητες του αερίου που θα μπορούσαν να μεταφέρουν τα δύο έργα μαζί είναι τόσο μεγάλες, που δύσκολα μπορούν να απορροφηθούν από την περιοχή με βάση τις προοπτικές της ζήτησης για το ορατό μέλλον τουλάχιστον.

Το παζλ περιπλέκει η ίδια η Ρωσία, καθώς η Gazprom συμμετέχει τόσο στον Nord Stream II όσο και στον ελληνο-ιταλικό αγωγό.

Ο Nord Stream II συσπειρώνει πολλές μεγάλες ενεργειακές εταιρείες από διάφορες χώρες της Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένης της Shell, της αυστριακής OMV και της γαλλικής Engie.

H ισορροπία δυνάμεων μοιάζει να ευνοεί τον Nord Stream II, αλλά ο κ. Ρέντσι και ο Ελληνας πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας θα μπορούσαν να διεκδικήσουν κάποια ανταλλάγματα γι' αυτό, και έχουν κοινά συμφέροντα, από το προσφυγικό, ως την αναθεώρηση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας, ως τη μεγαλύτερη ελαστικότητα για το δημοσιονομικό πρόγραμμα που ακολουθεί η κάθε χώρα.

(Ημερησία, 27/2/2016)