Κύπρος: Καθορίζονται περιοχές αποκλεισμού Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας

Στο τελικό στάδιο βρίσκεται η εκπόνηση ειδικού χωροταξικού πλαισίου σε σχέση με την χωροθέτηση των έργων που αξιοποιούν Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) στον τομέα της ηλεκτροπαραγωγής. Η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) βρίσκεται πλέον ενώπιον της Περιβαλλοντικής Αρχής και τις τελευταίες ημέρες ο ανάδοχος του έργου La Solar Services Ltd παρέδωσε περαιτέρω στοιχεία που αφορούν τις περιοχές που προτείνεται η απαγόρευση χωροθέτησης ΑΠΕ. 

Με βάση τα κριτήρια αποκλεισμού που προτείνονται δημιουργούνται οι ακόλουθες σημαντικές ζώνες αποκλεισμού για προστασία του περιβάλλοντος:

Πολεοδομικές Ζώνες Γεωργικής Χρήσης Γ3, οι οποίες περιλαμβάνουν μόνιμα αρδευόμενη γη, δηλαδή καλλιέργειες που ποτίζονται μόνιμα ή περιοδικά χρησιμοποιώντας μόνιμη υποδομή, και περιοχές αρδευόμενου αναδασμού. Όπως αναφέρεται, λόγω περιορισμένης βροχόπτωσης στην Κύπρο, συνεχών παρατεταμένων περιόδων ανομβρίας, μείωση της στάθμης και υποβάθμιση της ποιότητας υπόγειων υδροφόρων, έγιναν μεγάλα έργα άρδευσης και φράγματα για σκοπούς άρδευσης γεωργικών καλλιεργειών που πρέπει να προστατευθούν.

Ελαιώνες και περιοχές με σημαντικά δέντρα μεγάλης ηλικίας, κυρίως περιοχές με ελαιόδεντρα που αποτελούν παραδοσιακά δέντρα της Μεσογείου. Τα ελαιόδεντρα είναι σημαντικής οικολογικής αξίας στην Κύπρο, λόγω της μεγάλης ανοχής τους στην ξηρασία και της ανάπτυξης τους σε περιοχές υποβαθμισμένων νερών και λιγότερο γόνιμων εδαφών, όπου άλλα είδη δεν ευδοκιμούν.

Γεωργικές ορεινές και ημιορεινές περιοχές εξαιτίας ειδικών παραγόντων, όπως πλαγιές, υψομετρικές διαφορές, αδυναμία πρόσβασης και ανάπτυξης, συντομότερες φυσικές περίοδοι ανάπτυξης, χαμηλή ποιότητα εδάφους, καιρικές και ειδικές κλιματικές συνθήκες. Τονίζεται επίσης ότι οι ορεινές περιοχές μπορούν να προσφέρουν στην παραγωγή υψηλής ποιότητας αγροτικών προϊόντων και να συμβάλλουν στην διοχέτευση μεγαλύτερης ποικιλίας αγροτικών προϊόντων στην ευρωπαϊκή αγορά, στη διατήρηση ορισμένων ειδών ζώων και φυτών, στην τήρηση των παραδόσεων, στην προώθηση των βιομηχανικών και τουριστικών δραστηριοτήτων καθώς και στην αντιμετώπιση της αλλαγής του κλίματος προστατεύοντας τη βιοποικιλότητα και δεσμεύοντας εκπομπές άνθρακα, μέσω μόνιμων βοσκότοπων και δασών, ενώ η βιώσιμη εκμετάλλευση των δασών θα καταστήσει δυνατή την παραγωγή ενέργειας μέσω της χρήσης υπολειμμάτων ξύλου. Επομένως, οι περιοχές με ιδιαίτερα τοπογραφικά χαρακτηριστικά, κυρίως μεγάλα υψόμετρα πέραν των 850 m (ορεινές περιοχές, υψώματα, βουνοκορφές, περιοχές γεωλογικής επικινδυνότητας, κ.α.), όπως αυτές καθορίζονται στους κτηματολογικούς χάρτες και τους σχετικούς χάρτες των ισχύοντων Σχεδίων Ανάπτυξης (π.χ. χάρτες περιβαλλοντικού πλούτου ή/και γεωλογικής επικινδυνότητας) πρέπει να αποκλειστούν από τη διαθέσιμη περιοχή για χωροθέτηση έργων ΑΠΕ.

Περιοχές που απαντούν σπάνια, απειλούμενα και προστατευόμενα είδη που περιλαμβάνονται στο «Κόκκινο Βιβλίο της Χλωρίδας της Κύπρου». Η χωροθέτηση έργων ΑΠΕ σε περιοχές που απαντούν είδη του Κόκκινου Βιβλίου της Χλωρίδας της Κύπρος δύναται να επηρεάσει αρνητικά την κατάταξη των φυτών στις κατηγορίες κινδύνου και να οδηγήσει ακόμη και στην εξαφάνιση ειδών.

Περιοχές Υψηλής Οικοσυστημικής Σημασίας. Ως οικοσυστημικές υπηρεσίες ορίζονται τα «οφέλη που αποκομίζουν οι άνθρωποι από τα οικοσυστήματα». Στις περιοχές αυτές δεν έχουν τεθεί περιορισμοί, αλλά θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά τη διάρκεια της ετοιμασίας ΜΕΕΠ.

Άλλες σημαντικές περιοχές

Προτείνεται επίσης η απαγόρευση χωροθέτησης έργων ΑΠΕ στις ακόλουθες περιοχές:

Περιοχές με κλίσεις πάνω από 25%, όπου απαιτούνται εκτεταμένες χωματουργικές εργασίες (εκσκαφές και επιχωματώσεις). 

Γνωστοί Διάδρομοι – Περάσματα Διέλευσης Αποδημητικών Αγρίων Πτηνών, όπως έχουν καθοριστεί από την Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας, καθώς και υγροβιότοποι (υδατοφράκτες, αλυκές και λίμνες), οι οποίοι αποκλείονται προς αποφυγή του κινδύνου πρόσκρουσης των πουλιών στα φωτοβολταϊκά πλαίσια, εξαιτίας του «φαινομένου της λίμνης» (“lake effect”). 

Περιοχές χωροκράτειας ειδών άγριων πτηνών υπό απειλή, όπως ο Πυρόχρους Γύπας, ο Σπιζαετός, κ.α.

Ακτές και Περιοχές Προστασίας της Φύσης, οι οποίες περιλαμβάνουν εκτάσεις της παραλίας και της ενδοχώρας που διαθέτουν: (α) Ιδιαίτερα ευαίσθητα οικοσυστήματα, με βιότοπους που περιέχουν ποικιλόμορφα ή σπάνια ή απειλούμενα με εξαφάνιση είδη της αυτοφυούς χλωρίδας ή και της άγριας πανίδας, και (β) Εξαιρετικά γεωμορφώματα που έχουν ιδιαίτερη επιστημονική, πολιτιστική ή αισθητική αξία ή και μνημειακό χαρακτήρα και αποτελούν μέρος της ταυτότητας και της φυσιογνωμίας της περιοχής. 

Προστατευόμενα Τοπία, τα οποία περιλαμβάνουν περιοχές μεγάλης αισθητικής, οικολογικής, πολιτιστικής ή άλλης αξίας και σημασίας. Η σχετικά μικρή έκταση της Κύπρου περιλαμβάνει ένα εκτεταμένο σύστημα τοπίων, αντικατοπτρίζοντας την κλίμακα και την ένταση της ανάπτυξης διαμέσου των αιώνων. Τα κατάλοιπα των αρχικών φυσικών τοπίων της νήσου, αλλά και τα ποικιλόμορφα πολιτιστικά της τοπία (αμπελώνες, ελαιώνες κοκ.), συντηρούν ένα μεγάλο μέρος της άγριας ζωής του τόπου. 

Πολεοδομικές ζώνες προστασίας, οι οποίες περιλαμβάνουν χώρους πρασίνου, πάρκα, χώρους αθλοπαιδειών, κρατική δασική και χαλίτικη γη, κ.α.

Άμεσες, παρόχθιες και κοντινές ζώνες προστασίας ταμιευτήρων ύδρευσης (φράγματα πόσιμου νερού) και ζώνες προστασίας γεωτρήσεων ύδρευσης.

Ζώνη προστασίας της παραλίας με βάση τον περί Προστασίας της Παραλίας Νόμο και παράκτια ζώνη, όπως καθορίζεται με βάση το Έβδομο Πρωτόκολλο της Σύμβασης της Βαρκελώνης για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση των Παράκτιων Ζωνών της Μεσογείου. 

Buffer zone σε περιοχές Natura 2000

Καθορισμός ζώνης ανάσχεσης (buffer zone) από προστατευόμενες περιοχές του Δικτύου Natura 2000. Το δίκτυο Natura 2000 δεν απαγορεύει τις δραστηριότητες εντός των ορίων του, αφού διέπεται από τη φιλοσοφία ότι ο άνθρωπος πρέπει να συνυπάρχει με τη φύση. Θα πρέπει όμως γενικά στις περιοχές αυτές να αποφεύγονται τα έργα και οι δραστηριότητες, που αναμένεται να επιφέρουν αρνητικές επιπτώσεις στα σπάνια είδη και τους προστατευόμενους οικοτόπους, για να εξασφαλιστεί η ικανοποιητική κατάσταση διατήρησής τους.

Στις προστατευόμενες περιοχές οι οποίες έχουν καθοριστεί ως Τόποι Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ) / Ειδικές Ζώνες Διατήρησης (ΕΖΔ), η χωροθέτηση έργων ΑΠΕ σε απόσταση μικρότερη από 1 χλμ. δύναται να επιφέρει σημαντικές επιπτώσεις σε είδη άγριας πανίδας χαρακτηρισμού και κυρίως χειρόπτερα (νυχτερίδες). Οι δυνητικές επιπτώσεις είναι τόσο άμεσες (π.χ. απώλεια σημαντικών περιοχών τροφοληψίας, η οποία θεωρείται μία από τις σημαντικότερες απειλές για όλα σχεδόν τα είδη νυχτερίδων στην Κύπρο), όσο και έμμεσες (π.χ. πρόκληση όχλησης λόγω της επέκτασης των δικτύων υποδομών, όπως το δίκτυο ηλεκτροδότησης και το οδικό δίκτυο).

Ζώνη ανάσχεσης 2 χλμ από κρατικά δάση

Το εθνικό θεσμικό πλαίσιο διαχείρισης των δασικών πυρκαγιών, καθώς επίσης οι ρόλοι και αρμοδιότητες όλων των εμπλεκόμενων στη δασοπυρόσβεση φορέων, καθορίζονται στις διατάξεις του Περί Δασών Νόμου και του Σχεδίου Δράσης για Αντιμετώπιση Πυρκαγιών σε Αγροτικές Περιοχές.

Σύμφωνα με τα πιο πάνω, τη νομική, διοικητική και τεχνική ευθύνη κατάσβεσης των δασικών πυρκαγιών (δηλαδή των πυρκαγιών που εκδηλώνονται ή εξαπλώνονται μέσα σε κρατικό δάσος ή σε απόσταση δύο χιλιομέτρων από την οροθετική γραμμή του κρατικού δάσους ή των πυρκαγιών που κατά την κρίση του Διευθυντή μπορεί να θέσουν σε κίνδυνο οποιοδήποτε κρατικό δάσος), φέρει το Τμήμα Δασών. Η αξιοποίηση της ζώνης ανάσχεσης και ζώνης ασφαλείας από δασικές πυρκαγιές (των 2 km από κρατικά δάση) αναιρείται σε περίπτωση ανάπτυξης έργων ΑΠΕ εντός αυτής, ιδιαίτερα αν ληφθεί υπόψη η διασύνδεση αυτών των έργων με το δίκτυο μέσης ή/και σε κάποιες περιπτώσεις υψηλής τάσης.

(του Άγγελου Νικολάου, Φιλελεύθερος)