ΚΕΠΕ: Άνοιξε το «κλειστό» επάγγελμα του ενεργειακού επιθεωρητή

Άνοιξε το «κλειστό» επάγγελμα του ενεργειακού επιθεωρητή, σύμφωνα με τους ερευνητές του ΚΕΠΕ, Αγάπη Κώτση, Έρση Αθανασίου, Νικόλαος Κ. Κανελλόπουλος, Ρωξάνη Καραγιάννη, Ιωάννης Κατσελίδης  οι οποίοι δημοσιοποίησαν τη μελέτη τους για την αποτίμηση της απελευθέρωσης 20 κλειστών, μέχρι πρόσφατα, επαγγελμάτων.

H έκθεση αποτιμά την πορεία απελευθέρωσης, ως αποτέλεσμα των θεσμικών αλλαγών που έγιναν μέχρι το τέλος του 2014. Σημείο εκκίνησης αποτελεί ο Ν.3919/2011, που αφορούσε στην κατάργηση αδικαιολόγητων περιορισμών στην πρόσβαση και άσκηση επαγγελμάτων, ενώ ακολούθησε σειρά συμπληρωματικών νομοθετημάτων στην κατεύθυνση της απελευθέρωσης.

Ειδικά για το επάγγελμα του Ενεργειακού Επιθεωρητή αναφέρει τα εξής:

Οι ενεργειακοί επιθεωρητές είναι μηχανικοί διαφόρων ειδικοτήτων, οι οποίοι εκδίδουν τα Πιστοποιητικά Ενεργειακής Απόδοσης (ΠΕΑ) που πρέπει υποχρεωτικά να συνοδεύουν κάθε νέο ή ριζικά ανακαινιζόμενο κτίριο και κάθε νέα μίσθωση ή πώληση ακινήτου. Τα ΠΕΑ αφορούν κτίρια, λέβητες και εγκαταστάσεις θέρμανσης ή κλιματισμού.

Η ενεργειακή επιθεώρηση των κτιρίων θεσμοθετήθηκε και στη χώρα μας με τον Κανονισμό Ενεργειακής Απόδοσης των Κτιρίων (ΚΕΝΑΚ). Με το Π.∆. 100/2010 ρυθμίστηκαν οι όροι άσκησης του επαγγέλματος του ενεργειακού επιθεωρητή και συστάθηκε η Ειδική Υπηρεσία Επιθεωρητών Ενέργειας.

Υφιστάμενη κατάσταση

Για τη διενέργεια των ελέγχων και την έκδοση των ΠΕΑ και μέχρι την ολοκλήρωση των προβλεπόμενων προϋποθέσεων καταρτίστηκε Μητρώο Προσωρινών Ενεργειακών Επιθεωρητών από μηχανικούς, οι οποίοι πληρούσαν τα απαιτούμενα προσόντα, όπως αυτά αρχικά περιγράφονται στο άρθρο 3 του Π.∆. 100/2010 και τροποποιήθηκαν από τις μεταγενέστερες νομοθετικές ρυθμίσεις. Στο Μητρώο των Προσωρινών Ενεργειακών Επιθεωρητών του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής (ΥΠΕΚΑ) είχαν εγγραφεί από το ∆εκέμβριο του 2010 έως το Σεπτέμβριο 2012 περίπου 8.000 επιθεωρητές, μετά από δύο προσκλήσεις του Υπουργείου (12/2010, 4/2012), στις οποίες εγγράφηκαν 5.084 και 2.445, αντίστοιχα. Ο συνολικός αριθμός των (προσωρινών) επαγγελματιών ξεπέρασε τους 12.000 εντός του 2014, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία του ΥΠΕΚΑ. Από τις 6/12/2012 για την εγγραφή στο Μητρώο απαιτείται παράβολο αξίας 50 ευρώ (από 150 ευρώ που ίσχυε προηγουμένως).

Αναφορικά με τις αμοιβές, όπως προαναφέρθηκε, ο Ν. 4093/2012 κατήργησε το σύστημα των ελάχιστων νόμιμων αμοιβών που ίσχυε για τις ενεργειακές επιθεωρήσεις και πλέον οι τιμές διαμορφώνονται κατόπιν συμφωνίας επιθεωρητή και ιδιοκτήτη. Ο Πίνακας 4.10.1 δείχνει τις διοικητικά καθορισμένες ελάχιστες τιμές (στα παρακάτω ποσά δεν συμπεριλαμβάνεται ο ΦΠΑ) που ίσχυαν πριν την απελευθέρωσή τους.

4.1.jpg

Από στοιχεία που διατηρεί η Ειδική Υπηρεσία Επιθεωρητών Ενέρ- γειας του ΥΠΕΚΑ, φαίνεται ότι από την έναρξη της θεσμοθέτησης της ενεργειακής επιθεώρησης, έχουν εκδοθεί πάνω από 200.000 Πιστοποιητικά Ενεργειακής Απόδοσης (ΠΕΑ), τα περισσότερα εκ των οποίων σχετίζονταν με νέες ενοικιάσεις ακινήτων, ενώ η πλειονότητά τους προέρχεται από τη Νομαρχία Αθηνών και το Νομό Θεσσαλονίκης (64.157 και 25.805 αντίστοιχα, μέχρι το Σεπτέμβριο του 2012). Στη Ν. Αθηνών και στο Ν. Θεσσαλονίκης βρίσκεται και η έδρα των περισσότερων ενεργεια- κών επιθεωρητών (1.930 επιθεωρητές στη Ν. Αθηνών και 815 στο Ν. Θεσσαλονίκης, στοιχεία μέχρι 9/2012).

Θεσμικό πλαίσιο

Από τον Πίνακα 4.10.2 φαίνεται ότι το επάγγελμα των ενεργειακών επιθεωρητών, πριν το Ν. 3919/2011, ρυθμιζόταν κυρίως από το Προεδρικό ∆ιάταγμα 100/2010 (ΦΕΚ Α΄177). Μετά το Ν. 3919 ακολούθησε η Κοινή Υπουργική Απόφαση (ΦΕΚ 2406 Β/31.10.2011) και το άρθρο 42 του Ν. 4030/ 2011 (ΦΕΚ 249 Α/2011), με τα οποία προσδιοριζόταν η διαδικασία για τη χορήγηση οριστικών αδειών ενεργειακών επιθεωρητών. Τέλος, η ψήφιση του Νόμου 4093/2012 και η πράξη νομοθετικού περιεχομένου που ακολούθησε ολοκλήρωσαν τις θεσμικές αλλαγές του εν λόγω επαγγέλματος.

4.2.jpg

Σύμφωνα με το Π.∆. 100/2010, η άσκηση του επαγγέλματος του ενεργειακού επιθεωρητή απαιτούσε τη χορήγηση σχετικής άδειας ασκήσεως επαγγέλματος από το ΥΠΕΚΑ. Επιπλέον, ο ενδιαφερόμενος ήταν απαραίτητο να παρακολουθήσει εξειδικευμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα και να συμμετέχει επιτυχώς στις σχετικές εξετάσεις. Τέλος, έπρεπε να διαθέτει τουλάχιστον τετραετή αποδεδειγμένη επαγγελματική ή/και επιστημονική εμπειρία σε θέματα μελέτης ή/και επίβλεψης ή/και κατασκευής κτιρίων ή/και συστημάτων ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων κτιρίων ή/και ενεργειακού σχεδιασμού κτιρίων και ελέγχων ενεργειακών εγκαταστάσεων ή/και ενεργειακών επιθεωρήσεων. Ο Ν. 4030/2011 μετέτρεψε την απαιτούμενη εμπειρία για τη χορήγηση άδειας ενεργειακού επιθεωρητή από τετραετή σε διετή.

Ωστόσο μέχρι σήμερα, αν και έχουν προχωρήσει τα εκπαιδευτικά προγράμματα, ο αριθμός των ενεργειακών επιθεωρητών που έδωσαν εξετάσεις πιστοποίησης και εγγράφηκαν στο οριστικό μητρώο είναι μικρός. Επομένως, οι σχετικοί έλεγχοι εξακολουθούν να γίνονται σε μεγάλο ποσοστό από τους προσωρινούς ενεργειακούς επιθεωρητές για τους οποίους αποφασίστηκε να έχουν αυτό το δικαίωμα μέχρι τον Ιούνιο του 2015. ∆ικαίωμα παρακολούθησης των προγραμμάτων είχαν και μηχανικοί οι οποίοι δεν διέθεταν σχετική προϋπηρεσία.

Το Π.∆. 100/2010 καθόριζε, επίσης, ένα σύστημα ελάχιστων νόμιμων αμοιβών για όλες τις κατηγορίες των ενεργειακών επιθεωρητών (κτιρίων, λεβήτων και εγκαταστάσεων θέρμανσης ή κλιματισμού). Το διοικητικά καθοριζόμενο κόστος των επιθεωρήσεων ήταν συνάρτηση διαφόρων παραγόντων όπως, π.χ., το είδος της κατοικίας, το εμβαδόν της επιφάνειας του κτιρίου ή της κατοικίας και της θερμικής ή ψυκτικής ισχύος. Πηγές της αγοράς, ωστόσο, υποστηρίζουν ότι, παρά την ισχύ κατώτατων αμοιβών για την έκδοση των πιστοποιητικών ενεργειακής απόδοσης, σε αρκετές περιπτώσεις, λόγω κυρίως της οικονομικής κρίσης, οι επιθεωρήσεις γίνονταν με τιμές χαμηλότερες από τις επίσημες. Με το Ν.3919/2011 και το Ν. 4093/2012 οι αμοιβές των ενεργειακών επιθεωρητών καθορίζονται πλέον με ελεύθερη διαπραγμάτευση μεταξύ των ενδιαφερόμενων μερών. για την έκδοση των πιστοποιητικών ενεργειακής απόδοσης, σε αρκετές περιπτώσεις, λόγω κυρίως της οικονομικής κρίσης, οι επιθεωρήσεις γίνονταν με τιμές χαμηλότερες από τις επίσημες. Με το Ν.3919/2011 και το Ν. 4093/2012 οι αμοιβές των ενεργειακών επιθεωρητών καθορίζονται πλέον με ελεύθερη διαπραγμάτευση μεταξύ των ενδιαφερόμενων μερών.

Βαθμός απελευθέρωσης

Σύμφωνα με τη Λίστα Ελέγχου του OECD (2010), το προϋπάρχον νομοθετικό πλαίσιο περιλάμβανε τους εξής περιορισμούς στην πρόσβαση και την άσκηση του επαγγέλματος του ενεργειακού επιθεωρητή κτιρίων ή/και λεβήτων και εγκαταστάσεων θέρμανσης ή/και εγκαταστάσεων κλι- ματισμού: (α) περιορισμούς στον αριθμό και το εύρος δράσεων των ενεργειακών επιθεωρητών, (β) περιορισμούς της δυνατότητας των ενεργειακών επιθεωρητών να ανταγωνίζονται μεταξύ τους σε σχέση με τις τιμές και (γ) περιορισμούς των διαθέσιμων επιλογών και πληροφοριών στους ενδιαφερόμενους πελάτες.

Μετά την ψήφιση των Νόμων 3919/2011 και 4093/2012 αίρονται οι προαναφερθέντες περιορισμοί, και αναμένεται να βελτιωθεί η λειτουργία του ανταγωνισμού μέσω της κατάργησης των προκαθορισμένων ελάχιστων αμοιβών, να ενισχυθεί η αρχή της επαγγελματικής ελευθερίας και να διευκολυνθεί η πρόσβαση και άσκηση του επαγγέλματος (Πίνακας 4.10.3). Ειδικότερα, καταργείται η απαίτηση προηγούμενης διοικητικής άδειας για την άσκηση της δραστηριότητας του ενεργειακού επιθεωρητή και απαιτείται πλέον μόνο η αναγγελία έναρξης, ακολουθώντας τη διαδικασία που προβλέπει το άρθρο 3 του Ν. 3919/2011. Οι υποψήφιοι ενεργειακοί επιθεωρητές, αντί για αίτηση χορήγησης άδειας, θα υποβάλλουν ηλεκτρονικά στην Ειδική Υπηρεσία Επιθεωρητών Ενέργειας (ΕΥΕΠΕΝ) του ΥΠΕΚΑ δήλωση αναγγελίας έναρξης και τα απαραίτητα δικαιολογητικά (π.χ. αναγνωρισμένα πτυχία, βεβαίωση παρακολούθησης του ειδικού εκπαιδευτικού προγράμματος ενεργειακών επιθεωρητών και σχετικό πιστοποιητικό επιτυχούς εξέτασης κλπ.) που προβλέπει η νομοθεσία. Η υπηρεσία θα ελέγχει τα δικαιολογητικά και η διαδικασία θα ολοκληρώνεται εντός τριών μηνών.

4.3.jpg

Επίσης, καταργείται η απαραίτητη προϋπόθεση της διετούς εμπειρίας σε θέματα μελέτης ή/και επίβλεψης ή/και κατασκευής συστημάτων ηλε- κτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων ή/και ενεργειακού σχεδιασμού κτιρίων ή/και ελέγχων ενεργειακών εγκαταστάσεων ή/και ενεργειακών επιθεωρήσεων. Τέλος, καταργείται ο διαχωρισμός σε άδειες Α΄ και Β΄ τάξης (χωρίς να προβλέπεται η αντικατάστασή του από κάποια άλλη σχετική διάταξη συμβατή με την αναγγελία έναρξης επαγγέλματος), σύμφωνα με τον οποίο μόνο οι κάτοχοι αδειών Β΄ τάξης έχουν δικαίωμα διενέργειας επιθεωρήσεων κτιρίων, λεβήτων, θερμικών και κλιματιστικών εγκαταστάσεων ανεξαρτήτως ισχύος. Οι αλλαγές αυτές, σε συνδυασμό με την κατάργηση της αδειοδότησης, διευκολύνουν την είσοδο στο επάγγελμα, ενισχύοντας τον ανταγωνισμό μεταξύ των ενεργειακών επιθεωρητών.

Επιπρόσθετα, καταργούνται οι κατώτατες αμοιβές για τις ενεργειακές επιθεωρήσεις που προέβλεπε η προηγούμενη νομοθεσία (Π∆ 100/2010), δηλαδή οι αμοιβές απελευθερώνονται. Η ύπαρξη κατώτατων αμοιβών για τις ενεργειακές επιθεωρήσεις δεν επέτρεπε στους ενδιαφερόμενους πελάτες να διαπραγματευτούν ελεύθερα την αμοιβή, περιορίζοντας τις διαθέσιμες επιλογές τους και αυξάνοντας το κόστος της εν λόγω υπηρεσίας σε μια περίοδο οικονομικής κρίσης. Η άρση των υποχρεωτικών ελάχιστων αμοιβών είναι πιθανό να λειτουργήσει προς την κατεύθυνση της μείωσης των τιμών για τους καταναλωτές, ενώ θα αυξήσει τον ανταγωνισμό για τους ενεργειακούς επιθεωρητές. Αυτό με τη σειρά του αναμένεται να αυξήσει τα κίνητρα εκ μέρους των ενεργειακών επιθεωρητών, ώστε αυτοί να γίνουν πιο αποδοτικοί και να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στην καλύτερη ποιότητα με τη χαμηλότερη δυνατή τιμή.

Ωστόσο, πρέπει να επισημανθεί ότι, για να υλοποιηθεί πλήρως το νέο θεσμικό πλαίσιο και να φανεί ο όποιος θετικός αντίκτυπος από την εφαρμογή του, θα πρέπει να οριστικοποιηθούν οι σχετικές αποφάσεις για την κατάρτιση του οριστικού καταλόγου των ενεργειακών επιθεωρητών. Σύμφωνα με πρόσφατες πληροφορίες, φαίνεται ότι το Υπουργείο κινείται στην κατεύθυνση της μη διεξαγωγής εξετάσεων για ενεργειακούς επιθεωρητές, δίνοντας τη δυνατότητα σε όσους έχουν τα απαραίτητα τυπικά προσόντα και έχουν παρακολουθήσει τα ειδικά σεμινάρια να αποκτούν οριστική πιστοποίηση διενέργειας ενεργειακών επιθεωρήσεων.

Τέλος, η ένταση των ρυθμίσεων του παλαιότερου θεσμικού πλαισίου και η άρση των περιορισμών που προωθήθηκε με το Ν. 4093/2012 απεικονίζεται και στους σχετικούς ποσοτικούς δείκτες ρύθμισης (∆ιάγραμμα 4.10.1).

Ειδικότερα, ο δείκτης ρυθμίσεων εισόδου στο επάγγελμα του ενεργειακού επιθεωρητή πριν την εφαρμογή του Ν. 3919/2011 ήταν ίσος με 4,00, ενώ μετά την εφαρμογή του προαναφερθέντος νόμου και των επακόλουθων νομοθετικών ρυθμίσεων διαμορφώνεται στη 1,41 μονάδα. Ο δείκτης ρυθμίσεων συμπεριφοράς ήταν αρχικά ίσος με 2,91 μονάδες και μετά την εφαρμογή των θεσμικών αλλαγών μειώθηκε σε 1,28. Συνεπώς, ο γενικός δείκτης ρυθμίσεων από 6,91 υποχώρησε στις 2,69 μονάδες, καταγράφοντας μείωση 4,22 μονάδων.

4.10.jpg

Νεοεισερχόμενοι/Τιμές-αμοιβές

Σύμφωνα με το ΥΠΕΚΑ, ο αριθμός των ενεργειακών επιθεωρητών που έχουν επιτύχει στις εξετάσεις και έχουν εγγραφεί στο οριστικό μητρώο είναι ανεπαρκής. Επομένως, μετά τη διαμόρφωση του νέου θεσμικού πλαισίου, ο αριθμός των νεοεισερχομένων είναι μικρός, αλλά αναμένεται να αυξηθεί όταν ολοκληρωθεί η προβλεπόμενη διαδικασία εξετάσεων για την κατάρτιση του οριστικού Μητρώου των Ενεργειακών Επιθεωρητών.

Μέσα από διαδικτυακή έρευνα αγοράς, φαίνεται ότι η απελευθέρωση των τιμών και η δημιουργία ανταγωνιστικών συνθηκών στο επάγγελμα του ενεργειακού επιθεωρητή έχει συμπιέσει τις τιμές προς τα κάτω, οι οποίες στην περιοχή της Αττικής διαμορφώνονται κατά μέσο όρο από 60 ευρώ μέχρι 100 ευρώ. Ωστόσο, υπεισέρχονται και ζητήματα ποιότητας, εφόσον επαγγελματίες του κλάδου αναφέρουν ότι είναι πιθανόν μια υπερβολικά χαμηλή τιμή να συνοδεύεται από λανθασμένο πιστοποιητικό, το οποίο δεν θα κατατάσσει το ακίνητο στη σωστή ενεργειακή κατηγορία, επιφέροντας δυσμενείς επιπτώσεις στην αξία πώλησης ή μίσθωσής του και στην παραγωγή ρύπων.