Γιατί τα Ενεργειακά Παράγωγα Συμβόλαια αποτελούν δικλείδα ασφαλείας σε αγορές με έντονη διακύμανση

Η έντονη μεταβλητότητα των τιμών της spot αγοράς πάντοτε απασχολούσε τους παραγωγούς, τους προμηθευτές και τους εμπόρους ηλεκτρικής ενέργειας. Η ξαφνική άνοδος που καταγράφηκε ορισμένες από τις τελευταίες μέρες στην Οριακή Τιμή Συστήματος (ΟΤΣ), ύστερα από μια παρατεταμένη πτωτική πορεία από τις αρχές του έτους, αποτελεί ένα τέτοιο παράδειγμα και φαίνεται να προβληματίζει σημαντικά όλους τους συμμετέχοντες της αγοράς. Αυτές οι μεταβολές μπορεί να οφείλονται σε διάφορους παράγοντες, απρόοπτους ή και προβλέψιμους. Τέτοιοι παράγοντες αποτελούν η μεταβολή της ζήτησης, η διαθεσιμότητα μονάδων και διασυνδέσεων, οι τιμές φυσικού αερίου και εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, η μεταβλητότητα των ανανεώσιμων πηγών, αλλά και γενικότερα κοινωνικές και οικονομικές αναταραχές όπως αυτές που προκάλεσε η επιδρομή του Covid-19. 

Όπως είναι φυσικό, σε ένα περιβάλλον αβεβαιότητας οι συμμετέχοντες στην αγορά αναζητούν τρόπους αντιστάθμισης κινδύνου. Αναγνωρίζοντας την ανάγκη αυτή, το Ελληνικό Χρηματιστήριο Ενέργειας παρέχει, για πρώτη φορά στη χώρα μας, ένα ζωτικό εργαλείο που εξυπηρετεί έναν μοναδικό σκοπό. Ο λόγος για την αγορά παραγώγων ή αλλιώς αγορά συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης (futures). Μέσω της αγοράς αυτής, οι συμμετέχοντες μπορούν να μειώνουν την έκθεση στον κίνδυνο που αναλαμβάνουν έναντι απρόβλεπτων ή ακραίων μεταβολών των τιμών στη χονδρική αγορά και να εξασφαλίζουν μελλοντικές χρηματοροές. Παράλληλα, διευκολύνεται ο μεσοπρόθεσμος σχεδιασμός των ενεργειακών εταιρειών, παρέχοντας τη βεβαιότητα τιμής που απαιτείται για τον προγραμματισμό επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και τη λήψη αποφάσεων.

Δεν είναι τυχαίο άλλωστε πως μεγάλες αλλά και μικρότερες ενεργειακές εταιρείες παγκοσμίως ήδη χρησιμοποιούν παράγωγα προϊόντα για να αντισταθμίσουν τους κινδύνους που σχετίζονται με την επιχειρηματική τους δραστηριότητα. Όπως προκύπτει από τους ισολογισμούς και τις ετήσιες εκθέσεις τους, επιλέγουν να κλειδώνουν μεγάλο μέρος της συνολικής τους θέσης σε προθεσμιακές αγορές, μειώνοντας την έκθεση στις μεταβαλλόμενες τιμές της spot αγοράς. Γιατί όπως λέει και το γνωστό γνωμικό, ο δυνατός ούτε πρέπει να ανησυχεί, ούτε να φοβάται…

Στην πρόσφατη όμως ελληνική πραγματικότητα, η χρήση αυτών των εργαλείων, δεν απέκτησε τη δυναμική που της αρμόζει. Η ελληνική αγορά παραγώγων άνοιξε με την επιβολή των περιοριστικών μέτρων μέσα στο Μάρτιο, παρουσιάζοντας πιθανές ευκαιρίες για μια εκμάθηση από τους συμμετέχοντες χωρίς την ένταση ενός ακραίου ανταγωνισμού. Παρατηρήθηκε όμως μια απουσία εντολών παρά την ανελλιπή παροχή εύρους τιμών από τον μοναδικό ειδικό διαπραγματευτή. Αντί λοιπόν οι “ήσυχοι καιροί” να παράσχουν μαθησιακή ανάπτυξη, παρήλθαν με αδράνεια και ουσιαστική απουσία των συμμετεχόντων. 

Οι ευκαιρίες συνεχίζουν να υπάρχουν βέβαια, σε ένα άλλο επίπεδο, μια και η ΟΤΣ θα εξελίσσεται με δυναμική μεταβλητότητα. Αυτό που περιμένουμε είναι η αγορά να ενστερνιστεί τη φιλοσοφία της αντιστάθμισης κινδύνου (hedging) μέσα από ένα θεσμικό φορέα όπως το Ελληνικό Χρηματιστήριο Ενέργειας, το οποίο αυτόν τον καιρό παρέχει εκπαιδεύσεις και σεμινάρια για να βοηθήσει την επέκταση των δεξιοτήτων των συμμετεχόντων στα ενεργειακά παράγωγα. Συνάμα, η ένταξη περισσότερων παικτών στο σύστημα (για επέκταση της ρευστότητας) και η ενεργοποίηση περισσότερων ειδικών διαπραγματευτών (για ανταγωνισμό στα spreads), σε συνδυασμό με την ωρίμανση των συμμετεχόντων, αναμένεται να δημιουργήσει ένα θετικό κλίμα για τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης.

Το Ελληνικό Χρηματιστήριο Ενέργειας αποτελεί το θεσμό που θα προσδώσει ουσιαστικά χαρακτηριστικά αγοράς σε μια περίοδο που οι αλλαγές είναι τεκτονικές. Η συμμετοχή όλων είναι ένα ζητούμενο που όταν εκπληρωθεί θα δημιουργήσει ευκαιρίες και δυναμικές που θα προάγουν όλους τους επιμέρους παράγοντες: Παραγωγούς, προμηθευτές, εκκαθαριστές, εμπόρους, χρηματιστηριακές εταιρίες, τράπεζες και τελικά τους ίδιους τους καταναλωτές, διαμορφώνοντας ένα ανοιχτό μοντέλο για τον καθορισμό των κανόνων και τον προσδιορισμό των τιμών.

------------

(Ο κ. Γιώργος Ιωάννου είναι Διευθύνων Σύμβουλος της ΕΧΕ ΑΕ)