Γ. Παυλόπουλος: «Πόλεμος» για το πετρέλαιο - Ζητείται ανακωχή στη Ντόχα

Εδώ και αρκετές συνεδριάσεις, η τιμή του πετρελαίου κινείται σταθερά ανοδικά στις διεθνείς αγορές, με αποτέλεσμα να έχει ήδη «σκαρφαλώσει» στα υψηλότερα επίπεδα από τις αρχές του έτους. Ωστόσο, παραμένει πολύ χαμηλότερα σε σύγκριση με τον Ιούνιο του 2014, οπότε και ξεκίνησε η ελεύθερη πτώση της -για την ακρίβεια, το βαρέλι κοστίζει σήμερα κατά περίπου 60% φτηνότερα- και αρκετοί προβλέπουν ότι το «ράλι» θα τελειώσει γρήγορα.

Όπως είναι φυσικό, οι συνέπειες στις οικονομίες των πετρελαιοπαραγωγών χωρών είναι τεράστιες και δυσβάσταχτες. Μέχρι σήμερα, ωστόσο, όχι απλώς δεν έχουν κάνει τίποτα ουσιαστικό για να ανακόψουν την καθοδική πορεία αλλά, αντιθέτως, έχουν επιδοθεί σε ένα πόλεμο υπερπροσφοράς, με στόχο κάποιες να λυγίσουν και να συνθηκολογήσουν. Θα υπογραφεί, άραγε, ανακωχή στη Σύνοδο της Ντόχα;

Το πετρέλαιο αντιπροσωπεύει, αναμφίβολα, το κυρίαρχο καύσιμο για την ανθρωπότητα και την παγκόσμια οικονομία εδώ και πολλές δεκαετίες. Ποτέ, όμως, δεν ήταν μια υπόθεση η οποία αφορούσε αποκλειστικά τους οικονομολόγους -έστω κι αν αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα μέσα πλουτισμού κρατών, εταιρειών και ανθρώπων στην ιστορία. Ειδικά δε μετά τη μεγάλη κρίση του 1973, όταν οι αραβικές χώρες συνειδητοποίησαν το όπλο που είχαν στα χέρια τους και οι μεγάλες δυνάμεις του κόσμου (της ΕΣΣΔ συμπεριλαμβανομένης, τότε) την απειλή που θα συνιστούσε εάν αποφάσιζαν να το χρησιμοποιήσουν, το πετρέλαιο και ο έλεγχός του αποτέλεσαν τους καταλύτες στρατηγικής σημασίας συμμαχιών και συγκρούσεων, καθώς και ριζικών γεωπολιτικών ανακατατάξεων.

Η Επανάσταση του 1979 στο Ιράν, ο οκταετής πόλεμος που ακολούθησε με το Ιράκ, η πρώτη Καταιγίδα της Ερήμου το 1991-'92 και, βεβαίως, η εισβολή των Αμερικανών και των συμμάχων τους στο Ιράκ το 2003 και η ταυτόχρονη προσπάθεια βίαιης επιβολής της Pax Americana σε ολόκληρη την περιοχή, είναι γεγονότα που αποδεικνύουν του λόγου το αληθές -εξάλλου, κανείς και ποτέ δεν αμφισβήτησε στα σοβαρά ότι ένα από τα «έπαθλα» (ίσως το σημαντικότερο) όλων των παραπάνω εξελίξεων και συγκρούσεων ήταν ο έλεγχος του «μαύρου χρυσού».

Ακόμη και από τότε που οι Ηνωμένες Πολιτείες ανακάλυψαν και εφάρμοσαν την τεχνολογία που τους επέτρεπε να εκμεταλλευτούν τα λεγόμενα «σχιστολιθιά κοιτάσματα», με αποτέλεσμα να καταστούν ενεργειακά αυτάρκεις και η κυριαρχία στη Μέση Ανατολή και τον Περσικό Κόλπο να μην αποτελεί πλέον για την Ουάσιγκτον μια υπόθεση ζωτικής σημασίας, η ουσία δεν άλλαξε. Οι πόλεμοι γύρω από το πετρέλαιο, αλλά και με όπλο το πετρέλαιο, συνεχίστηκαν και συνεχίζονται, έχοντας ως πυρομαχικά πότε τα κανόνια και πότε τα δολάρια -συχνά δε και τα δύο μαζί.

Οι πρωταγωνιστές, αυτή τη φορά, είναι άλλοι: Οι μεγάλες πετρελαιοπαραγωγές χώρες -η Σαουδική Αραβία και η Ρωσία, αλλά επίσης το Ιράν και το Ιράκ- που επιδιώκουν μεγαλύτερο μερίδιο στις αγορές και αυξημένη γεωπολιτική επιρροή. Οι... δυνάμεις του σκότους που αναδείχθηκαν και έχουν αναλάβει πρώτο ρόλο -όπως είναι, για παράδειγμα, το Ισλαμικό Κράτος, που στηρίζει μεγάλο μέρος της ισχύος του στο λαθρεμπόριο πετρελαίου. Ακόμη και οι Κούρδοι, του Ιράκ και της Συρίας, που βλέπουν στο πετρέλαιο μια μελλοντική πηγή εσόδων που θα μπορούσε να στηρίξει το δικό τους ανεξάρτητο κράτος.

Όχι, βεβαίως, ότι οι ΗΠΑ μένουν εκτός του «κάδρου» -απλώς, όσο κι αν φαντάζει παράδοξο, σε αυτή τη φάση βρίσκονται στον ρόλο όχι του θύτη, αλλά του θύματος! Πολύ απλά, επειδή οι σεΐχηδες του Ριάντ και των γύρω χωρών αποφάσισαν ότι ο μόνος τρόπος για να ανακόψουν την άντληση δισεκατομμυρίων βαρελιών από το υπέδαφος της υπερδύναμης, κάτι που θα άλλαζε ριζικά τον παγκόσμιο πετρελαϊκό χάρτη και θα υπονόμευε την ηγεμονία τους, ήταν το πετρέλαιο να γίνει τόσο φτηνό, ώστε η εκμετάλλευσή του με μη συμβατικές μεθόδους να καταστεί οικονομικά ασύμφορη -κάτι που, σε μεγάλο βαθμό, πέτυχαν!

Το πώς είναι προφανές: Παρά το γεγονός ότι η πορεία της παγκόσμιας οικονομίας -τόσο στα παραδοσιακά καπιταλιστικά κέντρα όσο και στην Κίνα- είναι μάλλον απογοητευτική και δεν οδηγεί σε σημαντική αύξηση της ζήτησης, παρά το ότι η αγορά έχει κυριολεκτικά πλημμυρίσει από πετρέλαιο εξαιτίας της υπερπροσφοράς που παρατηρείται εδώ και πολύ καιρό, παρά την τρομακτική μείωση εσόδων για τις παραγωγές χώρες, καμία από αυτές (τουλάχιστον τις μεγάλες) δεν έχει δείξει διάθεση να κάνει πίσω. Το αντίθετο ακριβώς συμβαίνει: Σαουδάραβες και Ρώσοι, δευτερευόντως δε και οι Αμερικανοί, συνεχίζουν να αντλούν μανιωδώς, έχοντας εμπλακεί σε ένα μπρα-ντε-φερ που θέλουν να τελειώσει μόνο όταν κάποιος γονατίσει και ζητήσει... έλεος.

Μέχρι στιγμής, είναι φανερό ότι κάτι τέτοιο δεν έχει συμβεί. Μάλιστα, η επιστροφή του Ιράν στις αγορές μετά τη συμφωνία για τον πυρηνικό του πρόγραμμα και τη σταδιακή άρση των κυρώσεων -εξέλιξη την οποία επιχείρησε με κάθε τρόπο να υπονομεύσει το Ριάντ, ώστε να μην αποκτήσει ένα ακόμη υπολογίσιμο αντίπαλο- προμηνύει ότι η κρίση όχι απλώς θα συνεχιστεί, αλλά ενδεχομένως και να βαθύνει. Πολύ περισσότερο καθώς οι προβλέψεις για την πορεία της παγκόσμιας οικονομίας αναθεωρούνται εκ νέου επί τα χείρω, κάτι που πολύ απλά σημαίνει ότι και η αύξηση της ζήτησης για πετρέλαιο θα είναι χαμηλότερη του αναμενομένου.

Έτσι, οι ελπίδες που έχουν εναποτεθεί στην αυριανή σύνοδο της Ντόχα, όπου θα συμμετέχουν όλοι οι σημαντικοί «παίκτες» του πετρελαίου, εντός και εκτός OPEC, περιορίζονται μάλλον σε μια συμφωνία για «πάγωμα» της παραγωγής και όχι για μείωσή της, που θα μπορούσε και να σημαίνει το τέλος του πολέμου. Άλλωστε, για να συμβεί αυτό, θα πρέπει η μοιρασιά να έχει συνολικότερο χαρακτήρα και να αφορά το σύνολο της Μέσης Ανατολής και του Περσικού. Διεργασίες υπάρχουν, αλλά η νέα Γιάλτα είναι ακόμη μακριά...

Το πετρέλαιο του Ιράν επιστρέφει

Η Τεχεράνη έχει ξεκεθαρίσει πως δεν πρόκειται να συμφωνήσει σε πάγωμα της παραγωγής πετρελαίου, πολύ περισσότερο σε μείωσή της. Το βασικό επιχείρημα είναι ότι έχει πληγεί επί πολλά έτη από τις δυτικές κυρώσεις και, κατά συνέπεια, δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με τα ίδια μέτρα και σταθμά σε σχέση με τις υπόλοιπες πετρελαιοπαραγωγές χώρες.

Έτσι, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που υπάρχουν, η τρίτη μεγαλύτερη δύναμη του OPEC μετά τη Σ. Αραβία και το Ιράκ, αναμένεται να έχει αυξήσει την παραγωγή και τις εξαγωγές της στα 3,5 και 1,7 αντιστοίχως εκατ. βαρέλια ημερησίως ως το τέλος του έτους, έναντι 3,2 και 1,5 εκατ. που ήταν τον Μάρτιο. Η ανοδική πορεία θα συνεχιστεί και το 2017, με την παραγωγή να φτάνει τα 3,8 εκατ. βαρέλια και τις εξαγωγές τα 2 εκατ.

Χαμηλά ο πήχυς των προσδοκιών

«Εάν τα μέλη και μη μέλη του OPEC συμφωνήσουν σε κάτι και το εφαρμόσουν, ασφαλώς αυτό θα συμβάλει στη σταθεροποίηση της αγοράς. Ωστόσο, πρόκειται για ένα μεγάλο εάν», δήλωσε στα διεθνή πρακτορεία κορυφαίος αξιωματούχος του πετρελαϊκού καρτέλ, αποτυπώνοντας την αβεβαιότητα που επικρατεί ενόψει της αυριανής συνόδου στην Ντόχα. «Δεν υπάρχει σχέδιο να υπογραφούν δεσμευτικά κείμενα», ισχυρίστηκε ένα άλλο στέλεχος του κλάδου που παραβρέθηκε στην κεκλεισμένων των θυρών ενημέρωση που έκανε πρόσφατα ο Ρώσος υπουργός Ενέργειας, Αλεξάντερ Νόβακ, αφήνοντας να εννοηθεί πως το καλύτερο σενάριο αφορά μια συμφωνία κυρίων και μια δήλωση καλών προθέσεων.

Βεβαίως, όπως σημείωναν άλλα στελέχη, κανείς δεν θέλει να δει μια νέα κατρακύλα των τιμών στα επίπεδα των 30 δολαρίων ή και ακόμη χαμηλότερα, έχοντας επίγνωση του «κραχ» που απειλεί σε μια τέτοια περίπτωση τόσο τις αγορές όσο και τις χώρες τους. Παρ' όλα αυτά και με δεδομένη την όξυνση του ανταγωνισμού ανάμεσα στους άμεσα ενδιαφερόμενους -σε πετρελαϊκό, οικονομικό και γεωπολιτικό επίπεδο- κανείς δεν μοιάζει διατεθειμένος να κάνει πίσω, τουλάχιστον όσον αφορά στην παραγωγή.

Τα σχέδια του Ριάντ για ιδιωτικοποίηση 

Με αφορμή την κρίση, το Ριάντ φέρεται να εξετάζει σοβαρά τη μερική ιδιωτικοποίηση του γίγαντα Saudi Aramco, ενώ η Μόσχα αναζητεί ήδη στρατηγικό επενδυτή για το 19% της Rosneft. Καθώς δε είναι βέβαιο πως και η Τεχεράνη θα κινηθεί, αργά ή γρήγορα, προς την ίδια κατεύθυνση, ανοίγει εκ νέου ένα πεδίο δράσης (και κερδοφορίας) λαμπρό για τους δυτικούς ομίλους -σε ένα χώρο που παρέμενε ερμητικά κλειστός επί δεκαετίες.

• Η υπερ­προσφορά πετρελαίου στις αγορές και η αναιμική ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομίας είναι οι δύο βασικές αιτίες για την κατάρρευση των τιμών. Οι πετρελαιοπαραγωγές χώρες, όμως, ελπίζουν ότι έτσι θα αναγκάσουν τους ανταγωνιστές τους να «γονατίσουν».

43% μειωμένα ήταν το 2015 τα έσοδα του προϋπολογισμού της Σ. Αραβίας, που κατά τα δύο τρίτα προέρχονται από το πετρέλαιο

3,7% συρρικνώθηκε το ΑΕΠ της Ρωσίας στη διάρκεια του 2015, ενώ ο πληθωρισμός διαμορφώθηκε στο 12,9%

61% χαμηλότερες είναι σήμερα οι τιμές του πετρελαίου σε σύγκριση με το καλοκαίρι του 2014, παρά την ανάκαμψη στις τελευταίες συνεδριάσεις

3,8% αυξήθηκε το ίδιο διάστημα η παραγωγή πετρελαίου, εντείνοντας την υπερπροσφορά στις αγορές

(Ημερησία)