Επείγουσες ρυθμίσεις για τις περικοπές σταθμών παραγωγής και αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας: Οι νομικές παράμετροι

Στις 28 Φεβρουαρίου 2025 ολοκληρώθηκε η δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση του σχεδίου νόμου του Υ.Π.ΕΝ. με τίτλο: «ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΔΡΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΕΣ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ», στο ΣΤ’ μέρος του οποίου και ειδικότερα στα άρθρα 71-74 εισάγονται κρίσιμες διατάξεις που συμπληρώνουν −κυρίως όμως αναδιαμορφώνουν− το υφιστάμενο πλαίσιο εφαρμογής των περικοπών έγχυσης και απορρόφησης ηλεκτρικής ενέργειας όχι μόνο των σταθμών ΑΠΕ και Σ.Η.Θ.Υ.Α., αλλά και των Σταθμών Αποθήκευσης Ηλεκτρικής Ενέργειας (Σ.Α.Η.Ε.), των Υβριδικών καθώς και των σταθμών των παρ. 11Α και 11Β του άρθρου 10 του ν. 4685/2020.

Συγκεκριμένα, δια του προτεινόμενου άρθρου 71 εισάγονται τροποποιήσεις στο β’ εδάφιο της παρ. 4 του άρθρου 10 του ν. 4951/2022 ως έχει τροποποιηθεί με την παρ. 1 του άρθρου 120 του ν. 5106/2024 και ισχύει, οι οποίες ενισχύουν τον ρόλο της ρυθμιστικής εποπτείας που κατέχει η Ρ.Α.Ε.Ε.Υ. (προφανώς επαφίεται στην ίδια την Αρχή η βούληση αποτελεσματικής αξιοποίησής της -  ήδη υφίσταται πληθώρα κατατεθεισών Καταγγελιών ενώπιον της Αρχής, των οποίων η εξέταση παραμένει επί μακρόν εκκρεμής), δοθείσης της προηγούμενης (βάσει των προτεινόμενων διατάξεων) έκδοσης σύμφωνης γνώμης της Αρχής επί της Απόφασης του Υ.Π.ΕΝ., η οποία −κατά παρέκκλιση των ισχυουσών διατάξεων− δύναται να επιτρέπει σε συγκεκριμένες κατηγορίες σταθμών για λόγους τοπικής συμφόρησης, να μην υπόκεινται σε απεριόριστους περιορισμούς, διατηρώντας ένα ανώτατο όριο περιορισμών έγχυσης και ισχύος. Η προσπάθεια ενίσχυσης της εποπτικής λειτουργίας της Ανεξάρτητης Αρχής στο μείζον ζήτημα των περικοπών διαπιστώνεται επίσης στην νέα προτεινόμενη διάταξη η οποία τροποποιεί την παρ. 12 του ίδιου άρθρου ως ισχύει, με την προσθήκη σε αυτή, ομοίως, της σύμφωνης γνώμης της Ρ.Α.Α.Ε.Υ., πριν την έκδοση της σχετικής απόφασης του Υ.Π.ΕΝ. η οποία δύναται να μεταβάλλει το ανώτατο ποσοστό περιορισμού της εγχεόμενης ενέργειας των σταθμών που αναφέρονται στο σημείο Ι του παρόντος, σε ποσοστό υψηλότερο ή/και μικρότερο από το πέντε τοις εκατό (5%) της ετήσιας δυνατότητας παραγωγής των σταθμών που ισχύει έως σήμερα. Χάριν πληρότητας της παρούσας ανάλυσης, σημειώνεται ότι βάσει της υπό στοιχεία ΥΠΕΝ/ΔΑΠΕΕΚ/53563/1556/2023 Υπουργικής Απόφασης ειδικώς για τους Φ/Β σταθμούς ο μόνιμος περιορισμός της μέγιστης ισχύος παραγωγής τους, κατά την περ. (α) της παρ. 2 του άρθρου 10 του ν. 4951/2022, μετρούμενη στο σημείο σύνδεσης των σταθμών με το ΕΣΜΗΕ ή το ΕΔΔΗΕ, ως ποσοστό της εγκατεστημένης ισχύος των σταθμών, αντιστοιχεί σε ποσοστό 72% για το ΕΣΜΗΕ και 73%  για το ΕΔΔΗΕ αντίστοιχα.
Έτι περαιτέρω, στο εν λόγω νομοσχέδιο, προτάθηκε η αντικατάσταση της παρ. 6 του άρθρου 10 του ν. 4951/2022 ως ισχύει, από νέα, βάσει της οποίας διευρύνονται οι κατηγορίες των περιορισμών έγχυσης που επ’ αυτών, δυνάμει απόφασης της Ρ.Α.Ε.Ε.Υ. και κατόπιν εισήγησης του αρμόδιου Διαχειριστή, καθορίζονται η μεθοδολογία εφαρμογής των περιορισμών, η παρακολούθηση εφαρμογής τους καθώς και η επιβολή χρεώσεων και κυρώσεων σε περίπτωση μη συμμόρφωσης σε αυτούς.

Εξίσου σημαντικές τροποποιήσεις επέρχονται με τις προτεινόμενες προσθήκες στο άρθρο 10 του ν. 4951/2022 όπως ισχύει, των παρ. 5Α, 8Α, 16 και 17. Συνοπτικά με την παρ. 5Α προβλέπεται ότι με απόφαση της Ρ.Α.Α.Ε.Υ. εξειδικεύεται το πλαίσιο των λειτουργικών περιορισμών που απαιτούνται για τη σύνδεση νέων σταθμών σε περιοχές με περιορισμένη δυνατότητα απορρόφησης νέας ισχύος, κατόπιν εισήγησης των αρμόδιων Διαχειριστών, οι οποίοι δύνανται να υποβάλλουν τις εισηγήσεις τους μέχρι τις 31 Μαρτίου 2025. Η Αρχή προβλέπεται να εκδώσει τις σχετικές αποφάσεις εντός τριών (3) μηνών από την υποβολή των εισηγήσεων των Διαχειριστών ενώ η εφαρμογή των εν λόγω λειτουργικών περιορισμών αφορά σε σταθμούς που θα λάβουν οριστικές προσφορές σύνδεσης ή θα συνάψουν συμβάσεις σύνδεσης κατόπιν θέσεως σε ισχύ των σχετικών αποφάσεων της Ρ.Α.Α.Ε.Υ., με προβλεπόμενη δυνατότητα αναθεώρησης των περιορισμών σε περίπτωση διαπίστωσης νέας δυνατότητας απορρόφησης ισχύος. Αν οι αναθεωρημένοι περιορισμοί είναι ευνοϊκότεροι, τότε εφαρμόζονται και σε σταθμούς που έχουν ήδη λάβει προσφορές σύνδεσης ή έχουν υπογράψει συμβάσεις σύνδεσης. Ακολούθως, στην παρ. 5Α ρυθμίζεται το μεταβατικό στάδιο έως την έκδοση των ανωτέρω αποφάσεων της Αρχής, βάσει του οποίου οι Διαχειριστές του Ε.Σ.Μ.Η.Ε. και του Ε.Δ.Δ.Η.Ε. μπορούν να εκδίδουν οριστικές προσφορές σύνδεσης και να συνάπτουν συμβάσεις σύνδεσης με ειδικούς όρους που θα επιτρέπουν την εφαρμογή περιορισμών στην εγχέουσα ή απορροφώμενη ενέργεια. Η πρόβλεψη δε για διατήρηση των μεταβατικών περιορισμών,  εφόσον μετά την έκδοση και θέση σε ισχύ των αποφάσεων της παρ. 5Α αυτοί παραμένουν ευνοϊκότεροι εν σχέση με αυτούς που θα ισχύσουν στην συνέχεια, αποτιμάται με θετικό πρόσημο. 

Κατόπιν, με την προτεινόμενη προσθήκη της παραγράφου 17 στο άρθρο 10 του ν. 4951/2022 ως ισχύει, εισάγεται η προβλεφθείσα σύμφωνα με το άρθρο 6α της Οδηγίας (ΕΕ) 2019/944 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, έννοια των ευέλικτων συμβάσεων σύνδεσης, οι οποίες επιτρέπουν τη σύνδεση νέων σταθμών ηλεκτροπαραγωγής με δυναμικούς όρους, ανάλογα με τις πραγματικές δυνατότητες του Δικτύου κάθε χρονική στιγμή, εν αντιθέσει με τους στατικούς που ήδη εφαρμόζονται. Έως τη διαμόρφωση και θέση σε ισχύ του ανωτέρω προβλεφθέντος από το ενωσιακό δίκαιο ρυθμιστικού πλαισίου για αυτές τις ευέλικτες συμβάσεις, προβλέπεται ότι οι αρμόδιοι Διαχειριστές θα συνεχίζουν να εκδίδουν οριστικές προσφορές σύνδεσης ανεξάρτητα από την εξέταση του διαθέσιμου περιθωρίου απορρόφησης ισχύος του Δικτύου, άλλως ανεξαρτήτως διασφάλισης της πραγματικής δυνατότητας απορρόφησης της παραγόμενης ενέργειας των νέων σταθμών.

Ολοκληρώνοντας την αποτίμηση του νέου νομοσχεδίου για τις περικοπές αξίζει να επισημανθούν οι προτεινόμενες δια του άρθρου 72 ρυθμίσεις που απαλλάσσουν τους Διαχειριστές του Ε.Σ.Μ.Η.Ε. και του Δικτύου Διανομής (Ε.Δ.Δ.Η.Ε.) από οιαδήποτε ευθύνη, συμπεριλαμβανομένης της αποζημιωτικής ευθύνης, έναντι των Παραγωγών για τις περικοπές έγχυσης και απορρόφησης ηλεκτρικής ενέργειας που επιβάλλονται σε σταθμούς Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α. Σύμφωνα δε με την παρ. 3 εδ. α’ του ως άνω άρθρου, η απαλλαγή ευθύνης των Διαχειριστών του Συστήματος και του Δικτύου θα ισχύει και έναντι των εντολών περιορισμού έγχυσης που είχαν δοθεί από τους αρμόδιους Διαχειριστές προ της δημοσιεύσεως του υπόψη νομοσχεδίου (αναδρομική ισχύς απαλλαγής ευθύνης).

Τέλος, με τα άρθρα 73 και 74 τίθεται το πλαίσιο των κυρώσεων που δύνανται να επιβληθούν σε σταθμούς ΑΠΕ & Σ.Η.Θ.Υ.Α. σε περίπτωση μη συμμόρφωσης αυτών με τις απαιτήσεις για την εγκατάσταση των συστημάτων τηλεποπτείας & τηλεδιαχείρισης. Οι εν λόγω κυρώσεις διαλαμβάνουν την μορφή οικονομικής επιβάρυνσης (επιβολή μηνιαίας χρέωσης ανά παραχθείσα μεγαβατώρα ενέργειας), καθώς και τον κίνδυνο αποσύνδεσης των σταθμών από το Δίκτυο εφόσον η μη συμμόρφωση εξακολουθεί με αποκλειστική υπαιτιότητα των Παραγωγών να υφίσταται. Σημειώνεται ότι τα ποσά που αντιστοιχούν στη χρέωση σταθμών Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α. υπολογίζονται και χρεώνονται στους κατόχους των σταθμών από την Δ.Α.Π.Ε.Ε.Π. Α.Ε. και αποτελούν έσοδο του Υπολογαριασμού Ενισχύσεων του Ειδικού Λογαριασμού Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α. Διασυνδεδεμένου Συστήματος και Δικτύου.

Επίσης, καθ’ υπέρβαση του ρόλου και των αρμοδιοτήτων των Φορέων Σωρευτικής Εκπροσώπησης (Φο.Σ.Ε.) ως προβλέπονται από το ενωσιακό δίκαιο, οι ευθύνες τους διευρύνονται έτι περαιτέρω καθώς υποχρεούνται να λειτουργούν ως ενδιάμεσοι, ήτοι να λαμβάνουν και να εκτελούν εντολές «ανακατανομής» και περιορισμού έγχυσης από τον αρμόδιο Διαχειριστή, και να τις μεταβιβάζουν στους σταθμούς που εκπροσωπούν, διασφαλίζοντας τη συμμόρφωση των σταθμών με αυτές. Επίσης, προβλέπεται (άρθρο 73) η δυνατότητα με απόφαση του Υ.Π.ΕΝ. να  ορίζονται οι κυρώσεις για τη μη ανταπόκριση των Φο.Σ.Ε. στις ως άνω υποχρεώσεις και περαιτέρω με απόφαση της Ρ.Α.Α.Ε.Υ. να ανακαλείται ακόμη και η άδεια λειτουργίας από όσους Φο.Σ.Ε. αδυνατούν να ανταποκριθούν σε αυτές. Παράλληλα, βάσει του άρθρου 74, σταθμοί Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α. και σταθμοί αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας ή ομάδες σταθμών Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α. και σταθμών αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας ή Ιδιωτικά Δίκτυα ΜΤ, με εγκατεστημένη ισχύ μεγαλύτερη από ένα μεγαβάτ (1 MW), καθώς και οι Φο.Σ.Ε. που τους εκπροσωπούν στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας,  υποχρεούνται να διαθέτουν τις κατάλληλες υποδομές και να λειτουργούν τα επιμέρους συστήματα διαχείρισης ενέργειας υποκαθιστώντας εν τοις πράγμασι το σύστημα Διαχείρισης Ενέργειας των Διαχειριστών. 

Τα ζητήματα που σκιαγραφήθηκαν ως ανωτέρω παρουσιάζουν σημαντικό ενδιαφέρον από νομικής και ρυθμιστικής σκοπιάς, καθώς αναμένεται να βρεθούν στο επίκεντρο του διαλόγου ενόψει της οριστικής μορφής που πρόκειται να λάβει το υπό εξέταση νομοσχέδιο. Επισημαίνεται ότι η εναρμόνιση των αντικρουόμενων συμφερόντων των εμπλεκομένων στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας με τις διατάξεις του ενωσιακού δικαίου, αλλά και η ανάγκη διασφάλισης της βιωσιμότητας των επενδύσεων αναδεικνύεται ως μία σύνθετη πρόκληση για όλους, η οποία αναμένεται να δοκιμάσει για άλλη μια φορά τα όρια της ρυθμιστικής ευελιξίας και την ελληνική θεσμική προσαρμοστικότητα, καθότι δεν μπορεί παρά να επισημανθεί, καθότι αρκετές εκ των ανωτέρω ρυθμίσεων (κατεξοχήν δε αυτές που  απαλλάσσουν τους Διαχειριστές του Ε.Σ.Μ.Η.Ε. και του Δικτύου Διανομής (Ε.Δ.Δ.Η.Ε.) από οιαδήποτε ευθύνη) τελούν σε πλαίσιο προβληματικής συμβατότητας με κανόνες υπερνομοθετικής ισχύος άμεσης εφαρμογής.

Επιμέλεια: Δικηγορική Εταιρεία «Μεταξάς & Συνεργάτες» (www.metaxaslaw.gr)