Το ενεργειακό μέλλον της Ουκρανίας βασίζεται στην καλή διακυβέρνηση, όχι στη διαφοροποίηση

Η με κάθε κόστος διαφοροποίηση προσλαμβάνεται ακόμα ως πανάκεια για την ενεργειακή ασφάλεια της Ουκρανίας. Η εξάρτηση της χώρας από την Gazprom θεωρείται κύρια πρόκληση για τη διασφάλιση της εθνικής ασφάλειας της χώρας. Παρόλα αυτά, οι πραγματικοί και μεγαλύτεροι κίνδυνοι για την Ουκρανία είναι η ανεπάρκεια, η επιλεκτική εφαρμογή των μεταρρυθμιστικών πακέτων και ο πόλεμος στις ανατολικές της περιοχές.

Η εξάρτηση από ξένες πηγές ενεργειακού εφοδιασμού αποτελεί ένα μείζον ζήτημα για τη σημερινή κυβέρνηση και κρίνεται ως μία από τις βασικές απειλές για την εθνική ασφάλεια της χώρας. Η Ουκρανία έχει ήδη κάνει αρκετές απόπειρες να βρει εναλλακτικές πηγές τροφοδοσίας κτίζοντας μία φυσική διασύνδεσης αντίστροφης ροής με τη Σλοβακία, επεξεργαζόμενη την επιλογή του τερματικού σταθμού απαναεριοποίησης, ακόμα και εξερευνώντας νέες εναλλακτικές οδούς όδευσης.

Παρόλα αυτά, μέχρι στιγμής, μόνο επιλογές αντίστροφης ροής από την ΕΕ προς την Ευρώπη έχουν αποδειχθεί προσβάσιμες και λειτουργικές. Σύμφωνα με στοιχεία της Ukrtransgaz, τα φορτία αντίστροφης ροής ευθύνονται για 2,13 bcm και 5,1 bcm της τροφοδοσίας αερίου το 2013 και 2014 αντίστοιχα. Η υπερτροφοδοσία φυσικού αερίου στην Ευρώπη οδήγησε σε ανταγωνιστικές προσφορές τιμών για τροφοδοσίες αντίστροφης ροής. Ωστόσο, η πτώση των τιμών πετρελαίου άλλαξαν τις συνολικές δυναμικές τιμών στην Ευρώπη συνολικά – η τιμή της Gazprom για την Ουκρανία έπεσε στα $247/1000 κυβικά μέτρα το δεύτερο τρίμηνο του 2015. Ο αριθμός αυτός καταδεικνύει ένα πλεονέκτημα στην τιμολόγηση σε σχέση με την τροφοδοσία αντίστροφης ροής από την ΕΕ.

Στο εγχώριο μέτωπο, οι πολιτικοί κλυδωνισμοί, η οικονομική κρίση και η στρατιωτική διαμάχη έχουν οδηγήσει σε σημαντική μείωση της πρωτογενούς κατανάλωσης ενέργειας και φυσικού αερίου στην Ουκρανία. Το 2014, η κατανάλωση αερίου της χώρας έπεσε από τα 50,3 bcm στα 42,6 bcm, οι εισαγωγές έχουν επίσης μειωθεί από 27,8 bcm το 2013 σε 19,6 bcm το 2014, ενώ οι εισαγωγές ρωσικού αερίου είδαν μία πτώση στα 14,5 cm το 2014. Ο συνολικός λογαριασμός εισαγωγής αερίου της Ουκρανίας επίσης μειώθηκε από $12 δισ το 2013 σε $8,8 δισ. το 2014.

H έντονη πτώση στην εγχώρια κατανάλωση φυσικού αερίου και οι χαμηλότερες τιμές θα έπρεπε κανονικά να έχουν μειώσει το έλλειμμα της κρατικής ενεργειακής εταιρείας Naftogaz. Στην πραγματικότητα όμως, οι απώλειες της εταιρείας αυξήθηκαν από $2 δισ το 2013 σε  $7,59 δισ
Το 2014. Και παρά το γεγονός ότι οι αθετήσεις πληρωμών και η υποτίμηση του εθνικού νομίσματος έχουν συνεισφέρει στη δημιουργία του ελλείμματος της Naftogaz, αυτό δεν μπορεί να εξηγήσει την τριπλάσια αύξηση του εταιρικού ελλείμματος.

Ενώ η ηγεσία της Ουκρανίας έχει κάνει προσπάθειες να δείξει την αφοσίωσή τους στις ενεργειακές προσαρμογές, όπως η υιοθέτηση του Τρίτου Ενεργειακού Πακέτου, συμβατού με την τους νόμους της αγοράς αερίου,  ώστε να σπάσει το μονοπώλιο της Naftogaz, το Κίεβο έχει ακόμα πολύ δρόμο να διανύσει. Σε κάθε περίπτωση, τα περαιτέρω βήματα προς την μεταρρύθμιση της αγοράς πρέπει να είναι συμβατά με μία γενικότερη δημοσιονομική και ενεργειακή πολιτική.

Οι νέοι νόμοι οφείλουν να είναι αποδοτικοί στην πράξη και όχι μόνο στα χαρτιά. Για παράδειγμα, το νέο δημοσιονομικό καθεστώς είναι ξεκάθαρα υπέρ των κατόχων αδειών μεγάλων εκτάσεων  (όπως η Naftogaz) και κατά των μικρότερων ιδιωτικών επιχειρήσεων, και συνεπώς ρισκάρει να υπονομεύσει τους "ανεξάρτητους" αλλά και την απελευθέρωση της Ουκρανικής αγοράς αερίου. Μια νέα φορολογία μπορεί να πνίξει την χήνα με τα χρυσά αυγά και να υπονομεύσει της δυνατότητες τις τοπικής παραγωγής φυσικού αερίου.

Ένα σταθερό και συνάμα ανταγωνιστικό ρυθμιστικό καθεστώς , σε συνδυασμό με μια σταθερή εσωτερική πολιτική, μπορούν να ανοίξουν τον δρόμο προς την επέκταση πιο ανθεκτικής και σταθερής προμήθειας  εγχώριας ενέργειας στην Ουκρανία. Ωστόσο, η μεταρρύθμιση του ενεργειακού τομέα δεν είναι απλώς μια λειτουργία των σχετικών μέτρων πολιτικής - αυτό εξαρτάται και από κλίμα ειρήνης και σταθερότητας εντός της Ουκρανίας. Μόνο η ειρηνική επίλυση των εσωτερικών εντάσεων, λαμβάνοντας υπόψη  τα συμφέροντα όλων των περιοχών  και όλων των εμπλεκομένων ,θα συμβάλει στην ανάκαμψη της οικονομίας της Ουκρανίας και του ενεργειακού τομέα της.

Από καθαρά εμπορική άποψη, μια ενεργειακή συνεργασία μεταξύ της Ρωσίας και της Ουκρανίας βγάζει απόλυτο νόημα, ιδιαίτερα λαμβάνοντας υπόψη την οικονομική αλληλεξάρτησης μεταξύ των δύο χωρών. Από την άλλη πλευρά, το μέλλον της ενεργειακής συνεργασίας στο θέμα του αερίου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη θέση της Ουκρανικής Κυβέρνησης.

Από καθαρά ορθολογική οικονομική άποψη, η συνεργασία με την Gazprom - κυρίως σε μια εποχή  χαμηλών τιμών - είναι εμπορικά βιώσιμη και συναγωνίζεται όλες τις διαθέσιμες ή προγραμματισμένες επιλογές διαφοροποίησης. Ωστόσο, η πολιτική στην σημερινή Ουκρανία παρεμβαίνει στις επιχειρήσεις και όχι πάντα με θετικό τρόπο. Οι ηγέτες του Ουκρανικού επιχειρείν  και της κοινωνίας θα έπρεπε να εμποδίσουν τους πολιτικούς από το να βαδίζουν σε "σκοτεινά σοκάκια" με δήθεν απειλητική σεναριολογία,  και να επικεντρωθούν σε ένα μη-πολιτικοποιημένο ενεργειακό διάλογο μεταξύ των δυο χωρών σε τεχνικό όσο και σε επιχειρηματικό επίπεδο.

Ο κ. Danila Bochkarev είναι Senior Fellow στο East-West Institute, Brussels

(Russian Intenational Affairs Council, capital.gr)