Ενεργειακή μετάβαση στην οικονομία χωρίς άνθρακα

Η είσοδος στον 21ο αιώνα ανέδειξε το φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής και την αναγκαιότητα της μείωσης των εκπομπών CO₂. Η διαδικασία αυτή, που ονομάστηκε  «ενεργειακή μετάβαση στην οικονομία χωρίς άνθρακα», αρχίζει να μετατρέπεται στις μέρες μας σε πραγματική «ενεργειακή επανάσταση» καθόσον καθημερινά  αποδεικνύεται πλέον πώς η οικονομία χωρίς άνθρακα ταυτίζεται με την «ευημερούσα οικονομική πολιτική» και καθίσταται πλέον τεχνικά εφικτή και οικονομικά βιώσιμη.

Παρίσι (COP 21): μια μεγάλη οικουμενική συμφωνία

Στην πορεία αυτή του παγκόσμιου μετασχηματισμού του ενεργειακού συστήματος πρωτοστατούν τα μαζικά κινήματα των πολιτών, κυρίως της ευρωπαϊκής ηπείρου, τα οποία και στην χώρα μας συμμετείχαν ενεργά, εξαρχής, στις εξελίξεις αυτές και τις ενθάρρυναν. Στο πλαίσιο αυτό, έστω και καθυστερημένα, υποστηρίχτηκαν από το κράτος  επενδύσεις, αρχικά στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και την ενεργειακή  απόδοση στη συνέχεια, δυστυχώς όμως χωρίς να αποτραπούν σχετικές αστοχίες και στρεβλώσεις, που επέφεραν για αυτό το λόγο  βαρύ οικονομικό τίμημα στους καταναλωτές. Το ΥΠΕΝ και οι αρμόδιοι φορείς για την ενέργεια άρχισαν ήδη να λαμβάνουν  τα απαραίτητα αντίμετρα, -νέο θεσμικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ, σταδιακή εφαρμογή του «μοντέλου στόχου», νόμος 4342/2015 για την αποδοτικότητα κατ’ εφαρμογή της οδηγίας 27/2012/ΕΕ, νέα κατανομή εσόδων από δικαιώματα CO₂, διακοψιμότητα κ.λπ.-, ώστε να εξομαλυνθεί η κατάσταση και να αποτραπεί κάθε κίνδυνος διακοπής ή παρεμπόδισης της πολιτικής μετάβασης προς την οικονομία χωρίς άνθρακα.

Στη Διάσκεψη και τις διαπραγματεύσεις για το κλίμα στο Παρίσι (COP21) για άλλη μια φορά επιβεβαιώθηκε ότι η κλιματική αλλαγή μπορεί να αντιμετωπιστεί με την ενεργειακή μετάβαση προς την οικονομία χωρίς άνθρακα, με τη χρήση, των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και της ενεργειακής αποδοτικότητας ως  αποτελεσματικότερου εργαλείου. 
Η COP 21, που συνιστά το πιο σημαντικό διεθνές πολιτικό γεγονός για το περιβάλλον και την ενέργεια, άνοιξε μεταξύ άλλων το διάλογο για επιτυχημένες ενεργειακές στρατηγικές φορέων του δημοσίου σε στενή συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα.

Η "βιομηχανία" των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας μπορεί να διαδραματίσει σε αυτόν το διάλογο σημαντικό ρόλο: παρέχει την τεχνογνωσία και τις τεχνολογίες που διευκολύνουν την αναζήτηση αποτελεσματικών λύσεων για τον παγκόσμιο ενεργειακό μετασχηματισμό.

Η επιτυχία της συμφωνίας για το κλίμα στο Παρίσι θα μετρηθεί από το πώς η ενεργειακή πολιτική διαλόγου θα εξοπλίσει με αποτελεσματικές στρατηγικές τους φορείς χάραξης της ενεργειακής πολιτικής ώστε να επιτευχθούν οι τεθέντες στόχοι και ταυτόχρονα να εκκινήσουν οι διαδικασίες αφομοίωσης τους από τη βιομηχανία και τις επιχειρήσεις. Διαδικασίες, οι οποίες θα πρέπει να επικεντρωθούν σε ολοκληρωμένα ενεργειακά συστήματα, σύγχρονες και ευέλικτες υποδομές και  θα στηρίζονται στο μέγιστο δυνατό βαθμό στις  ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και στην ενεργειακή αποδοτικότητα.

Το φράγμα του υψηλού κόστους των ΑΠΕ

Η πορεία αυτή της «ενεργειακής μετάβασης» ενισχύθηκε, ομολογουμένως για πολλούς αναπάντεχα, από το γεγονός ότι κατερρίφθη ήδη ένα ανυπέρβλητο ως τώρα εμπόδιο, το φράγμα του κόστους, καθότι η ενέργεια από ΑΠΕ κόστιζε ως τώρα περισσότερο από την ενέργεια την παραγόμενη από τις κάθε μορφής συμβατικές μονάδες. Κατά τους πρώτους μήνες του τρέχοντος έτους, κατερρίφθη το παγκόσμιο ρεκόρ χαμηλότερων προσφορών σε διεθνείς διαγωνισμούς, με 30€/MWh από αιολικά και 42€/MWh από Φ/Β, σε μια εποχή μάλιστα όπου οι τιμές των υδρογονανθράκων σημειώνουν επίσης χαμηλά ρεκόρ.

Σε αυτό συνετέλεσαν και οι διαρκώς αυξανόμενες επενδύσεις σε ΑΠΕ (συμπεριλαμβανομένων μικρών  ΥΗ), οι οποίες, σύμφωνα με στοιχεία του Bloomberg, σε παγκόσμιο επίπεδο καταγράφουν διαρκώς αύξηση και από $210bn το 2008 έφτασαν τα $320bn το 2015, ξεπερνώντας για πρώτη φορά τις παγκόσμιες επενδύσεις σε ορυκτά καύσιμα, οι οποίες μετά από κάποιες αυξήσεις επέστρεψαν στα $250bn το 2015, που ήσαν και το 2008. Χαρακτηριστικό, αλλά επακόλουθο, αυτής της εξέλιξης είναι το γεγονός της διαρκώς μειούμενης χρηματιστηριακής αξίας των μεγάλων συμβατικών παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας (π.χ. η αξία των γερμανικών ΕΟΝ και RWE μειώθηκε από τις 100 μονάδες το 2007 στις μόλις 20 το 2015, σε αντίθεση με την ταυτόχρονη αντίστοιχη αύξηση του DAX από 100 στις 160 μονάδες το 2015.

Οι Νέες προκλήσεις

Και ενώ ξεπερνιούνται τα γνωστά μέχρι σήμερα  εμπόδια, εμφανίζονται νέες προκλήσεις, όπως ο κορεσμός του συνολικού ενεργειακού συστήματος, το οποίο από την παραγωγή, τα δίκτυα μεταφοράς και διανομής ενέργειας, μέχρι και την τελική κατανάλωση διαθέτει περιορισμένα όρια αντοχής νέων ΑΠΕ.

Οι ΑΠΕ παράγουν κατά κανόνα ηλεκτρική ενέργεια, η κατανάλωση αντίθετα βασίζεται κυρίως στα συμβατικά καύσιμα (υδρογονάνθρακες σε ποσοστό >70% παγκοσμίως, με πρωταγωνιστή τις μεταφορές). Συνεπώς, για να αυξηθεί η συμμετοχή των ΑΠΕ στο μίγμα του ενεργειακού συστήματος απαιτείται αναγκαστικά η εισαγωγή νέων τεχνολογιών κατανάλωσης που θα λειτουργούν με ηλεκτρισμό και όχι με συμβατικά καύσιμα (π.χ.  ηλεκτροκίνηση στις μεταφορές, τεχνολογίες υδρογόνου, κ.λπ.). Έτσι ταυτόχρονα, με την αναγκαία αλλαγή του ενεργειακού μίγματος της κατανάλωσης, (κυρίως με την αύξηση της ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ στο μείγμα), χρειάζεται αντίστοιχη ενίσχυση, εκσυγχρονισμός, προσαρμογή και  η μέγιστη δυνατή αποσυμφόρηση του συστήματος μεταφοράς και διανομής της ΗΕ.

Το ΚΑΠΕ ως ο κατεξοχήν ειδικός τεχνολογικός εθνικός φορέας καλείται εκ των πραγμάτων να διαδραματίσει ενεργό πρωταγωνιστικό ρόλο σε αυτές τις επιβαλλόμενες διεργασίες και εξελίξεις στον ενεργειακό τομέα, για να αντιμετωπίσει η χώρα με  υπερβατικό και αποτελεσματικό τρόπο τις νέες αυτές προκλήσεις, όπως έπραξε και στο παρελθόν, όταν αποδεδειγμένα με επιτυχία υποστήριξε την εισαγωγή των ΑΠΕ και την μεταφορά των τεχνολογιών εξοικονόμησης ενέργειας στην χώρα.

Στο πλαίσιο αυτό το ΚΑΠΕ, σε στενή συνεργασία με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, υποστηρίζει ποικιλοτρόπως την εφαρμογή των απαραίτητων παράλληλων μέτρων για:

Αποδοτικότητα και εξοικονόμηση, με περιθώριο βελτίωσης  >70%, (όπου ιδιαίτερα οι μεταφορές τώρα απορροφούν πάνω από 40% της συνολικής πρωτογενούς κατανάλωσης ενέργειας),

Αποκεντρωμένη παραγωγή ΑΠΕ- να μετατρέψουμε τους καταναλωτές σε παραγωγούς ενέργειας, ώστε να αποσυμφορηθούν τα δίκτυα και να μειωθούν οι απώλειες, εισαγωγή τεχνολογιών μέγιστης δυνατής  άμεσης κατανάλωσης της παραγόμενης από ΑΠΕ ενέργειας, και τέλος, ανάπτυξη τεχνολογιών αποθήκευσης ενέργειας, προσαρμοσμένες στις κλιματολογικές και καταναλωτικές συνθήκες.

Η μεθοδική και οργανωμένη αξιοποίηση των σύγχρονων εφαρμογών ΑΠΕ και Ενεργειακής Αποδοτικότητας αποτελεί τον κύριο μοχλό για τον μετασχηματισμό του ενεργειακού συστήματος και την εκπλήρωση των δεσμεύσεων της χώρας μας σε διεθνές επίπεδο. Παράλληλα, η στροφή προς τη δημιουργία κοινωνικών συνεταιριστικών επιχειρήσεων που θα  βασίζονται στις ΑΠΕ, εκτός από την ορθολογική αξιοποίηση των εγχώριων ενεργειακών πόρων,  μπορεί να επιφέρει σημαντικά οικονομικά οφέλη, για τους μεμονωμένους καταναλωτές, τις τοπικές κοινωνίες, αλλά και το σύνολο της οικονομίας της χώρας. 

--------------------

* Ο κ. Βασίλειος Τσολακίδης είναι Βίο-Αρχιτέκτονας, Διπλωματούχος Μηχανικός, Πρόεδρος του ΔΣ του ΚΑΠΕ

(Το άρθρο περιλαμβάνεται στην έντυπη έκδοση GREEK ENERGY 2016)