Ελλάδα - Κατάρ : Πως φτάσαμε στα ναυάγια του Αστακού και του Ελληνικού...

Με στόχο την αποκατάσταση των επενδυτικών σχέσεων Ελλάδας – Κατάρ, τις οποίες βαραίνουν ήδη δύο αποτυχημένες απόπειρες, αυτή της ενεργειακής επένδυσης στον Αστακό και η συμμετοχή του Κατάρ στο διαγωνισμό για την αξιοποίηση του Ελληνικού, ταξιδεύει σήμερα στο Κατάρ για διήμερη επίσκεψη ο πρωθυπουργός, Αντώνης Σαμαράς.

Δυόμισι χρόνια σχεδόν αφότου το Σεπτέμβριο του 2010 ο Γιώργος Παπανδρέου υπέγραψε στη Νέα Υόρκη με τον εμίρη Αλ Θάνι μνημόνιο συνεργασίας για επενδύσεις στην Ελλάδα συνολικού ύψους 5,5 δισ. δολαρίων, ο Αντώνης Σαμαράς, συνοδευόμενος από ομάδα επιχειρηματιών, θα έχει συναντήσεις με την ηγεσία του εμιράτου, προσδοκώντας ότι θα καταφέρει να κλείσει συμφωνίες τόσο στο κομμάτι των υπό αποκρατικοποίηση ακινήτων του Δημοσίου όσο και σε τομείς των εμπορευματικών μεταφορών και της ενέργειας.

Το ναυάγιο του Αστακού

Η αποτυχία υλοποίησης της πολύκροτης επένδυσης στον Αστακό Αιτωλοακαρνανίας, προϋπολογισμού 3 δισ. ευρώ, αποτελεί την πρώτη από τις δύο μεγάλες, χαμένες ευκαιρίες της Ελλάδας να προσελκύσει «πετροδόλαρα».

Πρόκειται για ένα έργο το οποίο προέβλεπε την κατασκευή μονάδας ηλεκτροπαραγωγής (1.000 MW) και ενός γιγαντιαίου σταθμού που θα αποθήκευε πετρελαϊκό αέριο από το Κατάρ (LPG) για την τροφοδοσία του εργοστασίου. Το ρεύμα εν συνεχεία θα εξαγόταν στην Ιταλία μέσω μιας υποβρύχιας διασύνδεσης… 990 χιλιόμετρων που θα διέσχιζε την Αδριατική. Την υλοποίηση θα αναλάμβανε η κοινοπραξία «Astakos Power Plan Concortium» αποτελούμενη από το Κατάρ, την λιβανέζικη εταιρεία CCC και την ελληνο-γερμανικών συμφερόντων Rosebud.

Τελικά, τον Οκτώβριο του 2010, το Κατάρ τα έσπασε με τους εταίρους του. Έπειτα από παζάρια μαζί τους για την τιμή πώλησης του αερίου, όταν δεν πέτυχε το κατάλληλο τίμημα, αποσύρθηκε και επίσημα από το έργο. Εκ των υστέρων αποδείχθηκε ότι το έργο είχε σχεδιαστεί στο πόδι, και ότι δεν υπάρχει τεχνολογία που να υποστηρίζει διεθνώς την κατασκευή τόσο μεγάλων μονάδων παραγωγής ηλεκτρισμού με καύσιμο το LPG.

Πολλοί τότε καταλόγισαν υπέρμετρη αισιοδοξία, επιπολαιότητα και ερασιτεχνική προσέγγιση στην κυβέρνηση για τους χειρισμούς της σχετικά με ένα έργο ιδιαίτερα πολύπλοκο και αρκετά ασαφές. Τα βέλη στράφηκαν κυρίως στον τότε υπουργό Επικρατείας Χάρη Παμπούκη και τον τότε υφυπουργό Εξωτερικών Σπύρο Κουβέλη. Κριτική που συνδέθηκε με τους χειρισμούς των κυβερνητικών παραγόντων καθώς και των μετόχων της ελληνο-καταριανής κοινοπραξίας «Astakos Power Plan Concortium» που είχε τότε συσταθεί, με την εταιρείαRosebud και τη λιβανέζικη CCC.

Η κριτική είχε εξαρχής να κάνει με το κατά πόσο μπορεί να σταθεί επιχειρηματικά ένα τέτοιο έργο, αμφισβητώντας  την προοπτική υλοποίησής του. Στην περίπτωση που το καύσιμο διατίθετο στον Αστακό στην τιμή της διεθνούς αγοράς, η παραγόμενη ενέργεια δεν θα ήταν συμφέρουσα να πουληθεί. Στην περίπτωση πάλι που το Κατάρ ως παραγωγός το διέθετε σε χαμηλή τιμή, τότε θα ετίθετο θέμα ντάμπινγκ, που απαγορεύεται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία. Εκτός από τα παραπάνω και άλλες οικονομικές παράμετροι του έργου είχαν αμφισβητηθεί, δείχνοντας την προχειρότητα του όλου σχεδιασμού. Τέτοια για παράδειγμα ήταν η κατασκευή της υποθαλάσσιας διασύνδεσης προς την Ιταλία, που σύμφωνα με κύκλους της αγοράς ενέργειας θα κόστιζε τόσο πολύ ώστε θα έκανε το έργο ασύμφορο. Τέλος, το μεγαλύτερο κατά πολλούς ερωτηματικό αφορούσε στην ασφάλεια της χρήσης τουLPG ως καυσίμου για τόσο μεγάλες μονάδες. Και αυτό διότι το LPG θεωρείται διεθνώς υψηλής επικινδυνότητας καύσιμο (εντάσσεται στην κατηγορία «Σοβέζο»), και τουλάχιστον στην Ευρώπη δεν υπάρχουν μεγάλες μονάδες ηλεκτροπαραγωγής, παρά μόνο κάποιες μικρότερου μεγέθους σε εγκαταστάσεις διυλιστηρίων. Ακόμη και η τότε υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Τίνα Μπιρμπίλη είχε τηρήσει επιφυλακτική στάση σχετικά με περιβαλλοντικά ζητήματα, ενώ είχε αμφισβητήσει και τον εξαγωγικό χαρακτήρα της μονάδας.

Η περίπτωση του Ελληνικού

Δύο χρόνια και τρεις μήνες μετά την αποτυχία του Αστακού, ήρθε πριν από μερικές εβδομάδες και το διαζύγιο του Κατάρ από το διαγωνισμό αξιοποίησης του Ελληνικού. Αποχώρηση που στελέχη του ΤΑΙΠΕΔ αποδίδουν στη μη αποδοχή των υπερβολικών όρων που έθετε το Κατάρ για τη διεκδίκηση του Ελληνικού, και που σχετίζονται με ειδικές φορολογικές ελαφρύνσεις, υψηλότερους συντελεστές δόμησης και άλλες εξαιρέσεις.

Και όπως ανέφεραν κύκλοι του Ταμείου, οι επενδυτές από το Κατάρ παρέμεναν τόσο καιρό στην κούρσα διεκδίκησης του Ελληνικού, έχοντας στο μυαλό τους ότι θα ικανοποιηθούν μια σειρά όρων με βάση το μνημόνιο που υπεγράφη το Σεπτέμβριο του 2010 στη Νέα Υόρκη μεταξύ Παπανδρέου- Αλ Θάνι. Όρους που ουδέποτε ήταν συμβατοί με τη διαγωνιστική διαδικασία, όπως έλεγαν οι ίδιες πηγές.

Πάντως, οι Άραβες δεν συνηθίζουν να πραγματοποιούν επενδύσεις μέσω διαγωνισμών. Το μεγαλύτερο μέρος των περιουσιακών στοιχείων του χαρτοφυλακίου του κρατικού fund του Κατάρ (Qatar Investment Authority) προέρχεται από απευθείας συμφωνίες με τους πωλητές χωρίς να μεσολαβούν διαγωνισμοί. Επίσης ο Αλ Θάνι έχει τη φήμη σκληρού διαπραγματευτή που επενδύει μόνο εκεί που βλέπει σίγουρες και γρήγορες αποδόσεις. Ένα έργα σαν το Ελληνικό, που θα πρέπει να αναπτυχθεί εκ του μηδενός, δεν εντάσσεται στην κατηγορία αυτή. Πιο κοντά στα χαρακτηριστικά αυτά είναι η περίπτωση του Αστέρα Βουλιαγμένης, για τον οποίο πράγματι το εμιράτο έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον. Μια γεύση από τη στρατηγική του καταριανού fund πήρε ο Κύπριος πρόεδρος Δημήτρης Χριστόφιας, που εδώ και τρία χρόνια έχει συμφωνήσει με το εμιράτο για την αγορά ενός μεγάλου ακινήτου στη Λευκωσία, αλλά ακόμη περιμένει.

Έχει ενδιαφέρον πάντως ότι στην περίπτωση του Ελληνικού, ακόμη και το 2011 ο Χ. Παμπούλης δήλωνε πως η επένδυση του Κατάρ στο Ελληνικό θα πραγματοποιηθεί μέσω διακρατικής συμφωνίας. Μάλιστα όπως έχει γραφτεί στο παρελθόν, προσχέδιο του masterplan είχε παρουσιαστεί από τον ίδιο τον διάσημο ισπανό αρχιτέκτονα Χοσέ Ασεμπίγιο σε εκπροσώπους του Κατάρ. Πρέπει να σημειωθεί ότι στο μνημόνιο του 2010 που υπέγραψαν οι δύο χώρες υπάρχει η παραπομπή πως ο επενδυτής, δηλαδή το Κατάρ «θα τύχει το μέγιστο ευνοϊκό επενδυτικό καθεστώς». Πολλοί εντάσσουν στο πλαίσιο αυτό, την κίνηση να δουν οι επενδυτές από το Κατάρ το σχέδιο του Ασεμπίγιο.

Τέλος, στον τραπεζικό χώρο το κρατικό fund του Κατάρ διατηρεί ποσοστό κάτω του 5% στην Alpha Bank.