ΕΛΚΕΘΕ: Πλούσιο σε κοιτάσματα υδρογονανθράκων το Αιγαίο

Πλούσια σε πιθανά κοιτάσματα υδρογονανθράκων (πετρέλαιο, φυσικό αέριο, υδρίτες) είναι η νοτιοανατολική Μεσόγειος και πιο συγκεκριμένα ο αιγαιακός χώρος, όπως προκύπτει από τα συμπεράσματα του επιστημονικού συνεδρίου με θέμα «Αιγαίο και Νοτιοανατολική Μεσόγειος. Σύγχρονες προκλήσεις και προοπτικές εκμετάλλευσης υποθαλάσσιων ενεργειακών φυσικών πόρων.

Η εκδήλωση που διοργανώθηκε στις εγκαταστάσεις του ΕΛΚΕΘΕ στην Ανάβυσσο (Αττικής) 19-20 Νοεμβρίου, στηρίχτηκε στην επιστημονική σύμπραξη τεσσάρων φορέων που ειδικεύονται στη μελέτη των θαλασσίων ζητημάτων, του Ευρωπαϊκού Κέντρου Περιβαλλοντικής Έρευνας και Κατάρτισης (ΕΚεΠΕΚ) του Παντείου Πανεπιστημίου, του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), της Ελληνικής Εταιρίας Διεθνούς Δικαίου και Διεθνών Σχέσεων και του Ινστιτούτου του Αιγαίου για το Δίκαιο της Θάλασσας και το Ναυτικό Δίκαιο.

Συνολικά, παρουσιάστηκαν 37 εισηγήσεις, από 54 Έλληνες ακαδημαϊκούς, καθηγητές, επιστήμονες, ερευνητές καθώς και υψηλόβαθμα στελέχη επιχειρήσεων. Τις εργασίες του συνεδρίου παρακολούθησαν 300 περίπου συμμετέχοντες (κυρίως στελέχη της δημόσιας διοίκησης, εκπρόσωποι επιχειρήσεων, μέλη των ενόπλων δυνάμεων και φοιτητές). Το Συνέδριο χαιρέτισε με γραπτό μήνυμά του ο Πρόεδρος της Διευθύνουσας Επιτροπής του Διεθνούς Υδρογραφικού Γραφείου, Αντιναύαρχος Αλέξανδρος Μαράτος.

Κατά την πρώτη ημέρα του συνεδρίου αναλύθηκαν: η γεωμορφολογία του Αιγαίου και της Νότιο-Ανατολικής Μεσογείου, οι προοπτικές εξερεύνησης και εκμετάλλευσης των υποθαλασσίων φυσικών πόρων της περιοχής, οι οικονομικές προοπτικές τους, οι πιθανές περιβαλλοντικές επιπτώσεις από τις δράσεις εξόρυξης, καθώς και θαλάσσιας μεταφοράς των σχετικών πόρων. Τη δεύτερη Ημέρα παρουσιάστηκαν το νομικό πλαίσιο εξερεύνησης και εκμετάλλευσης των υποθαλασσίων φυσικών πόρων και τα ζητήματα εθνικής κυριαρχίας και θαλασσίων ζωνών στον ευρύτερο μεσογειακό χώρο. Τέλος, συζητήθηκαν ευρέως οι προοπτικές ειρηνικής επίλυσης των ελληνο-τουρκικών και τούρκο-κυπριακών διαφορών που άπτονται του δικαίου της θάλασσας.

Σύντομα θα κυκλοφορήσει τόμος πρακτικών που θα περιλαμβάνει όλες τις εισηγήσεις, σε δύο γλώσσες (ελληνικά και αγγλικά). Ως τότε, μερικά πρώτα συμπεράσματα θα μπορούσαν να συνοψισθούν ως ακολούθως:

- Η Ν.Α. Μεσόγειος και πιο συγκεκριμένα ο αιγαιακός χώρος είναι πλούσια σε πιθανά κοιτάσματα υδρογονανθράκων (πετρέλαιο, φυσικό αέριο, υδρίτες). Στη διαπίστωση αυτή συνηγορούν τόσο το γεωλογικό και γεωμορφολογικό προφίλ της περιοχής, όσο και η διαπιστωμένη ύπαρξη κοιτασμάτων σε γειτονικές περιοχές (βλ. Κύπρος, Ισραήλ, Αίγυπτος).

- Σε ερευνητικό επίπεδο, ελληνικά πανεπιστήμια (π.χ. Πατρών, Κρήτης) και ερευνητικοί φορείς (ΕΛΚΕΘΕ, ΙΓΜΕ) έχουν προβεί σε διάφορες δράσεις που διαπιστώνουν την πιθανή ύπαρξη κοιτασμάτων. Αυτό που απομένει είναι η επιβεβαίωση τους με τη βοήθεια γεωτρήσεων.

- Η εξερεύνηση είναι δυνατή μόνο μέσω της αδειοδότησης από το ελληνικό κράτος. Η τελευταία σχετική άδεια δόθηκε το 1997. Παρά την ύπαρξη νομοθετικού πλαισίου (Ν. 2289/95), η απουσία ειδικών ρυθμίσεων (μέσω Π.Δ.) που θα καθορίζουν τις περιοχές αλλά και το μηχανισμό αδειοδότησης και παρακολούθησης, καθιστούν την εξερεύνηση και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων απαγορευτική.

- Η απουσία σαφούς θεσμικού πλαισίου και η κακή οικονομική συγκυρία αποτρέπουν την πραγματοποίηση επενδύσεων στο χώρο, οι οποίες είναι άκρως απαραίτητες για την οικονομική βιωσιμότητα της όποιας δραστηριότητας.

- Πολύ σημαντική είναι η περιβαλλοντική παράμετρος των δραστηριοτήτων εξερεύνησης, εκμετάλλευσης και μεταφοράς των πόρων. Οποιεσδήποτε πρωτοβουλίες πρέπει να έχουν ως προϋπόθεση αυστηρές Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, αλλά και τη θέσπιση μηχανισμών ασφαλείας όπως: Χάραξη Θαλασσίων Διαδρόμων, Δημιουργία Λιμένων Καταφυγής & Σχεδίων Άμεσης Δράσης για αντιμετώπιση ατυχημάτων, καθώς και ορθή χωροθέτηση δραστηριοτήτων.

- Η Ελληνική Πολιτεία οφείλει να επισπεύσει τις όποιες διαδικασίες οριοθέτησης της Ηπειρωτικής Υφαλοκρηπίδας της χώρας, και εάν κριθεί απαραίτητο να προβεί στις απαραίτητες άμεσες διαπραγματεύσεις με τις γειτονικές χώρες (Τουρκία, Αίγυπτο, Κύπρο). Δεν κρίνεται απαραίτητη η υιοθέτηση στην περιοχή του Αιγαίου Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης η οποία σε κάθε περίπτωση είναι ήσσονος σημασίας από την υφαλοκρηπίδα και σε δεύτερη περίπτωση θα δημιουργούσε επιπλέον αρνητικές αντιδράσεις από την Τουρκία η οποία θα πρέπει να περιορίσει και την αλιευτική της δραστηριότητα στην περιοχή. Σε κάθε περίπτωση η πιστή τήρηση της Σύμβασης του Δικαίου της Θάλασσας επιβάλλεται εκ των πραγμάτων και σε συνδυασμό με την πλήρη αποδοχή αύξησης των ορίων της Αιγιαλίτιδας Ζώνης στα 12 ναυτικά μίλια.

- Επίσης προτείνεται η άμεση εκμετάλλευση κοιτασμάτων σε περιοχές με σαφές ή ευκολότερα διασαφηνιζόμενο καθεστώς (π.χ. Ιόνιο Πέλαγος, Ν. Κρήτη). Σκόπιμη κρίνεται για την περίπτωση η αξιοποίηση της τεχνογνωσίας και εμπειρίας των υπηρεσιών των κατάλληλων Διεθνών Οργανισμών (βλ. Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός και Διεθνής Υδρογραφικός Οργανισμός) σήμερα, αμφότεροι, με Έλληνες επικεφαλής.

- Τέλος προτείνεται ο απεγκλωβισμός της διμερούς διαφοράς για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας του Αιγαίου από διμερές πρόβλημα σε πολυμερές-περιφερειακό με τη συμμετοχή στην όποια διευθέτηση και των υπολοίπων, εκτός των ενδιαφερομένων, πέντε κρατών της νότιο-ανατολικής Μεσογείου (Κύπρου, Συρίας, Λιβάνου, Ισραήλ και Αιγύπτου). Ειδικότερα προτείνεται, με πολιτική πρωτοβουλία της Ελλάδας, η υπογραφή ενός σχετικού Συμφώνου Ενεργειακής και Περιβαλλοντικής Σταθερότητας και Ασφάλειας της Νότιο-Ανατολικής Μεσογείου με παράλληλη ανάπτυξη ενός θεσμικού μηχανισμού υλοποίησης ειδικότερων αναπτυξιακών δράσεων όπως την πολιτική άμυνα (προστασία από φυσικές καταστροφές κλπ), την περιβαλλοντική προστασία, την τουριστική ανάπτυξη, τη διατήρηση των αλιευτικών πόρων, καθώς και ένα σύστημα διαρκούς περιβαλλοντικής παρακολούθησης.

- Σε τελευταία ανάλυση, συνίσταται όλα τα συναφή ζητήματα να αντιμετωπιστούν με θάρρος από την επιστημονική κοινότητα και για το λόγο αυτό επικροτείται η σύμπραξη και διαρκής συνεργασία όλων των θετικών και θεωρητικών επιστημών.