ΕΛΑΠΕ: Δείκτης ανθεκτικότητας της ενεργειακής μετάβασης

Η ενεργειακή μετάβαση έχει πλέον περάσει από τη φάση του στρατηγικού σχεδιασμού στη φάση της καθημερινής επιχειρησιακής διαχείρισης. Η αυξανόμενη διείσδυση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, η ανάγκη διατήρησης της οικονομικής ισορροπίας των μηχανισμών στήριξης, οι μεταβολές στις τιμές ενέργειας και η είσοδος νέων τεχνολογιών, όπως η αποθήκευση, διαμορφώνουν ένα περιβάλλον πιο σύνθετο, πιο απαιτητικό και περισσότερο εκτεθειμένο στις διεθνείς εξελίξεις.

Σε αυτή τη συνθήκη, ο ρόλος του ΔΑΠΕΕΠ καθίσταται κρίσιμος. Ως Διαχειριστής Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και Εγγυήσεων Προέλευσης, ο ΔΑΠΕΕΠ βρίσκεται στο σημείο όπου η ενεργειακή πολιτική συναντά την πραγματική λειτουργία της αγοράς. Διαχειρίζεται τους μηχανισμούς στήριξης των ΑΠΕ, παρακολουθεί τις χρηματορροές που επηρεάζουν τη βιωσιμότητα του Ειδικού Λογαριασμού ΑΠΕ (ΕΛΑΠΕ), υποστηρίζει την ένταξη νέων τεχνολογιών και συμβάλλει στη διατήρηση της εμπιστοσύνης των παραγωγών, των επενδυτών και των συμμετεχόντων στην αγορά.

Το προηγούμενο διάστημα αποτέλεσε περίοδο σημαντικής επιχειρησιακής προσαρμογής. Ο ΔΑΠΕΕΠ κλήθηκε να λειτουργήσει σε ένα περιβάλλον όπου η υψηλή διείσδυση των ΑΠΕ, οι χαμηλές ή ακόμη και αρνητικές τιμές στην Αγορά Επόμενης Ημέρας, οι γεωπολιτικές εντάσεις και οι διακυμάνσεις στις διεθνείς τιμές ενέργειας δημιούργησαν νέες απαιτήσεις. Παράλληλα, συνέχισε να διαχειρίζεται μεγάλο όγκο ενεργών συμβάσεων ΑΠΕ, σύνθετες χρηματορροές και κρίσιμες υποχρεώσεις προς τους παραγωγούς, ενώ προετοίμασε την αγορά για την είσοδο της αποθήκευσης ως βασικού εργαλείου ευελιξίας.

Στο επίκεντρο αυτής της εξίσωσης βρίσκεται ο ΕΛΑΠΕ. Ο Ειδικός Λογαριασμός ΑΠΕ δεν είναι ένας απλός λογιστικός μηχανισμός. Είναι ένας από τους βασικούς πυλώνες πάνω στους οποίους στηρίζεται η ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στη χώρα. Μέσω αυτού διασφαλίζεται η αποζημίωση των παραγωγών, η σταθερότητα των μηχανισμών στήριξης και, τελικά, η αξιοπιστία της ίδιας της ενεργειακής μετάβασης.

Η εμπειρία των τελευταίων ετών κατέδειξε ότι η πορεία του ΕΛΑΠΕ επηρεάζεται από πολλούς και συχνά αντίρροπους παράγοντες. Από τη μία πλευρά, η αύξηση της συμμετοχής της πράσινης ενέργειας στο ενεργειακό μίγμα αποτελεί θετική εξέλιξη για τη χώρα, καθώς μειώνει την εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα και ενισχύει την πορεία προς την απανθρακοποίηση. Από την άλλη, η υψηλή  παραγωγή ΑΠΕ σε συγκεκριμένες ώρες της ημέρας πιέζει τις χρηματιστηριακές τιμές, αυξάνει τις ανάγκες εξισορρόπησης και δημιουργεί περισσότερες ώρες χαμηλών ή ακόμη και αρνητικών τιμών.

Η εξέλιξη αυτή επηρεάζει άμεσα τον ΕΛΑΠΕ. Όσο οι τιμές στην Αγορά Επόμενης Ημέρας διαμορφώνονται σε χαμηλότερα επίπεδα, τόσο περιορίζονται κρίσιμες εισροές του λογαριασμού και ενισχύεται η ανάγκη προσεκτικής διαχείρισης. Αντίστοιχα, όταν οι τιμές ενέργειας αυξάνονται απότομα λόγω διεθνών εξελίξεων, δημιουργούνται διαφορετικού τύπου πιέσεις στην αγορά, στους καταναλωτές και στους μηχανισμούς που καλούνται να λειτουργήσουν σταθεροποιητικά.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία και η ευρύτερη γεωπολιτική αστάθεια στην Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο κατέστησαν σαφές ότι η ενεργειακή αγορά δεν λειτουργεί  αποκομμένα από το διεθνές περιβάλλον. Οι διακυμάνσεις στις τιμές φυσικού αερίου, οι αναταράξεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες, η αβεβαιότητα στις διεθνείς αγορές καυσίμων και οι προσδοκίες για τη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας επηρεάζουν άμεσα την εγχώρια αγορά και κατ΄επέκταση τη λειτουργία του ΕΛΑΠΕ.

Οι προβλέψεις για το 2026 αποτυπώνουν με σαφήνεια αυτή την ευαισθησία. Η πορεία του λογαριασμού διαφοροποιείται σημαντικά ανάλογα με τη μέση τιμή εκκαθάρισης της  Αγοράς Επόμενης Ημέρας, το ύψος των εισροών από την αγορά, την εξέλιξη των υποχρεώσεων προς τους παραγωγούς και το ποσοστό των εσόδων από δικαιώματα εκπομπών που κατευθύνεται προς τον ΕΛΑΠΕ. Σε δυσμενέστερα σενάρια, με χαμηλότερες τιμές αγοράς και περιορισμένη ενίσχυση από τα έσοδα του  Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών, το σωρευτικό υπόλοιπο του λογαριασμού δύναται να κινηθεί σε έντονα αρνητικό έδαφος. Αντίθετα, σε σενάρια υψηλότερων τιμών ή μεγαλύτερης συμμετοχής των εσόδων από ρύπους, η εικόνα του λογαριασμού βελτιώνεται ουσιαστικά.

Η αξία αυτών των σεναρίων δεν περιορίζεται στους αριθμούς. Βρίσκεται κυρίως στο συμπέρασμα που προκύπτει: ο ΕΛΑΠΕ λειτουργεί πλέον σε ένα περιβάλλον όπου η μεταβλητότητα συνιστά δομικό χαρακτηριστικό της αγοράς. Υπό αυτές τις συνθήκες δεν αρκεί, η εκ των υστέρων παρακολούθηση του αποτελέσματος. Απαιτείται έγκαιρη ανάλυση, διαρκής αξιολόγηση των εισροών και εκροών, προσαρμοστικότητα και θεσμική ετοιμότητα για τη διατήρηση της ισορροπίας του λογαριασμού.

Ο ΔΑΠΕΕΠ κινήθηκε το προηγούμενο διάστημα ακριβώς προς αυτή την κατεύθυνση. Η ενίσχυση της ρευστότητας, η αξιοποίηση των διαθέσιμων εσόδων από το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών, η συστηματική παρακολούθηση των εισροών από την αγορά και η αποτελεσματική διαχείριση των υποχρεώσεων προς τους παραγωγούς αποτέλεσαν βασικές προτεραιότητες. Παράλληλα, ο ενισχύθηκε η δυνατότητα παρακολούθησης των μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων τάσεων με μεγαλύτερη ακρίβεια, ώστε οι αποφάσεις να βασίζονται σε πραγματικά δεδομένα και όχι σε στατικές παραδοχές.

Η συζήτηση για τον ΕΛΑΠΕ συνδέεται άμεσα με τη νέα φάση της ενεργειακής μετάβασης. Η χώρα έχει ήδη επιτύχει σημαντική αύξηση της εγκατεστημένης ισχύος ΑΠΕ, γεγονός που αποτελεί αναμφίβολα θετική εξέλιξη. Ωστόσο, η επόμενη πρόκληση δεν είναι μόνο η προσθήκη νέων μονάδων παραγωγής. Είναι να διαμορφωθεί ένα σύστημα που μπορεί να απορροφήσει αποτελεσματικά την πράσινη ενέργεια, να περιορίζει τις περικοπές, να μειώνει τη μεταβλητότητα και να στηρίζει τη βιωσιμότητα των μηχανισμών αγοράς.

Σε αυτό το σημείο, η αποθήκευση ενέργειας αποκτά καθοριστικό ρόλο. Οι σταθμοί αποθήκευσης δεν αποτελούν απλώς μια νέα επενδυτική κατηγορία. Αποτελούν βασικό εργαλείο για τη λειτουργική σταθερότητα του συστήματος. Μπορούν να απορροφούν ενέργεια σε ώρες υψηλής παραγωγής ΑΠΕ, να την αποδίδουν όταν η ζήτηση αυξάνεται, να περιορίζουν τις περικοπές και να συμβάλλουν ουσιαστικά στη σταθεροποίηση της αγοράς.

Ο ΔΑΠΕΕΠ έχει ήδη συμβάλει ουσιαστικά στην προετοιμασία αυτής της νέας φάσης. Μέσα από το πλαίσιο των Συστημάτων Αποθήκευσης Ηλεκτρικής Ενέργειας, την υποστήριξη των συμβάσεων λειτουργικής ενίσχυσης και την προετοιμασία των μηχανισμών ένταξης των μονάδων αποθήκευσης στην αγορά, ο Φορέας συμμετέχει ενεργά στη μετάβαση από τον σχεδιασμό στην πράξη.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η δημιουργία και λειτουργία του Μητρώου Φορέων Ελέγχου, Επιθεώρησης και Επαλήθευσης για τα Συστήματα Αποθήκευσης Ηλεκτρικής Ενέργειας. Μέσω αυτού, ο ΔΑΠΕΕΠ συνέβαλε στη διαμόρφωση ενός αξιόπιστου και οργανωμένου πλαισίου πιστοποίησης της ετοιμότητας των έργων αποθήκευσης. Η ύπαρξη εγκεκριμένων φορέων ελέγχου και επαλήθευσης ενισχύει τη διαφάνεια, διασφαλίζει την τεχνική τεκμηρίωση των έργων και επιτρέπει την ομαλότερη μετάβαση από την αδειοδοτική διαδικασία στην πραγματική λειτουργία των μονάδων. Με αυτόν τον τρόπο, η αποθήκευση παύει να αντιμετωπίζεται ως μελλοντική προοπτική και αποκτά συγκεκριμένη θεσμική και επιχειρησιακή υπόσταση μέσα στην αγορά.

Η πρόοδος αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η αποθήκευση δεν μπορεί να αναπτυχθεί αποτελεσματικά χωρίς σαφείς διαδικασίες, αξιόπιστους ελέγχους και μηχανισμούς που ενισχύουν την εμπιστοσύνη επενδυτών και συμμετεχόντων στην αγορά. Το Μητρώο, σε συνδυασμό με τις συμβάσεις λειτουργικής ενίσχυσης και τη σταδιακή ένταξη των μονάδων αποθήκευσης στους μηχανισμούς της αγοράς, αποτελεί ένα ουσιαστικό βήμα με το οποίο η χώρα περνά από τη θεωρητική αναγνώριση της ανάγκης για ευελιξία στην εφαρμογή συγκεκριμένων λύσεων.

Παράλληλα, σημαντική πρόοδος έχει σημειωθεί και στον τομέα των Εγγυήσεων Προέλευσης. Οι Εγγυήσεις Προέλευσης αποτελούν κρίσιμο εργαλείο διαφάνειας, πιστοποίησης και ενίσχυσης της αξίας της πράσινης ενέργειας. Η περαιτέρω ανάπτυξη των δημοπρασιών, η αυξανόμενη σημασία τους για την αγορά και η προοπτική επέκτασης σε νέους τομείς, όπως τα ανανεώσιμα αέρια, δημιουργούν πρόσθετη αξία για το ενεργειακό οικοσύστημα της χώρας και ενισχύουν τη διαφάνεια στην προέλευση της καθαρής ενέργειας.

Την ίδια στιγμή, ο ΔΑΠΕΕΠ προχώρησε σε εσωτερικές οργανωτικές και λειτουργικές βελτιώσεις, απαραίτητες για έναν σύγχρονο διαχειριστή της αγοράς. Η αναβάθμιση πληροφοριακών συστημάτων, η ενίσχυση διαδικασιών, η βελτίωση της εταιρικής διακυβέρνησης και η επιχειρησιακή προσαρμογή στις νέες απαιτήσεις δεν αποτελούν δευτερεύουσες παρεμβάσεις. Συνιστούν αναγκαίες προϋποθέσεις για τη διαχείριση ενός ενεργειακού περιβάλλοντος που γίνεται διαρκώς πιο σύνθετο και απαιτητικό.

Η μεγάλη εικόνα είναι πλέον σαφής. Η ενεργειακή μετάβαση εισέρχεται σε μια φάση όπου η επιτυχία δεν θα μετριέται μόνο με βάση τα νέα MW ΑΠΕ που εγκαθίστανται. Θα μετριέται εξίσου από  την ικανότητα του συστήματος να διατηρεί οικονομική ισορροπία, να ενσωματώνει νέες τεχνολογίες, να αντιμετωπίζει τις διακυμάνσεις των διεθνών αγορών και να διασφαλίζει τη σταθερότητα των μηχανισμών που στηρίζουν την πράσινη παραγωγή.

Ο ΕΛΑΠΕ βρίσκεται στον πυρήνα αυτής της προσπάθειας. Η βιωσιμότητά του αφορά τους παραγωγούς, την αγορά, την Πολιτεία και τελικά τους καταναλωτές. Ένας ισχυρός και ισορροπημένος ΕΛΑΠΕ σημαίνει αξιοπιστία στις πληρωμές, εμπιστοσύνη στις επενδύσεις, συνέχεια στην ανάπτυξη των ΑΠΕ και δυνατότητα ομαλής προσαρμογής της αγοράς στις νέες συνθήκες.

Για τον ΔΑΠΕΕΠ, η πρόκληση είναι διττή: αφενός, να συνεχίσει να διαχειρίζεται με αποτελεσματικότητα τους υφιστάμενους μηχανισμούς στήριξης Και αφετέρου, να συμβάλει ενεργά στη μετάβαση σε ένα πιο ευέλικτο, ανθεκτικό και ώριμο ενεργειακό σύστημα. Ένα σύστημα όπου η πράσινη ενέργεια δεν θα παράγεται απλώς σε μεγαλύτερες ποσότητες, αλλά θα αξιοποιείται με τρόπο που ενισχύει τη σταθερότητα της αγοράς και την ασφάλεια εφοδιασμού.

Σε αυτό το περιβάλλον, ο ΔΑΠΕΕΠ παραμένει κρίσιμος θεσμικός και λειτουργικός παράγοντας της ελληνικής αγοράς ενέργειας. Με επίκεντρο τη βιωσιμότητα του ΕΛΑΠΕ, την ομαλή ένταξη της αποθήκευσης, την ενίσχυση των Εγγυήσεων Προέλευσης και τη συνεχή προσαρμογή στις ανάγκες της αγοράς, ο ΔΑΠΕΕΠ συμβάλλει ουσιαστικά στη διαμόρφωση της επόμενης ημέρας της ενεργειακής μετάβασης.

Η ενεργειακή μετάβαση δεν θα κριθεί μόνο από την ταχύτητα με την οποία αλλάζει το ενεργειακό μίγμα. Θα κριθεί από την ικανότητα του συστήματος να παραμένει οικονομικά ισορροπημένο, λειτουργικά ευέλικτο και θεσμικά αξιόπιστο μέσα σε ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας. Σε αυτή την προσπάθεια, ο ΕΛΑΠΕ και ο ΔΑΠΕΕΠ διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στη διατήρηση της σταθερότητας της αγοράς  και στην ομαλή συνέχιση της ενεργειακής μετάβασης.

Ο κ. Δημοσθένης Βοϊβόντας είναι Διευθύνων Σύμβουλος του ΔΑΠΕΕΠ

Το άρθρο περιλαμβάνεται στον υπό έκδοση τόμο GREEK ENERGY 2026 που ετοίμασε για 15^η συνεχή χρονιά η ομάδα του energypress