Bruegel: Η πρόταση της Κομισιόν για κεντρική εποπτεία του σχεδιασμού των ενεργειακών υποδομών - Ευκαιρίες και προκλήσεις

Η Ευρώπη χρειάζεται επειγόντως ένα πιο  ολοκληρωμένο ενεργειακό σύστημα . Επιτρέποντας τη ροή ανανεώσιμης ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ του πλούσιου σε αιολική ενέργεια βορρά της Ευρώπης και του πλούσιου σε ηλιοφάνεια νότου, η μεγαλύτερη ολοκλήρωση θα μείωνε το κόστος, ευνοώντας την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης και αποφεύγοντας την ανάγκη για δαπανηρή παραγωγική ικανότητα.

Ωστόσο, όπως επισημαίνει σε ανάλυσή του το think tank Bruegel, μέχρι σήμερα, ο σχεδιασμός διασυνοριακών ενεργειακών υποδομών στην Ευρώπη ήταν περίπλοκος, ασυντόνιστος και κατακερματισμένος. 

Για να διορθωθεί αυτό το πρόβλημα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή  πρότεινε στις 10 Δεκεμβρίου την κεντρική διαχείριση του σχεδιασμού του δικτύου σε ευρωπαϊκό επίπεδο και την εφαρμογή διαφόρων μέτρων για την επιτάχυνση της ανάπτυξης.

Ο κύκλος του έργου

Το σχέδιο θα επικαιροποιήσει τους κανόνες καθ' όλη τη διάρκεια του κύκλου του έργου: πιο κεντρικός εντοπισμός και ιεράρχηση των διασυνοριακών αναγκών σε υποδομές, νέος χαρακτηρισμός για έργα που σχετίζονται με την ΕΕ ως  «υψηλότερης δυνατής εθνικής σημασίας» και νέοι τρόποι επιμερισμού του κόστους μεταξύ των χωρών, όπως η ομαδοποίηση έργων, με στόχο την εξομάλυνση των δύσκολων συζητήσεων σχετικά με το ποιος πρέπει να πληρώσει τι.

Σύμφωνα με το Bruegel, αυτό φαντάζει λογικό, επειδή οι τρέχουσες διαδικασίες σχεδιασμού και συντονισμού δεν είναι ευθυγραμμισμένες, βασιζόμενες σε διαφορετικές  υποθέσεις, δεδομένα και στόχους . 

Επισημαίνεται δε, ότι η κύρια διαδικασία σχεδιασμού ενεργειακών υποδομών σε ευρωπαϊκό επίπεδο (το λεγόμενο Δεκαετές Σχέδιο Ανάπτυξης Δικτύου, TYNDP), που διεξάγεται από τον οργανισμό των διαχειριστών δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας της Ευρώπης (ENTSO-E), έχει επικριθεί επειδή  δεν είναι ευθυγραμμισμένη με τους στόχους και τα σενάρια της ΕΕ . Το TYNDP είναι περισσότερο μια  διαδικασία από κάτω προς τα πάνω , αντί για μια συστηματική αξιολόγηση των αναγκών σε υποδομές της Ευρώπης.

Σημαντικές αλλαγές

Η πρόταση της Επιτροπής θα άλλαζε σημαντικά αυτό. Ενώ προηγουμένως, το TYNDP του ENTSO-E ήταν η κύρια άσκηση διασυνοριακού σχεδιασμού υποδομών, η πρόταση θα αναθέσει -επί της ουσίας- στην Επιτροπή την ευθύνη να εντοπίσει τις πιο επείγουσες ανάγκες σε υποδομές, με βάση ένα ολοκληρωμένο σενάριο της ΕΕ που ελαχιστοποιεί το κόστος. Το ENTSO-E θα επιλέγει στη συνέχεια τα κύρια έργα για την κάλυψη αυτών των αναγκών. 

Στη συνέχεια οι κατασκευαστές θα προχωρούσαν ή όχι στην κατασκευή των έργων. 

Έτσι, -όπως αναφέρει η ανάλυση- αυτός ο νέος τρόπος σχεδιασμού υποδομών θα μπορούσε να βοηθήσει να διασφαλιστεί ότι η διασυνοριακή ανάπτυξη έργων σε τοπικό και εθνικό επίπεδο είναι σύμφωνη με τους μακροπρόθεσμους πολιτικούς στόχους της ΕΕ (όπως οι μειώσεις εκπομπών και οι στόχοι για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας).

Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεν θα αντικαταστήσει το TYNDP του ENTSO-E, αλλά θα αναλάβει πιο ενεργό ρόλο στον καθορισμό των συνολικών προτεραιοτήτων στις οποίες συμβάλλουν τα έργα. Επιπλέον, τα ολοκληρωμένα σενάρια της Επιτροπής θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ένα πιο αποτελεσματικό σύστημα σε σύγκριση με τον σχεδιασμό υποδομών που γίνεται ξεχωριστά για κάθε ενεργειακό φορέα - ηλεκτρική ενέργεια, υδρογόνο και φυσικό αέριο. 

Ο ρόλος των Ενεργειακών Λεωφόρων

Σε μια πρώτη προσπάθεια να αναλάβει πιο ενεργό ρόλο στον σχεδιασμό υποδομών, η Επιτροπή έχει ήδη ορίσει οκτώ « Ενεργειακές Λεωφόρους », καθεμία από τις οποίες περιλαμβάνει πολλά έργα. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι συνδέσεις ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ Γαλλίας και Ισπανίας (διάβαση Πυρηναίων 1 και διάβαση Πυρηναίων 2) και ο νοτιοδυτικός διάδρομος υδρογόνου από την Πορτογαλία στη Γερμανία. 

Η Επιτροπή θεωρεί αυτές τις ανάγκες ως τις πιο επείγουσες, έχει υποσχεθεί να τις αντιμετωπίσει ως προτεραιότητες και επιθυμεί οι χώρες της ΕΕ να επιταχύνουν την αδειοδότηση και την ανάπτυξη κατά μήκος αυτών των διαδρόμων.

Οι κίνδυνοι της συγκέντρωσης

Η μεγαλύτερη συγκέντρωση ενέχει επίσης κινδύνους. Μία μόνο λανθασμένη απόφαση που λαμβάνεται σε επίπεδο ΕΕ θα μπορούσε να επηρεάσει ολόκληρη την ΕΕ. 

Επομένως,  σύμφωνα πάντα με το think tank, τα αποτελέσματα της μοντελοποίησης της Επιτροπής και το συμπέρασμα που προκύπτει πρέπει να είναι αξιόπιστα . 

Για τον σκοπό αυτό, τα σενάρια και η μοντελοποίηση της Επιτροπής θα πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πιο διαφανή, ώστε τα ενδιαφερόμενα μέρη να κατανοούν πώς δημιουργήθηκαν τα αποτελέσματα. Η πρόταση της 10ης Δεκεμβρίου προβλέπει τη δημοσίευση των δεδομένων εισόδου και εξόδου του κεντρικού σεναρίου, αλλά δεν αναφέρει τη δημοσίευση του πηγαίου κώδικα του ίδιου του μοντέλου. Μια τέτοια  προσέγγιση «μαύρου κουτιού» κινδυνεύει να αναπαράγει προηγούμενες  αδιαφανείς προσπάθειες μοντελοποίησης της ΕΕ, όπως το  Σενάριο Αναφοράς της ΕΕ - η μακροπρόθεσμη ανάλυση της Επιτροπής για τις πολιτικές ενέργειας, κλίματος και μεταφορών. 

Επί του παρόντος, η μοντελοποίηση αυτή διεξάγεται από ιδιωτική εταιρεία (καναδικής ιδιοκτησίας), με μοντέλο κλειστού κώδικα που δεν μπορούν να ελέγξουν εξωτερικά ενδιαφερόμενα μέρη.

Το κόστος

Παρόλο που η πρόταση της Επιτροπής μπορεί να βελτιώσει τον εντοπισμό των αναγκών σε υποδομές με τρόπο που ελαχιστοποιεί το κόστος, ιεραρχώντας τα σημαντικότερα έργα κατά προτεραιότητα, δεν μπορεί να αλλάξει το γεγονός ότι οι χώρες θα συνεχίσουν να έχουν τον τελευταίο λόγο στις ενεργειακές υποδομές που συνδέονται με την επικράτειά τους. 

Πολιτική προτεραιότητα

Ωστόσο, η πρόταση αναδεικνύει τις διασυνοριακές ενεργειακές υποδομές σε θέμα πολιτικής προτεραιότητας. Η εθνική αντίσταση στις υποδομές που σχετίζονται με την ΕΕ ενδέχεται να γίνει πιο ορατή και πιο δύσκολο να υπερασπιστεί κανείς.

Διττά συμπεράσματα

Για τις χώρες, η ολοκλήρωση της αγοράς ενέργειας είναι διττή: ενώ ολόκληρο το σύστημα γίνεται πιο ανθεκτικό, οι χώρες εκτίθενται σε αποφάσεις που λαμβάνονται από τους γείτονές τους και έτσι παραχωρούν έμμεσα μέρος της κυριαρχίας τους επί των εθνικών ενεργειακών τους συστημάτων. 

Σύμφωνα με το Buegel αυτό που μένει να διαφανεί είναι αν η πρόταση της Επιτροπής θα ενισχύσει την αναγκαία εμπιστοσύνη μεταξύ των χωρών για περαιτέρω ολοκλήρωση. Ωστόσο, ο κεντρικός σχεδιασμός υποδομών, που γίνεται σωστά, ανοιχτά και με διαφάνεια, θα μπορούσε να είναι το σωστό βήμα για να επικεντρωθούμε στις προτεραιότητες, να επιταχύνουμε την ανάπτυξη και να πείσουμε τις χώρες ότι η μεγαλύτερη ολοκλήρωση θα ωφελήσει όλους.