O ρόλος του Ελληνικού Χρηματιστηρίου Ενέργειας στις αγορές ρεύματος και αερίου

Την τελευταία τριετία, ήρθαμε αντιμέτωποι με μία πρωτοφανή ανάγκη διαχείρισης κρίσεων. Μία κρίση που ξεκίνησε με υγειονομικό χαρακτήρα, μετεξελίχθηκε σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, σε μια κρίση κοινωνικού, οικονομικού και παραγωγικού περιεχομένου. Ακολούθως, όταν η πρωταρχική κρίση άρχισε να υποχωρεί, παρουσιάστηκε στο προσκήνιο μία ενεργειακή έξαρση η οποία επιδεινώθηκε με τη Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία επηρεάζοντας τις πολιτικές ανάπτυξης, ασφάλειας εφοδιασμού, εγχώριας παραγωγής της Ευρώπης αλλά και του παγκόσμιου εμπορίου, εάν συνυπολογίσουμε και τα εμπάργκο που επιβλήθηκαν στις εξαγωγές των Ρωσικών πρώτων υλών.

Η ενεργειακή κρίση εξακολουθεί να δοκιμάζει τις αντοχές της βιομηχανίας, του εργασιακού, και κοινωνικού ιστού και επομένως και της πολιτικής, σε όλες τις χώρες της Γηραιάς Ηπείρου. Οι ενεργειακές αγορές ανά την Ευρώπη διαδραματίζουν έναν πολύ σημαντικό ρόλο στη σταθερότητα και την ισορροπία του ενεργειακού εφοδιασμού μέσω των χρηματιστήριων ενέργειας, τα οποία συνδράμουν στη διασφάλιση της ομαλής και εύρυθμης λειτουργίας των συναλλαγών, καθώς και των ροών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου στην Ευρώπη. Ας αναλογιστούμε απλά ποια θα ήταν η κατάσταση σήμερα, εάν δεν υπήρχαν οργανωμένες αγορές όπου οι συμμετέχοντες θα αντάλλαζαν ενέργεια μέσω τυποποιημένων προϊόντων, διαφανών τιμών και με την ασφάλεια που προσφέρουν στους αντισυμβαλλομένους με τις υπηρεσίες τους, οι εκκαθαριστικοί οίκοι των χρηματιστηρίων.

Η αβεβαιότητα που επικρατεί στις αγορές σήμερα, συνδυαζόμενη με την έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ των αντισυμβαλλόμενων μερών, θα είχε εμφανώς δυσμενέστερο αποτέλεσμα, εάν αυτές οι συναλλαγές πραγματοποιούνταν εκτός οργανωμένων αγορών, στις γνωστές και ως αγορές OTC (over the counter). Συναλλαγές δηλαδή που βασίζονται στα διμερή συμβόλαια μεταξύ των εταιρειών και στη σχέση που επικρατεί ανάμεσα τους, με ό,τι αυτό συνεπάγεται: αδιαφάνεια τιμών, ελλιπής διαχείριση ρίσκου, κλπ.

Το Ελληνικό Χρηματιστήριο Ενέργειας (ΕΧΕ) διαδραμάτισε ένα πολύ σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση μιας οργανωμένης αγοράς ενέργειας στην Ελλάδα, τα τελευταία 5 έτη. Ξεπερνώντας με επιτυχία όποια δυσκολία παρουσιάστηκε, το ΕΧΕ κατάφερε να αναπτύξει άριστα λειτουργικές και οργανωμένες αγορές ηλεκτρισμού και φυσικού αερίου στη χώρα, προσφέροντας διαφάνεια, ισότιμη πρόσβαση και χαμηλό κόστος συναλλαγών.

Εξυπακούεται πως ευχή όλων είναι να μεταβούμε από ένα πολυετές και συνεχιζόμενο crisis management σε μια πολυπόθητη daily routine, η οποία θα μας επιτρέψει να υλοποιήσουμε ως Χρηματιστήριο Ενέργειας τη στρατηγική μας τα επόμενα χρόνια, και να ασκήσουμε την πολιτική έργων που θα αναδείξει την Ελλάδα και το ΕΧΕ, σε ενεργειακό κόμβο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και των Βαλκανίων.

Ας δούμε όμως πιο συγκεκριμένα πώς σκοπεύουμε στο ΕΧΕ να υλοποιήσουμε αυτούς τους στόχους, αναγνωρίζοντας ότι απώτερος σκοπός ενός χρηματιστήριου είναι η αύξηση της ρευστότητας και των συμμετεχόντων του. Εξάλλου, είναι γνωστό ότι όσο περισσότερο ρευστή και ώριμη είναι μία αγορά, τόσο πιο ανθεκτική είναι στη διακύμανση των τιμών και στην προσπάθεια εκμετάλλευσης ευκαιριών (speculation). 

Βάθρο Εμπορίας Φυσικού Αερίου

Στο ΕΧΕ αναγνωρίζουμε τον σημαντικό ρόλο τον οποίο θα συνεχίσει να διαδραματίζει το φυσικό αέριο, και κατά συνέπεια το Βάθρο Εμπορίας Φυσικού Αερίου, στις επόμενες φάσεις της ενεργειακής μετάβασης.

Δίνουμε προτεραιότητα στην ανάπτυξη του Βάθρου Εμπορίας με προϊόντα και υπηρεσίες, τα οποία θα αναβαθμίσουν σημαντικά την ελκυστικότητα της αγοράς φυσικού αερίου, και θα επιτύχουν την προσέλκυση εταιρειών και την ανάπτυξη όγκου συναλλαγών που θα μας οδηγήσουν στην επιθυμητή ρευστότητα. 

Στο πλαίσιο αυτό, εξετάζουμε την ανάπτυξη νέων προϊόντων (Gas Futures), τη διεύρυνση συμμετοχής στο Βάθρο Εμπορίας για Εταιρείες οι οποίες δεν είναι χρήστες του ΕΣΦΑ, καθώς και την απλοποίηση των διαδικασιών εγγραφής, δράσεις οι οποίες αναμένεται να αυξήσουν σημαντικά τη ρευστότητα. Στόχος μας είναι οι τιμές φυσικού αερίου του ΕΧΕ, να αποτελέσουν σημείο αναφοράς για τα Βαλκάνια και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη και γι’ αυτό τον σκοπό, έχουμε ξεκινήσει συνεργασίες με data providers, ευρέως διαδεδομένους στην Ευρώπη.

Αγορά Ηλεκτρικής Ενέργειας

Εργαζόμαστε πάνω στη βελτίωση και την ανάπτυξη της υφιστάμενης αγοράς παραγώγων του ΕΧΕ (power derivatives). Μιας αγοράς με μεγάλη δυναμικότητα, η οποία στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές αγορές αποτελεί ένα πολύ σημαντικό εργαλείο στην αντιστάθμιση κινδύνου (price hedging). Προκειμένου λοιπόν να μπορέσουμε να αξιοποιήσουμε καλύτερα αυτές τις αγορές, εξετάζουμε την ανάπτυξη short-term power derivatives προϊόντων, τα οποία θα εμπλουτίσουν την εργαλειοθήκη των ενεργειακών εταιρειών ως προς την αντιμετώπιση του volatility. Τα βραχυπρόθεσμα προϊόντα εμπεριέχουν χαμηλότερο ρίσκο σε σχέση με τα υφιστάμενα long-term, και με αυτόν τον τρόπο καθιστούν τη διαχείριση του ενεργειακού χαρτοφυλακίου μιας εταιρείας, πιο προσιτή οικονομικά.

Παράλληλα, και σε συνέχεια της επιτυχούς έναρξης λειτουργίας της ενδοημερήσιας αγοράς συνεχούς διαπραγμάτευσης, εργαζόμαστε αδιάλειπτα στην εξέλιξη της spot αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, με την ενσωμάτωση της απόκρισης ζήτησης, την ενσωμάτωση της αποθήκευσης, την εισαγωγή 15-λεπτων προϊόντων, και την εξέλιξη των ενδοημερήσιων δημοπρασιών, από περιφερειακό σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Η spot αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της ευρύτερης αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, και γι’ αυτό συνεχίζουμε να επενδύουμε στην περαιτέρω ανάπτυξή της.

PPAs

Το περιβάλλον στο οποίο ξεκίνησαν οι συζητήσεις περί ΡΡΑs στην Ευρώπη πριν περίπου 4-5 έτη έχει αλλάξει σημαντικά, λόγω των σημερινών post-covid συνθηκών και εν μέσω του πολέμου στην Ουκρανία. Το ενδιαφέρον της αγοράς (βιομηχανία, παραγωγοί ΑΠΕ, κυβερνήσεις, χρηματιστήρια, κτλ.) έχει μεγαλώσει τα τελευταία χρόνια τόσο λόγω της ανάγκης υποστήριξης της βιομηχανίας για προμήθεια ενέργειας σε τιμές που να μην εμπεριέχουν το ρίσκο της διακύμανσης, όσο και της πρόθεσης για ταχύρρυθμη ανάπτυξη των ΑΠΕ.

Οι συγκεκριμένες συμφωνίες ενέχουν πολλαπλά οφέλη, κάποια εκ των οποίων θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως έμμεσα. Ειδικά τα PPAs που αφορούν ΑΠΕ, θα μπορούσαν για παράδειγμα να δώσουν την αναγκαία ώθηση στην ταχύτερη ανάπτυξη του ηλεκτρικού δικτύου, ενισχύοντας τη μέγιστη απορρόφηση της παραγωγής τους στο ενεργειακό μείγμα. Αυτό θα σημάνει και την ενίσχυση της ενεργειακής ανεξαρτησίας της χώρας, με αποτέλεσμα τη μείωση εξάρτησης του ενεργειακού κόστους από εξωτερικούς παράγοντες. Κάτι απλό στο να διατυπωθεί, αλλά πιο σύνθετο στο να πραγματοποιηθεί.

Η σύναψη τέτοιου είδους συμφωνιών έχει, ωστόσο, καταστεί όλο και πιο περίπλοκη, δεδομένης της αύξησης του κόστους των χρηματοοικονομικών εργαλείων που διευκολύνουν το κλείσιμο τέτοιων συμβολαίων (margins, financial collaterals, κλπ.) σε σχέση με μερικά χρόνια πριν. Το παραπάνω προστίθεται στην ήδη υπάρχουσα πολυπλοκότητα τέτοιου είδους συμβολαίων τα οποία καλούνται να καλύψουν εκ φύσεως κάποιους κινδύνους (ρίσκου προφίλ παραγωγής, ρίσκου μη παράδοσης ενέργειας, κλπ.). Είναι σαφές, πως για να προωθηθούν με επιτυχία τα συγκεκριμένα συμβόλαια καθίσταται αναγκαία η ανάληψη πρωτοβουλιών.

Σε αυτή την κατεύθυνση, το ΕΧΕ επεξεργάζεται τη δημιουργία μιας πλατφόρμας στην οποία θα μπορούν οι ενδιαφερόμενοι να έρχονται σε συμφωνία. Πέρα από την τυποποίηση η οποία μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο στην απλοποίηση της διαδικασίας, ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο αναμένεται να διαδραματίσει η κεντρική εκκαθάριση και η διαχείριση ρίσκου. Λόγω των μεγάλων ποσοτήτων ενέργειας οι οποίες διαπραγματεύονται μέσω των PPAs, οι ανάγκες σε εγγυήσεις αναμένεται να είναι εξαιρετικά υψηλές. Αυτό ακριβώς το πρόβλημα θα μπορούσε να λυθεί με τη συμβολή και του Κράτους, το οποίο θα μπορούσε να λειτουργήσει ως εγγυητής. Κάτι τέτοιο θα ενίσχυε σημαντικά και τη σύναψη συμβολαίων στα οποία εμπλέκονται και μέρη τα οποία έχουν μεσαίο ή μικρό οικονομικό μέγεθος. Αντίστοιχες πολιτικές έχουν πραγματοποιηθεί και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, γεγονός που καθιστά τη συγκεκριμένη προσέγγιση εφικτή.

Συμπερασματικά

Οι γεωπολιτικές εξελίξεις των τελευταίων ετών, μας έχουν δείξει με τον πιο καθαρό τρόπο ότι η άμεση πρωτοβουλία και τα γρήγορα αντανακλαστικά όχι μόνο είναι αναγκαία, αλλά πως υπό τις κατάλληλες προϋποθέσεις μπορούν να δημιουργήσουν σημαντικά οφέλη. Στο Ελληνικό Χρηματιστήριο Ενέργειας έχουμε την τεχνογνωσία, την κατάλληλη εταιρική διακυβέρνηση, και τη διάθεση να εκμεταλλευτούμε τις ευκαιρίες προκειμένου να εξελιχθούμε ως χώρα και ως Χρηματιστήριο Ενέργειας σε ενεργειακό κόμβο και σημείο αναφοράς για τη ΝΑ Ευρώπη και τα Βαλκάνια.

 ---------------------

* Ο κ. Αλέξανδρος Παπαγεωργίου είναι Διευθύνων Σύμβουλος του EnExGroup

Το άρθρο περιλαμβάνεται στον υπό έκδοση τόμο GREEK ENERGY 2023 που εκπόνησε για δωδέκατη συνεχή χρονιά το energypress.