Φωτοβολταϊκά: Citius, Altius, Fortius

Αν κάτι χαρακτηρίζει την αγορά φωτοβολταϊκών, τόσο στη χώρα μας όσο και διεθνώς, είναι πως παίζουν πια στη μεγάλη ενεργειακή κατηγορία, κάνουν δηλαδή πρωταθλητισμό. Δείτε, για παράδειγμα, τη νέα εγκατεστημένη ισχύ το 2022. Από τα 1,65 GW συνολικών εγκαταστάσεων ΑΠΕ, τα 1,36 GW (82%) ήταν νέα φωτοβολταϊκά έργα. Σε παγκόσμιο επίπεδο, το 2022 εγκαταστάθηκαν, σύμφωνα με τον διεθνή οργανισμό IRENA, 295 GW νέων έργων ΑΠΕ, εκ των οποίων το 65% ήταν φωτοβολταϊκά.

Αξίζει να δούμε όμως και το πώς κατανεμήθηκε η νέα φωτοβολταϊκή ισχύς στη χώρα μας με βάση το μέσο μέγεθος κάθε συστήματος. Η μεγάλη πλειονότητα των έργων (τα 2/3 συγκεκριμένα) ήταν μικρομεσαίας ισχύος και συνδέθηκαν στη χαμηλή και μέση τάση. Το ένα τέταρτο της νέας ισχύος αφορούσε μεγαλύτερα έργα που συνδέθηκαν στην υψηλή τάση και το 8% (110 MW) ήταν έργα αυτοκαταναλωτών. Τι μας λένε τα παραπάνω; Πρώτον ότι, σε αντίθεση με όσα κατά καιρούς ακούγονται περί δήθεν κυριαρχίας των μεγάλων εταιριών, τα μικρομεσαία έργα παραμένουν κυρίαρχα στην ελληνική αγορά. Δεύτερον ότι τα μεγάλα έργα αρχίζουν να φαίνονται σιγά σιγά στον χάρτη και θα αποκτούν ολοένα μεγαλύτερο μερίδιο τα επόμενα χρόνια. Και τρίτον (και ιδιαίτερα σημαντικό) ότι η αυτοκατανάλωση ξεφεύγει από τα μίζερα επίπεδα του παρελθόντος και διεκδικεί πλέον το δικό της μερίδιο και ρόλο. Η νέα ισχύς συστημάτων αυτοκατανάλωσης το 2022 ήταν τριπλάσια σε σχέση με το 2021 που με τη σειρά του είχε τριπλάσια νέα εγκατεστημένη ισχύ σε σχέση με το 2020.

Στο διάγραμμα που ακολουθεί, φαίνεται η διαχρονική πορεία των επενδύσεων σε φωτοβολταϊκά στη χώρα μας. Πάνω από 1 δις ευρώ επενδύθηκαν μόνο το 2022, ενώ οι προοπτικές για το 2023 είναι ακόμη πιο ευοίωνες, αφού μόνο από το πρόγραμμα “Φωτοβολταϊκά στη στέγη” που προκηρύχθηκε στις αρχές Μαΐου 2023, αναμένονται επενδύσεις ύψους μισού δις ευρώ ως τα μέσα του 2024.

Όλα αυτά έγιναν δυνατά λόγω ενός ρυθμιστικού πλαισίου που κατά τεκμήριο διευκολύνει αντί να εμποδίζει την ανάπτυξη των ΑΠΕ. Αν και παραμένουν πολλά να γίνουν ακόμη, οι τελευταίοι μήνες υπήρξαν αρκετά “πυκνοί” ως προς την παραγωγή ρυθμιστικού έργου. Καταγράφουμε ενδεικτικά:

• To 2022 είχαμε τη δεύτερη φάση της απλοποίησης των αδειοδοτικών διαδικασιών.
• Είχαμε ακόμη τη θέσπιση ρυθμιστικού πλαισίου για την αποθήκευση ενέργειας.
• Το 2022 ψηφίστηκε ο πρώτος Εθνικός Κλιματικός Νόμος, ο οποίος καθιστά υποχρεωτική την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε κάποια νέα ειδικά (εμπορικά) κτίρια από 1.1.2023.
• Τον Μάρτιο του 2023 είχαμε νέο νόμο για την αυτοκατανάλωση (net-metering, net-billing και αυτοκατανάλωση από κοινού σε πολυκατοικίες) και Ενεργειακές Κοινότητες, ενώ δόθηκαν και παρατάσεις στην υλοποίηση και στις ταρίφες έργων μικρομεσαίας κλίμακας.
• Με το νόμο του Ιουλίου 2022, διασφαλίστηκε ηλεκτρικός χώρος για 2 GW μικρών συστημάτων έως 10 kW. Ως συνέχεια αυτής της ρύθμισης, ακολουθεί η επιδότηση συστημάτων έως 10,8 kW με μπαταρίες.
• Το προσχέδιο του νέου Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα προβλέπει 14,1 GW φωτοβολταϊκών (και 5,6 GW μπαταριών) ως το 2030.

Σε ότι αφορά τις προοπτικές της αγοράς για το 2023 και μετά, επισημαίνουμε τα εξής:

• Μεγάλο εν δυνάμει χαρτοφυλάκιο έργων (>70 GW).
•  Μεγάλος αριθμός έργων που ωριμάζουν και πρόκειται να υλοποιηθούν την ερχόμενη τριετία.
•  Μεγάλος αριθμός μικρομεσαίων έργων με εγγυημένη ταρίφα ως και το 2024.
•  Ξεκινούν τα πρώτα ΡΡΑs.
•  Μεγάλες προοπτικές για την αυτοκατανάλωση.
•  Εντός του 2023 θα γίνουν οι πρώτοι διαγωνισμοί για stand-alone αποθήκευση αλλά και για αρκετά έργα ΑΠΕ.

Σε ότι αφορά τις μεγαλύτερες προκλήσεις για το άμεσο μέλλον εστιάζουμε στα εξής σημαντικά θέματα:

•  Κορεσμός δικτύων. Οι υπουργικές αποφάσεις (Αύγουστος 2022 και Ιανουάριος 2023) για τις προτεραιότητες ως προς τους όρους σύνδεσης στο Δίκτυο και το Σύστημα, μάλλον αναστάτωσαν την αγορά, παρά έδωσαν ξεκάθαρες λύσεις.

•  Ανάγκη για περισσότερους (και καλύτερα εκπαιδευμένους εγκαταστάτες) για τα συστήματα αυτοκατανάλωσης.
• Το 2023 εμφανίστηκαν από το Μάρτιο περικοπές (curtailments) της παραγωγής των ΑΠΕ (κυρίως αιολικά και φωτοβολταϊκά που συνδέονται στην υψηλή τάση) λόγω χαμηλής ζήτησης τα Σαββατοκύριακα. Αυτό είναι κάτι που όσο αυξάνεται η συμμετοχή των ΑΠΕ στην ηλεκτροπαραγωγή θα το βλέπουμε όλο και περισσότερο. Η ανάγκη για αποθήκευση καθίσταται όλο και περισσότερο αναγκαία.

Και για να κλείσουμε με κάτι ευχάριστο για τους επενδυτές. Μετά από μια δύσκολη διετία κατά την οποία το κόστος του εξοπλισμού παρουσίασε ανοδική πορεία (κυρίως λόγω του lockdown και της κατάστασης στην Κίνα), βρισκόμαστε πλέον σε μια φάση γοργής αποκλιμάκωσης των τιμών των φωτοβολταϊκών πλαισίων, που με τη σειρά της οδηγεί σε χαμηλότερο κόστος επένδυσης για τα νέα έργα.

* Ο Δρ Σωτήρης Καπέλλος είναι Πρόεδρος του Συνδέσμου Εταιριών Φωτοβολταϊκών

Το άρθρο περιλαμβάνεται στον υπό έκδοση τόμο GREEK ENERGY 2023 που εκπόνησε για δωδέκατη συνεχή χρονιά το energypress.