Αποθήκευση ενέργειας με μπαταρίες στην Ευρώπη: Μια αγορά ταχείας ανάπτυξης χωρίς σαφείς στόχους

Οι μονάδες αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες, προβάλλονται ως μία τεχνολογία που αποτελεί το «Άγιο Δισκοπότηρο» της ενεργειακής μετάβασης και πλέον εξαπλώνονται με ταχείς ρυθμούς σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Ωστόσο, όπως επισημαίνει σε ανάλυσή του το Montel, παρά τη δυναμική ανάπτυξή της, η αποθήκευση ενέργειας με μπαταρίες συνοδεύεται από ένα βασικό ερώτημα: πόση χωρητικότητα χρειάζεται πραγματικά η Ευρώπη; Καθώς οι επενδύσεις αυξάνονται και τα έργα πολλαπλασιάζονται, η έλλειψη σαφών στόχων και σχεδιασμού αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο η αγορά να αναπτυχθεί ταχύτερα από τις πραγματικές ανάγκες του ενεργειακού συστήματος. 

Σύμφωνα με την Πλατφόρμα Battery Storage Europe, πρωτοβουλία της SolarPower Europe, ο στόχος της ΕΕ για την πράσινη ενέργεια απαιτεί δεκαπλασιασμό της χωρητικότητας αποθήκευσης με μπαταρίες, από 60 GWh σήμερα σε 500–780 GWh έως το 2030. Χωρίς αυτή την επέκταση, προειδοποιεί ο κλάδος της ηλιακής ενέργειας, «η ΕΕ κινδυνεύει να μην επιτύχει τους στόχους της για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας το 2030». Η πλατφόρμα προβλέπει ότι η χωρητικότητα αποθήκευσης θα φτάσει μόλις τις 120 GWh έως το 2029.

Τα ρεκόρ της Γερμανίας

Η Γερμανία είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός αιολικής και ηλιακής ενέργειας στην ΕΕ ως προς την εγκατεστημένη ισχύ. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν ανησυχίες για το μέλλον των μπαταριών.

Η απουσία σαφών εθνικών και πανευρωπαϊκών στόχων για την αποθήκευση παραμένει το βασικό εμπόδιο. Παράγοντες του κλάδου αναφέρουν ότι πρέπει επειγόντως να προωθηθεί ο συντονισμένος σχεδιασμός, οι προβλέψιμες αποδόσεις επενδύσεων και η διαχείριση κόστους, ώστε η ανάπτυξη της αποθήκευσης να συμβαδίζει με τις φιλοδοξίες της Ευρώπης για τις ανανεώσιμες πηγές χωρίς να υπονομεύεται η πρόοδος.

«Δεν υπάρχει έλλειψη επενδυτικών κινήτρων», λέει στο Montel ο Georg Gallmetzer, διευθύνων σύμβουλος της Eco Stor στη Γερμανία, όπου η εταιρεία στοχεύει σε 30 τοποθεσίες με 10 GWh αποθήκευσης έως το 2030, από σχεδόν 350 MWh σε οκτώ τοποθεσίες σήμερα. «Υπάρχει έλλειψη ποιοτικού σχεδιασμού, βέλτιστων πρακτικών και αλυσίδων αξίας».

Περισσότερος ποιοτικός σχεδιασμός

Ο Gallmetzer προειδοποιεί ότι πολλοί επενδυτές σε μπαταρίες στη Γερμανία ενδέχεται να απογοητευτούν, καθώς οι πραγματικές ανάγκες της χώρας ίσως να ανέρχονται μόνο σε 80–240 GWh. Οι αιτήσεις για συνδέσεις στο δίκτυο υπερβαίνουν ήδη κατά πολύ τη ζήτηση – πιθανώς έως και 20 φορές, όπως λέει – οπότε δεν θα βρουν όλα τα έργα αγορά.

Φοβάται ότι το πρόβλημα είναι πανευρωπαϊκό, σημειώνοντας ότι ο στόχος των 780 GWh της SolarPower Europe είναι ένας πολιτικά φιλόδοξος αριθμός που ενδέχεται να υπερβαίνει τις πραγματικές ανάγκες της περιοχής λόγω χαλαρών ρυθμιστικών εμποδίων.

Η Xenia Ritzkowsky, ανώτερη σύμβουλος στην Enervis, προσθέτει ότι ένα βασικό σημείο συμφόρησης για πολλά έργα μπαταριών μπορεί να είναι η έλλειψη διαθέσιμων συνδέσεων στο δίκτυο. Εταιρείες που δεν έχουν ακόμη εξασφαλίσει έργα με συνδέσεις στο δίκτυο ενδέχεται να βρεθούν εκτός.

Η Ritzkowsky επισημαίνει επίσης ότι η προοπτική επιβολής τελών δικτύου για τα συστήματα αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες – έστω και αν είναι δυναμικά – αποτελεί ακόμη μία ανησυχία, καθώς ουσιαστικά αυξάνει το κόστος. «Δεν θα συνεχιστεί απλώς έτσι, ώστε η αποθήκευση με μπαταρίες να εξαιρείται πλήρως από τα τέλη δικτύου», λέει.

Το κόστος εξισορρόπησης του δικτύου έχει αυξηθεί λόγω της αυξημένης δυναμικότητας ανανεώσιμων πηγών, με τις ενδοημερήσιες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας να παρουσιάζουν κατά καιρούς διακυμάνσεις εκατοντάδων ή χιλιάδων ευρώ ανά μεγαβατώρα, ως αντίδραση στις μεταβολές της αιολικής και ηλιακής παραγωγής.

Θέσπιση στόχων

Παρά τους πολυάριθμους στόχους της ΕΕ για τις εκπομπές και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η αποθήκευση με μπαταρίες στερείται συγκεκριμένου στόχου εγκατάστασης. Ηγετικά στελέχη του κλάδου, υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής και κράτη-μέλη δηλώνουν ότι πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στη θέσπιση σαφών, συντονισμένων στόχων αποθήκευσης για την επιτάχυνση της προόδου. Σήμερα, μόνο επτά χώρες έχουν θέσει αυτόνομους στόχους: η Κροατία, η Ουγγαρία, η Ιρλανδία, η Λιθουανία, η Πορτογαλία, η Ρουμανία και η Ισπανία.

«Από το 2018, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει εκδώσει ειδικό στρατηγικό σχέδιο για τις μπαταρίες», λέει ο Bozorg Khanbaei, εκτελεστικός διευθυντής της Batteries European Partnership Association. Αναφέρει ότι υπάρχουν διάφορες «πράξεις και κίνητρα» που, συνολικά, συνθέτουν ένα γενικό σχέδιο ή προοπτική για τον κλάδο.

Σύμφωνα με τον Jacopo Tosoni της Energy Storage Europe, τα κράτη-μέλη αναμένεται να θέσουν μη δεσμευτικούς στόχους αποθήκευσης εντός ενός έτους, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ενδέχεται να θέσει έναν πανευρωπαϊκό στόχο έως το 2027.

«Γνωρίζουμε ότι στους επόμενους 12 μήνες θα δούμε εθνικά θεσμοθετημένους στόχους», λέει ο Tosoni. Η Energy Storage Europe προβλέπει περισσότερες από 350 GWh αποθήκευσης με μπαταρίες έως το τέλος της δεκαετίας. «Ό,τι κι αν εγκαταστήσουμε, θα το χρειαστούμε», προσθέτει.

Ο Khanbaei σημειώνει ετήσια αύξηση 60% στην ευρωπαϊκή αποθήκευση με μπαταρίες. Οι πιο δραστήριοι εγκαταστάτες βρίσκονται στη Γερμανία, την Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Ωστόσο, όπως λέει, τα ενεργειακά συστήματα πρέπει να προσαρμοστούν στην αυξανόμενη εγκατάσταση μπαταριών, κάτι που θα απαιτήσει αλλαγές στο δίκτυο, στους κανόνες και στα επιχειρηματικά μοντέλα.

Πρόσβαση στο δίκτυο

Όσοι δραστηριοποιούνται στην αγορά, ιδίως όσοι αναπτύσσουν τα έργα και οι επενδυτές, λένε ότι αυτή τη στιγμή βλέπουν μόνο ζήτηση για ανάπτυξη, ανεξαρτήτως τοποθεσίας. 

Και υπογραμμίζουν ότι το πρόβλημα στην απόκτηση πρόσβασης στο δίκτυο δεν είναι τεχνολογικό αλλά γραφειοκρατικό. Ορισμένες χώρες, όπως η Γερμανία, χρησιμοποιούν σύστημα προτεραιότητας «όποιος έρθει πρώτος» για την αξιολόγηση αιτήσεων σύνδεσης μπαταριών στο δίκτυο.

Αυτό το σύστημα μπορεί να τοποθετήσει ένα πλήρως ανεπτυγμένο έργο πίσω από πολλές προτάσεις που στερούνται χρηματοδότησης ή σχεδιασμού, για να μην αναφερθούμε σε εκείνες που βρίσκονται ήδη υπό κατασκευή. Ο Christoph Mueller του διαχειριστή συστήματος μεταφοράς Amprion έχει παρατηρήσει ότι τα ποσοστά αιτήσεων μειώθηκαν κατά περίπου 65% μετά την εισαγωγή τέλους 50.000 ευρώ.

Οικονομίες κλίμακας

Όπως επισημαίνει το Montel, ένα βασικό ζήτημα πρόσβασης στο δίκτυο είναι η διάρκεια αποθήκευσης: οι περισσότερες μπαταρίες παρέχουν ενέργεια μόνο για λίγες ώρες. Καθώς η τεχνολογία εξελίσσεται, η μακροχρόνια αποθήκευση θα μπορούσε να καταστεί δυνατή, ωστόσο παραμένουν οικονομικά εμπόδια.

«Προς το παρόν, δεν υπάρχει αγορά ή ρυθμιστικό κίνητρο για επενδύσεις σε τέτοια συστήματα αποθήκευσης μεγάλης διάρκειας», λέει ο Matthis Brinkhaus, αναλυτής του γερμανικού διαχειριστή συστήματος μεταφοράς 50Hertz. Αυτό οφείλεται στο ότι ποτέ δεν θα είναι σαφές πότε θα χρησιμοποιηθεί η ενέργεια που αποθηκεύεται μακροπρόθεσμα, δημιουργώντας τον κίνδυνο να δαπανηθούν σημαντικά ποσά για αποθήκευση ενέργειας χωρίς ξεκάθαρο κέρδος. «Αν δεν ξέρω αν μπορώ να βγάλω χρήματα, τότε δεν θα βάλω χρήματα», εξηγεί.

Πέρα από αυτό, οι μπαταρίες έχουν και τα έξοδά τους. Η Statkraft και η Eco Stor αρνήθηκαν να κοινοποιήσουν στοιχεία κόστους. Ωστόσο, εκπρόσωπος της Statkraft παρέπεμψε σε επενδυτικό ιστολόγιο που αναφέρει τιμή περίπου 600.000 ευρώ ανά MW για αποθήκευση με μπαταρίες, συμπεριλαμβανομένης της εγκατάστασης, του σχεδιασμού και των υλικών. Αυτό ενδέχεται να απαιτεί επανεξέταση της αποδοτικότητας κόστους της προσθήκης περισσότερων μπαταριών σε ένα έργο.

Οι μηχανισμοί

Εκτός από την αποθήκευση με μπαταρίες, πολλοί ευρωπαϊκοί διαχειριστές δικτύων χρησιμοποιούν μηχανισμούς απόκρισης ζήτησης για να βοηθήσουν στην εξισορρόπηση του δικτύου. Γενικά, αυτοί προσφέρουν οικονομικά κίνητρα στους τελικούς χρήστες ώστε να προσαρμόζουν την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας ή να ενεργοποιούν έναν επιτόπιο ηλεκτροπαραγωγό σταθμό όταν χρειάζεται.

Ορισμένες ημέρες, όταν η παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές είναι ισχυρή σε ολόκληρη την Ευρώπη σε περιόδους χαμηλής ζήτησης, οι διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς μπορεί να επιβάλλουν περικοπές για να βοηθήσουν στην εξισορρόπηση του δικτύου. Κατά τις περιόδους αυτές, ορισμένοι παραγωγοί ενέργειας μπορεί επίσης να περιορίζουν την παραγωγή για να αποφύγουν ζημίες εάν οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας πέσουν κάτω από το μηδέν. Αυτές οι ενέργειες, μαζί με τα σχήματα απόκρισης ζήτησης, συχνά επηρεάζουν την απόφαση επένδυσης στην αποθήκευση με μπαταρίες.