ACER: Μπαίνουμε σε τροχιά πολλαπλάσιων αρνητικών τιμών αν δεν επιτευχθεί ευελιξία στο σύστημα – Αναλυτικά τα στοιχεία για την ευρωπαϊκή ηλεκτρική αγορά

Την ανάγκη για σημαντικά μεγαλύτερη ευελιξία στο σύστημα αναδεικνύει, μεταξύ άλλων, η νεότερη μελέτη του ACER για την πρόοδο της ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας ως βασικό συστατικό στοιχείο για την ενσωμάτωση με βιώσιμο τρόπο περισσότερων ΑΠΕ.

«Η έλλειψη ευέλικτης παραγωγής που να ανταποκρίνεται στις συνθήκες της αγοράς έχει συμβάλει στη μεγαλύτερη μεταβλητότητα των τιμών, σε χειρότερα επίπεδα σε σχέση με την ενεργειακή κρίση του 2022. Η μειωμένη ανταπόκριση (responsiveness) στη παραγωγή και η αργή πρόοδος στο demand-response ή στην αποθήκευση προκαλεί ακραίες διακυμάνσεις τιμών σε ένα εύρος από αρνητικές ή πολύ χαμηλές τιμές μέχρι εξαιρετικά υψηλές. Αυτή η μεταβλητότητα αναμένεται να συνεχιστεί μέχρι η  «ανταπόκριση» στις συνθήκες της αγοράς βελτιωθεί όσο ενισχύονται τα στοιχεία ανταπόκρισης των ΑΠΕ, της απόκρισης-ζήτησης, της αποθήκευσης και του διασυνοριακού εμπορίου κοντά στο πραγματικό χρόνο», αναφέρουν χαρακτηριστικά οι συντάκτες της έκθεσης. 

«Νon responsive» και «responsive» παραγωγή

Να σημειώσουμε ότι ο ACER διακρίνει τις μορφές παραγωγής σε «non-responsive generation» και «responsive generation» με την ειδοποιό διαφορά να αφορά στην δυνατότητα προσαρμογής της παραγωγής στα σήματα και τις συνθήκες της αγοράς με βασικό ζητούμενο η παραγωγή να διεξάγεται όταν κρίνεται πολύτιμη για το ηλεκτρικό σύστημα. Στην πρώτη κατηγορία «non responsive» ανήκουν οι μορφές που δεν ακολουθούν τα σήματα τιμών της αγοράς όπως τα αιολικά, τα φωτοβολταϊκά, τα υδροηλεκτρικά (χωρίς ταμιευτήρες), τα ΣΗΘΥΑ και η πυρηνική ενέργεια. Το αν είναι ή όχι οι εν λόγω μονάδες non-responsive εξαρτάται από πολλές παραμέτρους.

Σημειώνεται δε πως το μεγαλύτερο μέρος των πυρηνικών της Γαλλίας προσαρμόζει την παραγωγή του στα σήματα τιμών και κατά συνέπεια θεωρείται ως «responsive». Σε κάθε περίπτωση, η αυξανόμενη διείσδυση των ΑΠΕ που εν πολλοίς τροφοδοτεί την πρώτη κατηγορία μονάδων παραγωγής, δηλαδή αυτές που αδυνατούν να προσαρμόσουν πλήρως της παραγωγή τους στα σήματα τιμών της αγοράς όπως διαμορφώνονται κάθε φορά, υποδεικνύει την ανάγκη ως αντιστάθμισμα, να ενισχυθεί η ευελιξία του συστήματος.

Την ίδια στιγμή, η κατακρήμνιση των τιμών αγοράς που καταλήγει σε μικρότερα έσοδα για τους συμμετέχοντες δύναται να επιφέρει καθυστερήσεις στην υλοποίηση των επενδύσεων ΑΠΕ θέτοντας εν αμφιβόλω σε μια πορεία την βιωσιμότητα της πράσινης μετάβασης, ενώ την ίδια στιγμή, το θετικό στοιχείο της μείωσης των τιμών δεν φτάνει στους τελικούς καταναλωτές.

«Η αύξηση των ΑΠΕ προκαλεί χαμηλότερες τιμές, πράγμα το οποίο είναι μια θετική εξέλιξη. Ωστόσο, οι τελικοί χρήστες με ρυθμιζόμενες τιμές δεν επωφελούνται πλήρως από τις εν λόγω χαμηλότερες τιμές, όσο αυτοί είναι εκτεθειμένοι στις τιμές της day-ahead αγοράς που είναι σημαντικά υψηλότερη σε σχέση με πριν την ενεργειακή κρίση». Επιπρόσθετα, όπως σημειώνεται, οι επιδοτήσεις για χαμηλές και αρνητικές τιμές αγοράς δύναται να οδηγήσουν σε υψηλότερους φόρους.

Αρνητικές τιμές

Ως προς τις αρνητικές τιμές, η έκθεση του ACER αναφέρει ότι αυτές είναι ένα ακραίο παράδειγμα των επεισοδίων χαμηλών τιμών στα πλαίσια συγκεκριμένων σχημάτων στήριξης. Οι συμβατικές «non-responsive» μονάδες συναγωνίζονται τις επιδοτούμενες ΑΠΕ οι οποίες επωφελούνται από εγγυημένα έσοδα ακόμα και στις αρνητικές τιμές.

Ο εν λόγω ανταγωνισμός πιέζει τις τιμές κάτω από το μηδέν. Οι επιδοτήσεις, οι οποίες πληρώνονται από τους καταναλωτές, καλύπτουν το κενό που προκύπτει ανάμεσα στις τιμές αγορές και τα εγγυημένα έσοδα για την παραγωγή των ΑΠΕ. Ιδανικά, τα σχήματα στήριξης θα έπρεπε να ενσωματώνουν κίνητρα για τους παραγωγούς ΑΠΕ ώστε να παράγουν όταν αυτό έχει αξία για το ηλεκτρικό σύστημα. Αυτό θα μπορούσε να μειώσει την συχνότητα των περιπτώσεων αρνητικών τιμών.

Αξίζει να σημειωθεί ότι τα παραπάνω αναφέρονται κύρια στην ευρωπαϊκή αγορά, «αφήνοντας» εκτός επιμέρους διαφορές που υπάρχουν από αγορά σε αγορά ως προς την εφαρμογή των επιδοτήσεων, ωστόσο, αποτυπώνουν το αυξανόμενο θέμα των αρνητικών τιμών που συναντάται παντού και έχει άμεση (μεγαλύτερη ή μικρότερη) επίπτωση στα έσοδα των παραγωγών ΑΠΕ και κατά προέκταση στην υλοποίηση νέων επενδύσεων ΑΠΕ.

Τέλος, το 2023, σύμφωνα με τα στοιχεία του ACER, η συμφόρηση του δικτύου σε  επίπεδο ΕΕ οδήγησε στην περικοπή 12 TWh «πράσινης» ηλεκτρικής ενέργειας ενώ το κόστος διαχείρισης της  συμφόρησης έφτασε τα 4,2 δισεκατομμύρια ευρώ, στοιχεία που αναδεικνύουν, μεταξύ άλλων, την οξύτητα του προβλήματος.

Δείτε εδώ ολόκληρη την μελέτη του ACER.