IEA - World Energy Outlook 2013: Παραμένει κορυφαίο καύσιμο ηλεκτροπαραγωγής ο άνθρακας

Η έκταση και η αυστηρότητα των μέτρων για το περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή που θα τεθούν σε εφαρμογή τα επόμενα χρόνια θα είναι ο βασικός παράγοντας που θα καθορίσει την πορεία του κλάδου του άνθρακα έως το 2035, σύμφωνα με το World Energy Outlook 2013. Γι αυτό και μεταξύ των τριών σεναρίων (δείτε εδώ αναλυτικά) στα οποία στηρίζεται η έκθεση, υπάρχουν ουσιώδεις διαφορές, κυρίως όσον αφορά τη ζήτηση του καυσίμου.

Βάσει του κεντρικού σεναρίου πάντως, η χρήση του άνθρακα σε παγκόσμιο επίπεδο αναμένεται να καταγράψει οριακή αύξηση έως το 2035, με τις χώρες εντός ΟΟΣΑ να περιορίζουν σημαντικά την κατανάλωση του καυσίμου (ειδικά στην περίπτωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ανάπτυξη των ΑΠΕ και τα μέτρα για την κλιματική αλλαγή οδηγούν σε ταχεία πτώση της κατανάλωσης άνθρακα) και τις χώρες εκτός ΟΟΣΑ (και κυρίως Κίνα και Ινδία) να την ενισχύουν.

Σύμφωνα με την ΙΕΑ, ο άνθρακας θα παραμείνει το βασικό καύσιμο ηλεκτροπαραγωγής, παρόλο που το μερίδιό του θα μειωθεί κατά 8%.

Ο πίνακας που ακολουθεί δίνει μία επισκόπηση της εξέλιξης όσον αφορά τη ζήτηση, την παραγωγή και το εμπόριο άνθρακα για τα 3 βασικά σενάρια, για τις χώρες εντός και εκτός ΟΟΣΑ (κλικ στην εικόνα για πλήρες μέγεθος):

Η ζήτηση

Βάσει των δύο εκ των τριών σεναρίων της έκθεσης, και συγκεκριμένα του “New Policies Scenario” και του “Current Policies Scenario”, η ζήτηση άνθρακα έως το 2035 αναμένεται να καταγράψει αύξηση ενώ, αντιθέτως, στο σενάριο “450”, το οποίο περιλαμβάνει και τις πιο περιβαλλοντικά «φιλικές» υποθέσεις, η ζήτηση καταγράφει πτώση.

Ειδικότερα, στο κεντρικό σενάριο της έκθεσης, το “New Policies Scenario”, η παγκόσμια ζήτηση άνθρακα αυξάνεται κατά 0,7% ετησίως το διάστημα 2011 – 2035. Τα δύο τρίτα αυτής της αύξησης σημειώνεται το διάστημα έως το 2020 ενώ μετά το 2020 καταγράφεται μία επιβράδυνση (ο ρυθμός αύξησης πέφτει στο 0,4%) καθώς τίθενται σε εφαρμογή μέτρα για την ενίσχυση των ΑΠΕ, τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα καθώς και μία σειρά από άλλα περιβαλλοντικά μέτρα.  Το 2035 η ζήτηση άνθρακα προβλέπεται να ανέλθει σε 6.325 Mtce (μετρικοί τόνοι ισοδύναμου άνθρακα) συγκριτικά με τους 5.390 Mtce το 2011.

Στο “Current Policies Scenario” ο ρυθμός αύξησης της ζήτησης είναι διπλάσιος σε σχέση με το προαναφερθέν σενάριο. Μέχρι το 2035, η ζήτηση εκτιμάται να αυξηθεί κατά 2.375 Mtce, φτάνοντας τελικά στους 7.764 Mtce.

Στην περίπτωση του “450 Scenario”, η ζήτηση για άνθρακα μειώνεται κατά 33% συγκριτικά με την αντίστοιχη του 2011. Με αυτή τη μείωση, η ζήτηση, το 2035, ανέρχεται σε 3.619 Mtce, κοντά δηλαδή στα επίπεδα του 2000.

Στο παρακάτω διάγραμμα φαίνονται οι αλλαγές στη ζήτηση άνθρακα ανά σενάριο (αύξηση στις περιπτώσεις των σεναρίων New Policies και Current Policies και μείωση στην περίπτωση του 450 Scenario) (κλικ στην εικόνα για πλήρες μέγεθος):

Από τις χώρες εκτός ΟΟΣΑ η αύξηση της ζήτησης

Όσον αφορά τη ζήτηση ανά περιοχή, στο New Policies σενάριο, στις χώρες του ΟΟΣΑ, η ζήτηση πέφτει κατά ¼ έως το 2035 ενώ αντιθέτως στις χώρες εκτός ΟΟΣΑ η ζήτηση ενισχύεται κατά το ένα τρίτο, κυρίως σε Ινδία, Κίνα και Νοτιοανατολική Ασία.

Στην περίπτωση της Ευρώπης, η πτώση της κατανάλωσης είναι ιδιαίτερα έντονη: το 2035, η χρήση άνθρακα ανέρχεται στο 57% της αντίστοιχης του 2011, κατέχοντας μερίδιο μόλις 11% στην ηλεκτροπαραγωγή των ευρωπαϊκών χωρών εντός ΟΟΣΑ, έναντι μεριδίου 25% που κατέχει σήμερα. Αυτό οφείλεται κατά βάση αφενός στην ανάπτυξη των ΑΠΕ και αφετέρου στην απόσυρση παλιών μονάδων άνθρακα με ρυθμό μεγαλύτερο από αυτόν της εγκατάστασης νέων μονάδων.

Στις ΗΠΑ καταγράφεται επίσης εξασθένιση της ζήτησης, με μικρότερους ωστόσο ρυθμούς συγκριτικά με την Ευρώπη. Η μείωση της χρήσης άνθρακα στην περίπτωση των ΗΠΑ οφείλεται κυρίως στην αντικατάσταση των παλαιών ανθρακικών μονάδων από νέες μονάδες φυσικού αερίου και ΑΠΕ.

Και στην περίπτωση της Ιαπωνίας αναμένεται πτώση της χρήσης του καυσίμου, κυρίως λόγω της ανάπτυξης των ΑΠΕ.

Στον αντίποδα, η χρήση του άνθρακα κινείται ανοδικά στις αγορές εκτός ΟΟΣΑ, με την Κίνα και την Ινδία μαζί να καταγράφουν αύξηση της ζήτησης από 58% το 2011 σε 64% το 2035.

Αναλυτικότερα, η Κίνα, η οποία αποτελεί τον μεγαλύτερο καταναλωτή, παραγωγό και, πλέον, εισαγωγό, άνθρακα, συνεχίζει να κυριαρχεί στις αγορές άνθρακα στο σενάριο New Policies. Ωστόσο, ο ρυθμός ανάπτυξης της ζήτησης στην Κίνα αναμένεται να καταγράψει επιβράδυνση καθώς θα τεθούν σε εφαρμογή διάφορα μέτρα ενεργειακής αποδοτικότητας ενώ και η ηλεκτροπαραγωγή θα διαφοροποιηθεί όσον αφορά τα καύσιμα. Παράλληλα, οι εισαγωγές άνθρακα στην Κίνα κορυφώνονται μέχρι το 2020.

Μέσα στην επόμενη δεκαετία, η Ινδία γίνεται ο δεύτερος μεγαλύτερος καταναλωτής άνθρακα, ξεπερνώντας τις ΗΠΑ. Λόγω του ότι η εγχώρια παραγωγή δεν κινείται στους ίδιους ρυθμούς με την αυξανόμενη ζήτηση, οι εισαγωγές άνθρακα στην Ινδία καταγράφουν εξιοσημείωτη αύξηση (διπλασιάζονται σε σχέση με το 2008). Η Ινδία ξεπερνά την Ιαπωνία και την ΕΕ μέσα σε λίγα χρόνια ενώ στις αρχές της επόμενης δεκαετίας ξεπερνά και την Κίνα και γίνεται ο μεγαλύτερος εισαγωγέας άνθρακα του κόσμου, με τις εισαγωγές να φτάνουν τους 330 Mtce το 2035.

Στον παρακάτω πίνακα φαίνεται η εξέλιξη της ζήτησης για τις βασικές αγορές εντός και εκτός ΟΟΣΑ (κλικ στην εικόνα για πλήρες μέγεθος):

Ειδικά για το βασικό σενάριο της έκθεσης (New Policies) το παρακάτω διάγραμμα απεικονίζει την εξέλιξη της ζήτησης για τις βασικότερες αγορές (κλικ στην εικόνα για πλήρες μέγεθος):

Η ζήτηση ανά τομέα

Ο τομέας της ενέργειας, και ειδικότερα της ηλεκτροπαραγωγής, παραμένει έως το 2035 ο βασικός κλάδος κατανάλωσης άνθρακα. Σημειώνεται ότι στον τομέα της ηλεκτροπαραγωγής, ο άνθρακας, συνεχίζει να αποτελεί το κορυφαίο καύσιμο, παρόλο που το μερίδιό του πέφτει από το 41% στο 35%.

Το 2035, η ΙΕΑ προβλέπει, ότι το 63% της παγκόσμιας χρήσης άνθρακα θα αφορά στον τομέα της ενέργειας. Ωστόσο, εν αντιθέσει με τη σχετικά ταχεία αύξηση της ζήτησης του άνθρακα για ηλεκτροπαραγωγή που καταγράφηκε το διάστημα 1990 – 2011 (αύξηση από το 55% στο 63%), το διάστημα 2011 – 2035, ναι μεν θα καταγραφεί αύξηση, με χαμηλότερους ρυθμούς δε. Και αυτό εξαιτίας της σχετικής εξισορρόπησης που θα επέλθει μεταξύ της ταχείας μείωσης της χρήσης άνθρακα για ηλεκτροπαραγωγή σε χώρες του ΟΟΣΑ και της συνεχούς αύξησης της χρήσης του καυσίμου σε χώρες εκτός ΟΟΣΑ.

Όσον αφορά τη βιομηχανία, στο New Policies, η ζήτηση καταγράφει γρήγορη αύξηση έως το 2020 ενώ από το 2020 κι έπειτα, η χρήση του άνθρακα στο συγκεκριμένο κλάδο αρχίζει να μειώνεται.

Στο παρακάτω διάγραμμα φαίνονται οι εξελίξεις για το σενάριο New Policies ανά τομέα για τις χώρες εντός και εκτός ΟΟΣΑ (κλικ στην εικόνα για πλήρες μέγεθος):

Παραγωγή άνθρακα

Ο άνθρακας, παρά την τεράστια ανάπτυξη κοιτασμάτων φυσικού αερίου, παραμένει το καύσιμο με τη μεγαλύτερη αφθονία παγκοσμίως ενώ τα διαθέσιμα αποθέματα είναι σε θέση να καλύψουν τη ζήτηση για τις επόμενες δεκαετίες, σύμφωνα με την ΙΕΑ. Στο τέλος του 2011 τα αποδεδειγμένα αποθέματα άνθρακα έφταναν τους 1.040 δις τόνους.

Όσον αφορά τη μελλοντική εξέλιξη, η παραγωγή άνθρακα διαφέρει σημαντικά μεταξύ των χωρών εντός και εκτός ΟΟΣΑ.

Στο σενάριο New Policies, η παραγωγή άνθρακα εντός του ΟΟΣΑ καταγράφει συγκρατημένη αύξηση έως το 2020, ενώ από το 2020 καταγράφει πτώση. Όσον αφορά ειδικότερα τις χώρες της Ευρώπης εντός ΟΟΣΑ, η παραγωγή καταγράφει 50% πτώση, κάτι το οποίο είναι αποτέλεσμα της πολιτικής για σταδιακή κατάργηση των επιδοτήσεων για ορυκτά καύσιμα καθώς και της κλιμάκωσης του κόστους σε εξορυκτικά πεδία. Οι ΗΠΑ, η χώρα με τη μεγαλύτερη παραγωγή άνθρακα στον ΟΟΣΑ, το διάστημα 2011 - 2035 καταγράφει μία μικρή πτώση της τάξης 0,7% ετησίως στην παραγωγή άνθρακα ενώ στην περίπτωση της Αυστραλίας, η παραγωγή αυξάνεται κατά περίπου 50% από το 2011 έως το 2035 και αποτελεί την περιοχή του ΟΟΣΑ με τη μεγαλύτερη παραγωγή.

Η αύξηση στην παραγωγή άνθρακα το διάστημα 2011 – 2035, προέρχεται κυρίως από χώρες εκτός ΟΟΣΑ, με την Ινδία, την Ινδονησία και την Κίνα να είναι υπεύθυνες για το 90% της αύξησης της παραγωγής. Αυξήσεις καταγράφονται επίσης σε Κολομβία και Βόρεια Αφρική ενώ και νέοι παραγωγοί όπως η Μογγολία και η Μοζαμβίκη αυξάνουν σημαντικά την παραγωγή τους.

Αναλυτικότερα, οι εξελίξεις αποτυπώνονται στον ακόλουθο πίνακα (κλικ στην εικόνα για πλήρες μέγεθος):

Εμπόριο και επενδύσεις

Όσον αφορά το εμπόριο άνθρακα μεταξύ των περιφερειακών αγορών, καταγράφεται αύξηση στις διακινούμενες ποσότητες από 900 Mtce το 2011 σε 1.150 Mtce το 2020. Το 2035 φτάνει τους 1.260 Mtce.

Στον παρακάτω πίνακα φαίνονται αναλυτικά οι εξελίξεις (κλικ στην εικόνα για πλήρες μέγεθος):

Όπως φαίνεται και στα στοιχεία του παραπάνω πίνακα, η Ασία αναμένεται να εδραιώσει τη θέση της ως κέντρο του παγκόσμιου εμπορίου άνθρακα. Ειδικότερα, η Κίνα το 2009 έγινε καθαρός εισαγωγέας άνθρακα ενώ το 2012 μετατράπηκε στο μεγαλύτερο εισαγωγέα του καυσίμου. Στο New Policies σενάριο, οι εισαγωγές της Κίνας κορυφώνονται πριν το 2020 ενώ μέχρι το 2035 οι εισαγωγές της παραμένουν στα επίπεδα του 2012. Στην Ινδία οι εισαγωγές συνεχίζουν να αυξάνονται μέχρι το 2035, οπότε και τριπλασιάζονται. Μέχρι το 2035 η Ινδία αναμένεται να ξεπεράσει την Κίνα και να καταστεί ο μεγαλύτερος εισαγωγέας παγκοσμίως. Έως το 2035, οι εισαγωγές της Ιαπωνίας αυξάνονται κατά 10% ενώ στην περίπτωση της ΕΕ μειώνονται κατά 40%.

Όσον αφορά τις εξαγωγές, η Αυστραλία και η Ινδονησία είναι ο ιαγορές που οφελούνται περισσότερο από το ενισχυμένο εμπόριο στο σενάριο New Policies. Οι εξαγωγές της Αυστραλίας ενισχύονται κατά 57% την περίοδο 2011-2035. Οι εξαγωγές της Ινδονησίας αυξάνονται κατά 54%, με την μεγαλύτερη αύξηση να καταγράφεται πριν το 2020. Μέχρι το 2030, η Αυστραλία ξεπερνά την Ινδονησία και γίνεται ο μεγαλύτερος εξαγωγέας άνθρακα.

Στο θέμα των επενδύσεων τώρα, στο σενάριο New Policies, οι συνολικές επενδύσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα του άνθρακα (εξορύξεις κλπ) από το 2013 έως το 2035 εκτιμάται ότι θα ανέλθουν σε 860 δις δολάρια.

Το 75% των παγκόσμιων επενδύσεων στον άνθρακα αναμένεται να σημειωθούν σε χώρες εκτός ΟΟΣΑ. Στην Κίνα θα πραγματοποιηθεί το 95% των επενδύσεων στις χώρες εκτός ΟΟΣΑ. Στις χώρες του ΟΟΣΑ, σχεδόν το 60% των επενδύσεων (90 δις δολ.) θα γίνουν στην Αυστραλία.

(ΑΠΟΔΟΣΗ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Έλενα Κοτσίφη)