Αναλογιστική μελέτη για το έλλειμμα του ΛΑΓΗΕ από το Πολυτεχνείο Κρήτης

Αμφισβητεί τις εκτιμήσεις του ΛΑΓΗΕ για το ρυθμό αύξησης του ελλείμματος του Ειδικού Λογαριασμού ΑΠΕ, και συνεπώς της ανάγκης επιβολής της έκτακτης εισφοράς σε τεχνολογίες ΑΠΕ, ειδική αναλογιστική μελέτη που εκπόνησαν οι καθηγητές Αναστάσιος Πουλιέζος και Ιωάννης Κατσιγιάννης του Τμήματος Παραγωγής και Διοίκησης του Πολυτεχνείου Κρήτης.

Επιπλέον η μελέτη, μεταξύ άλλων, αποδεικνύει ότι ο στόχος της σταθεροποίησης του ελλείμματος του Ειδικού Λογαριασμού στο τέλος του 2014, διατηρώντας τον ισχύοντα άδικο τρόπο προσδιορισμού της Οριακής Τιμής Συστήματος, είναι απίθανο να επιτευχθεί.

Όσον αφορά την κάλυψη του ελλείμματος του ειδικού λογαριασμού ΑΠΕ του ΛΑΓΗΕ, η μελέτη, με δεδομένο ότι η λειτουργία των τεχνολογιών ΑΠΕ έχει ευεργετική επίδραση σε όλο το Ελληνικό Σύστημα Ηλεκτρισμού, προτείνει την κάλυψη του ελλείμματος από όλους τους παραγωγούς (συμβατικούς και ΑΠΕ), ανάλογα με την ενέργεια που αυτοί παράγουν. Όπως αναφέρεται: «Θεωρώντας ως συνολική παραγωγή ενέργειας ίση με 56 TWh (για το διασυνδεδεμένο σύστημα και τα Μη Διασυνδεδεμένα Νησιά), προκύπτει ότι η χρέωση της ενέργειας για κάθε μονάδα παραγωγής είναι της τάξης των 5,4 €/MWh εάν η εξόφληση γίνει σε ένα χρόνο, ή των 2,7 €/MWh εάν η εξόφληση γίνει σε δύο χρόνια».

Πρέπει να σημειωθεί ότι η μελέτη κάνει ειδική ανάλυση για τις ιδιαιτερότητες του ηλεκτρικού συστήματος των μη διασυνδεδεμένων νησιών (περιλαμβανομένης και της Κρήτης στην οποία δραστηριοποιούνται επιστημονικά οι μελετητές), γεγονός ιδιαίτερα επίκαιρο λόγω της εξαίρεσης που υπήρξε στο πολυνομοσχέδιο για τα φωτοβολταϊκά στα νησιά αυτά.

Όπως αναφέρουν οι ίδιοι οι επιστήμονες που την εκπόνησαν «στόχος της μελέτης είναι ο υπολογισμός των ετήσιων εισροών και εκροών του Ειδικού Λογαριασμού ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ που τηρεί ο Λειτουργός της Αγοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΛΑΓΗΕ) για τα έτη 2013 και 2014. Η δημιουργία της μελέτης οφείλεται στο γεγονός ότι, σύμφωνα με εκτίμηση του ΛΑΓΗΕ, ο Ειδικός Λογαριασμός, που είχε σωρευτικό έλλειμμα 333,5 εκατ. € στο τέλος του 2012, θα συνεχίσει να είναι ελλειμματικός, έχοντας στο τέλος του 2014 σωρευτικό έλλειμμα 1321 εκατ. €. Στη μελέτη εξετάζονται εναλλακτικές θεωρήσεις σε σχέση με παράγοντες που επηρεάζουν σε σημαντικό βαθμό την εξέλιξη των εισροών και εκροών του παραπάνω λογαριασμού».

Η πλήρης αναλογιστική μελέτη βρίσκεται εδώ.

Ακολουθούν τα βασικά σημεία της μελέτης:

Νομοθετικό πλαίσιο και υπολογισμός Ειδικού Λογαριασμού

Πριν αναλυθεί το νομοθετικό πλαίσιο και περιγραφούν οι εισροές και εκροές του Ειδικού Λογαριασμού ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ, είναι απαραίτητη να γίνει μια αναφορά στη δομή του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας της Ελλάδας και ειδικότερα στα μη διασυνδεδεμένα νησιά (ΜΔΝ), στα οποία ανήκει και η Κρήτη. Τα ΜΔΝ περιλαμβάνουν τα νησιά της ελληνικής επικράτειας, των οποίων το δίκτυο διανομής ηλεκτρικής ενέργειας δεν συνδέεται με το δίκτυο της ηπειρωτικής χώρας. Στα ΜΔΝ, εκτός από την Κρήτη, περιλαμβάνονται τα Δωδεκάνησα και τα περισσότερα νησιά των Κυκλάδων. Η μη διασύνδεσή τους με την ηπειρωτική χώρα έχει ως αποτέλεσμα το γεγονός ότι οι ηλεκτρικές τους ανάγκες σε όλη τη διάρκεια του χρόνου χρειάζονται να καλύπτονται εξ’ ολοκλήρου από τις μονάδες παραγωγής που βρίσκονται εγκατεστημένες στα νησιά αυτά (συμβατικές και ανανεώσιμες). Οι συμβατικές μονάδες που λειτουργούν στα ΜΔΝ χρησιμοποιούν ως καύσιμο ακριβά παράγωγά του πετρελαίου (ντίζελ και μαζούτ). Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την σημαντική αύξηση του κόστους ηλεκτροπαραγωγής, το οποίο είναι σημαντικά ακριβότερο από την τιμή πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας στους καταναλωτές. Ενδεικτικά, αναφέρεται ότι για το πρώτο εξάμηνο του 2012 το μέσο μεταβλητό κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από συμβατικές μονάδες στα ΜΔΝ προϋπολογίστηκε σε 0,180€/kWh [1], ενώ το δεύτερο εξάμηνο του 2012 το αντίστοιχο κόστος προϋπολογίστηκε σε 0,192€/kWh [2].

Σχετικά με την ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται από τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ) και συμπαραγωγής ηλεκτρισμού-θερμότητας υψηλής απόδοσης (ΣΗΘΥΑ), το νομοθετικό πλαίσιο εξασφαλίζει εγγυημένες τιμές αποζημίωσης (feed-in-tariffs (FIT)). Οι τιμές αυτές εξαρτώνται από την εκάστοτε τεχνολογία και σε ορισμένες περιπτώσεις από το τύπο του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας (διασυνδεδεμένο ή ΜΔΝ), την εγκατεστημένη ισχύ και την ημερομηνία ενεργοποίησης της εγκατάστασης. Ενδεικτικά, οι τιμές αποζημίωσης για αιολικές εγκαταστάσεις μεγαλύτερες των 50kW είναι 0,08785€/kWh για το διασυνδεδεμένο σύστημα και 0,09945€/kWh για τα ΜΔΝ. Για τα επαγγελματικά φωτοβολταϊκά (Φ/Β), οι τιμές ποικίλουν σημαντικά σε σχέση με την ημερομηνία εγκατάστασης και αυτή τη στιγμή είναι ίσες με 0,164€/kWh για Φ/Β εγκαταστάσεις του διασυνδεδεμένου με ισχύ αιχμής μεγαλύτερη των 100kW, και 0,205€/kWh για τις υπόλοιπες εγκαταστάσεις. Αντίστοιχα, για τα Φ/Β σε στέγες, οι αποζημίωση αυτή τη στιγμή είναι ίση με 0,228€/kWh για όλη την επικράτεια.

Ο Νόμος 4093/2012 (ΦΕΚ 222Α - 12.11.2012) ορίζει έκτακτη ειδική εισφορά αλληλεγγύης σε εγκαταστάσεις ΑΠΕ & ΣΗΘΥΑ ως ακολούθως:

- Σε 25% επί του τζίρου για τους Φ/Β σταθμούς που τέθηκαν σε δοκιμαστική λειτουργία ή ενεργοποιήθηκε η σύνδεσή τους έως 31.12.2011.

- Σε 30% επί του τζίρου για τους Φ/Β σταθμούς που τέθηκαν σε δοκιμαστική λειτουργία ή ενεργοποιήθηκε η σύνδεσή τους μετά την 1.1.2012 και η αποζημίωση της παραγόμενης ενέργειας αντιστοιχεί σε μήνα προγενέστερο του Φεβρουαρίου 2012.

- Σε 27% επί του τζίρου για τους Φ/Β σταθμούς που τέθηκαν σε δοκιμαστική λειτουργία ή ενεργοποιήθηκε η σύνδεσή τους μετά την 1.1.2012 και η αποζημίωση της παραγόμενης ενέργειας αντιστοιχεί στο διάστημα μεταξύ Φεβρουαρίου 2012 και 9 Αυγούστου 2012.

- Σε 10% επί του τζίρου για τους λοιπούς σταθμούς ΑΠΕ και τους σταθμούς ΣΗΘΥΑ.

Η παραπάνω εισφορά δεν επιβάλλεται στους Φ/Β σταθμούς για τους οποίους η αποζημίωση της παραγόμενης ενέργειας αντιστοιχεί σε ημερομηνία μεταγενέστερη της 9^ης Αυγούστου 2012, καθώς και για τους Φ/Β σταθμούς σε στέγες. Χρειάζεται να σημειωθεί πως η παραπάνω εισφορά δεν αφαιρείται από τον τζίρο των εταιρειών που δηλώνεται στις φορολογικές δηλώσεις τους. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα το γεγονός ότι υπάρχει φορολόγηση εισοδήματος το οποίο οι παραγωγοί ουδέποτε έχουν λάβει.

Ο Ειδικός Λογαριασμός ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ υπολογίζεται σε μηνιαίο χρονικό βήμα και αποτελείται από πιστωτικές συνιστώσες (εισροές) και χρεωστικές συνιστώσες (εκροές) [3]. Για τις εισροές λαμβάνονται υπόψη:

- Ο Ημερήσιος Ενεργειακός Προγραμματισμός (ΗΕΠ), που αφορά στην εισροή από τη συμμετοχή των ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ, στην προημερησία αγορά ηλεκτρικής ενέργειας με ποσότητα (MWh) ανά ωριαία περίοδο κατανομής, όπως αυτή εκτιμάται από τον ΑΔΜΗΕ. Τα ποσά υπολογίζονται κατά την εκκαθάριση του ΗΕΠ από την ΛΑΓΗΕ ΑΕ, πολλαπλασιάζοντας ανά ώρα, την προαναφερθείσα ποσότητα με την αντίστοιχη Οριακή Τιμή Συστήματος (ΟΤΣ).

- Η Εκκαθάριση Αποκλίσεων, που αφορά στην εισροή ή εκροή (η συνιστώσα αυτή μπορεί να είναι πιστωτική ή χρεωστική), που τελικά προκύπτει από την εκκαθάριση αποκλίσεων των ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ που διενεργεί ο ΑΔΜΗΕ. Ουσιαστικά τα ποσά υπολογίζονται πολλαπλασιάζοντας ανά ώρα, την ποσότητα απόκλισης (MWh) μεταξύ της αντίστοιχης ποσότητας των ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ που συμμετείχε στον ΗΕΠ και του αθροίσματος των μετρήσεων των ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ, με την αντίστοιχη Οριακή Τιμή Αποκλίσεων (ΟΤΑ).

- Το Ειδικό Τέλος Μείωσης Εκπομπών Αερίων Ρύπων (ΕΤΜΕΑΡ), που αφορά στην εισροή όπως την υπολογίζει και την εισπράττει ο ΑΔΜΗΕ από τους προμηθευτές, με βάση τις καταναλώσεις των αντίστοιχων πελατών τους. Η τιμή του ΕΤΜΕΑΡ επιμερίζεται με διαφορετικό κόστος ανά κατηγορία πελατών (Υψηλής Τάσης, Αγροτικής Χρήσης, Οικιακής Χρήσης, κλπ). Στη μελέτη έχει ληφθεί τιμή ίση με 9,32 €/MWh μέχρι το τέλος του 2014, σύμφωνα με την θεώρηση που ακολουθείται και στο «Μηνιαίο Δελτίο Ειδικού Λογαριασμού ΑΠΕ&ΣΗΘΥΑ – Φεβρουάριος 2013» [3]. Η τιμή αυτή των 9,32 €/MWh είναι πολύ κοντά στο κόστος ΕΤΜΕΑΡ Οικιακής Χρήσης χαμηλής τάσης.

- Το Ειδικό Τέλος Λιγνίτη, που αφορά στην εισροή από τους Παραγωγούς, κάτοχους λιγνιτικών μονάδων, με βάση την παραγωγή τους. Η τιμή του ορίζεται ίση 2 €/ MWh παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας από λιγνίτη.

- Τα Δικαιώματα Εκπομπής Αερίων του Θερμοκηπίου (ΑΤΘ), που αφορούν στην εισροή από το Χρηματιστήριο Αθηνών μετά από σχετική ανάθεση του ΥΠΕΚΑ [4].

- Το Τέλος ΕΡΤ, που αφορά στην εισροή από τη ΔΕΗ Προμήθεια για το σύνολο των καταναλωτών ανεξαρτήτως Προμηθευτή. Το ποσοστό της προβλεπόμενης εισφοράς υπέρ της ΕΡΤ που διαχειρίζεται ο ΛΑΓΗΕ ορίζεται σε 25% και επανακαθορίζεται ετησίως.

- Την Έκτακτη Εισφορά ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ Διασυνδεδεμένου Συστήματος και ΜΔΝ, όπως περιγράφηκε παραπάνω.

Οι εκροές του Ειδικού Λογαριασμού ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ περιλαμβάνουν:

- Τις Πληρωμές ΑΠΕ, που υλοποιούνται από τoν ΛΑΓΗΕ σύμφωνα με τις εγγυημένες τιμές αποζημίωσης (FITs).

- Τις Πληρωμές Φ/Β στεγών, σύμφωνα με τις εγγυημένες τιμές αποζημίωσης (FITs).

- Τη Διαχείριση ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ ΜΔΝ, όπως υπολογίζεται από τoν ΔΕΔΔΗΕ και αποδίδεται στον ΛΑΓΗΕ.

Σενάρια και αποτελέσματα

Για τις ανάγκες της παρούσας μελέτης, θεωρήθηκαν δύο σενάρια για τον υπολογισμό των εισροών, εκροών και σωρευτικού υπολοίπου του Ειδικού Λογαριασμού ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ. Ως δεδομένα σύγκρισης χρησιμοποιήθηκαν τα στοιχεία του Ειδικού Λογαριασμού για το μήνα Φεβρουάριο [3]. Πριν αναλυθούν τα σενάρια αυτά, περιγράφεται η διαδικασία υπολογισμού της Οριακής Τιμής του Συστήματος - ΟΤΣ, έτσι ώστε να γίνουν κατανοητές οι στρεβλώσεις που υπεισέρχονται στον υπολογισμό της.

Η ΟΤΣ είναι η τιμή στην οποία εκκαθαρίζεται η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και είναι η τιμή που εισπράττουν όλοι οι όσοι εγχέουν ενέργεια στο Σύστημα. Συγκεκριμένα, η ΟΤΣ διαμορφώνεται από τον συνδυασμό των προσφορών τιμών και ποσοτήτων που υποβάλλουν κάθε μέρα οι διαθέσιμες μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, και του ωριαίου φορτίου ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας, που διαμορφώνεται σε καθημερινή βάση από τους καταναλωτές. Κατά τη διαδικασία αυτή, οι μονάδες παραγωγής κατατάσσονται αναλόγως των προσφορών τους σε αύξουσα σειρά, ξεκινώντας από την χαμηλότερη προσφερόμενη τιμή για ορισμένη ποσότητα ενέργειας και καταλήγοντας στην υψηλότερη προσφερόμενη τιμή. Στο σημείο, όπου οι προσφερόμενες ποσότητες ενέργειας εξυπηρετούν το ζητούμενο φορτίο, καθορίζεται και η ΟΤΣ. Στην ουσία, η ΟΤΣ συμπίπτει με την προσφορά της τελευταίας μονάδας που πρέπει να λειτουργήσει για να καλυφθεί η ζήτηση.

Σύμφωνα με τη μεθοδολογία υπολογισμού της ΟΤΣ, οι προσφορές των μονάδων ΑΠΕ (περιλαμβάνοντας και τους μεγάλους υδροηλεκτρικούς σταθμούς) εντάσσονται κατά προτεραιότητα με μηδενική τιμή, ενώ στη συνέχεια οι προσφορές των συμβατικών μονάδων κατατάσσονται κατά αύξουσα προσφερόμενη τιμή. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ότι η αυξημένη διείσδυση ΑΠΕ μειώνει την ΟΤΣ. Σύμφωνα με τη μελέτη του Π. Κάπρου [5], για το έτος 2011 η μείωση της ΟΤΣ λόγω των τεχνολογιών ΑΠΕ στο Ελληνικό ΣΗΕ είναι ίση 9,5 €/MWh. Η μεγαλύτερη διείσδυση των τεχνολογιών ΑΠΕ στο Ελληνικό ΣΗΕ τα επόμενα έτη έχει ως αποτέλεσμα την περαιτέρω μείωση της ΟΤΣ. Αυτό είναι εμφανές και στη σύγκριση της ΟΤΣ και της ΟΤΑ του Ιανουαρίου και Φεβρουαρίου 2013, σε σχέση με τις τιμές των αντίστοιχων μηνών για το 2012, από όπου προκύπτει μια σημαντική μείωση της τάξης των 30–40 €/MWh [6].

Σχετικά με τη διαδικασία καθορισμού της ΟΤΣ, ο Κώδικας Διαχείρισης του Συστήματος και Συναλλαγών Ηλεκτρικής Ενέργειας επιτρέπει  σε μια μονάδα να προσφέρει το 30% της ισχύος της σε τιμή χαμηλότερη του ελάχιστου μεταβλητού κόστους της. Επιπλέον, για τις μονάδες φυσικού αερίου ισχύει ο Μηχανισμός Ανάκτησης του Μεταβλητού Κόστους (ΜΑΜΚ), σύμφωνα με τον οποίον αμείβονται με το μεταβλητό τους κόστος πλέον περιθωρίου 10%, και όχι με την δηλωθείσα ανταγωνιστική προσφορά τους στα πλαίσια του ΗΕΠ και της ΟΤΣ που εκκαθαρίζεται από τον ΛΑΓΗΕ. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι μονάδες ΦΑ (που έχουν υψηλότερο μεταβλητό κόστος από τις λιγνιτικές) να έχουν τη δυνατότητα να παράγουν περισσότερο από αυτό που θα προέκυπτε χωρίς την ύπαρξη των παραπάνω κανόνων [7]. Με το επιπλέον αυτό κόστος επιβαρύνονται οι καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας [8].

Ένα επιπλέον χαρακτηριστικό της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας είναι το ζήτημα της διαθεσιμότητας ισχύος.  Κάθε προμηθευτής, αυτοπρομηθευόμενος πελάτης ή εξαγωγέας υποχρεούται να εξασφαλίζει συμβάσεις διαθεσιμότητας ισχύος με τους Παραγωγούς, ικανές να ικανοποιούν τα φορτία των πελατών τους επαυξημένα κατά ένα ποσό εφεδρείας. Οι παραγωγοί, για να μπορέσουν να συνάψουν τις ανωτέρω συμβάσεις, πρέπει να μπορούν να αποδείξουν ότι διαθέτουν την απαραίτητη εγκατεστημένη ισχύ. Τα απαραίτητα πιστοποιητικά ονομάζονται Αποδεικτικά Διαθεσιμότητας Ισχύος (ΑΔΙ) και αφορούν μονάδες ελεγχόμενης παραγωγής (θερμικές μονάδες και μεγάλοι υδροηλεκτρικοί σταθμοί). Έως τον Σεπτέμβριο του 2012 η τιμή των ΑΔΙ (που επιβαρύνει τους καταναλωτές, [8]) ήταν ίση με 45.000 €/MW-έτος, ενώ κατά τη χρονική περίοδο Οκτώβριος 2012 – Σεπτέμβριος 2013 η τιμή έχει οριστεί σε 123,29 €/MW-ημέρα κατανομής.

Από τα παραπάνω μπορεί να διαπιστωθεί ότι η μεθοδολογία υπολογισμού της ΟΤΣ, καθώς και ο τρόπος τιμολόγησης των καταναλωτών, παρουσιάζουν στρεβλότητες και επομένως χρήζουν αναθεώρησης, καθώς υπολογίζεται συστηματικά ΟΤΣ χαμηλότερη από το πραγματικό συνολικό κόστος ηλεκτροπαραγωγής, που επιπλέον δεν έχει καμία επίδραση στην τιμολόγηση των καταναλωτών. Εκτός από τον ΜΑΜΚ και τον κανόνα του 30% της ισχύος που αναφέρθηκαν παραπάνω, επιπλέον χαρακτηριστικά που επιβεβαιώνουν τις παραπάνω στρεβλότητες είναι τα ακόλουθα:

- Το γεγονός ότι η ολοένα και μεγαλύτερη διείσδυση τεχνολογιών ΑΠΕ μειώνει την ΟΤΣ, επομένως και τα έσοδα του Λογαριασμού ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ, μειώνοντας τελικά και τις αποζημιώσεις των ιδιοκτητών τους. Επιπλέον, από τη μείωση της ΟΤΣ δεν ωφελούνται οι καταναλωτές (η τιμολόγησή τους είναι ανεξάρτητη της ΟΤΣ), ενώ σημαντικά οφέλη αποκομίζουν οι συμβατικές μονάδες χαμηλού λειτουργικού κόστους (π.χ., οι λιγνιτικές μονάδες).

- Το γεγονός ότι στην ΟΤΣ δεν λαμβάνεται υπόψη το ποσό που διατίθεται για τα ΑΔΙ των μονάδων ελεγχόμενης παραγωγής (υπολογίζεται σε 450 εκατ. € για το 2012).

- Η σημαντικά αυξημένη τιμή της ΟΤΑ σε σχέση με την ΟΤΣ αποδεικνύει ότι η ΟΤΣ δεν αντικατοπτρίζει το πραγματικό κόστος της ακριβότερης μονάδας. Χαρακτηριστικά, όπως προκύπτει από τα στοιχεία του 2012 [9], η τιμή της ΟΤΑ είναι κατά μέσο όρο 16,3 €/MWh υψηλότερη από την ΟΤΣ. Σύμφωνα με την άποψη του κ. Μ. Κακαρά (καθηγητή ΕΜΠ και προέδρου του ΕΣΑΗ), η πραγματική ΟΤΣ θα έπρεπε να είναι κοντά στα επίπεδα της ΟΤΑ [10].

- Όπως έχει αναφερθεί και παραπάνω, στα μη διασυνδεδεμένα νησιά (ΜΔΝ) το κόστος ηλεκτροπαραγωγής είναι σημαντικά υψηλότερο από την τιμή που χρεώνεται ο καταναλωτής, λόγω ακριβού κόστους των σταθμών ηλεκτροπαραγωγής που χρησιμοποιούν παράγωγα του πετρελαίου (ντίζελ και μαζούτ). Από τα καταγεγραμμένα στοιχεία (έως και τον Φεβρουάριο 2013) του Ειδικού Λογαριασμού ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ, στα ΜΔΝ υπάρχει σημαντικό πλεόνασμα. Αυτό οφείλεται κατά κύριο λόγο στην αυξημένη τιμή του μέσου μεταβλητού κόστους παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από συμβατικές μονάδες. Εκτός των άλλων, το συμπέρασμα αυτό αποδεικνύει και τη στρεβλότητα της υιοθέτησης του μέτρου της έκτακτης εισφοράς Φ/Β για όλη την Επικράτεια, κάτω από τις υπάρχουσες συνθήκες.

Σχετικά με τα θεωρούμενα σενάρια της μελέτης, στο αρχικό σενάριο (Βασικό Σενάριο) επανυπολογίζεται το σωρευτικό έλλειμμα του Ειδικού Λογαριασμού διατηρώντας τις παραδοχές που έχει κάνει ο ΛΑΓΗΕ. Το επόμενο σενάριο (Σενάριο 1) περιλαμβάνει εναλλακτικές και πιο ρεαλιστικές θεωρήσεις κρίσιμων μεγεθών που επηρεάζουν τις ροές του Λογαριασμού (ΟΤΣ, εγκατεστημένη ισχύς Φ/Β, τιμή των Δικαιωμάτων αερίων του θερμοκηπίου (ΑΤΘ), εισροές-εκροές ΜΔΝ), ενώ επιπλέον θεωρείται ότι η έκτακτη εισφορά σε τεχνολογίες ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ παύει να ισχύει από το Φεβρουάριο του 2013.

- Βασικό Σενάριο: Στο σενάριο αυτό έχει θεωρηθεί ότι η μέση ΟΤΣ για τα έτη 2013 και 2014 θα είναι ίση με 58 €/MWh και 52 €/MWh, αντίστοιχα, σύμφωνα με τη μελέτη των Α. Μπακιρτζή και Π. Μπίσκα [11]. Σε σχέση με τη μελέτη του ΛΑΓΗΕ [3], έχουν γίνει αντίστοιχες θεωρήσεις για τα έτη 2013 και 2014 σε σχέση με τις εισροές από το ΕΤΜΕΑΡ, το Ειδικό Τέλος Λιγνίτη (που συμφωνεί και με τα αποτελέσματα της μελέτης των Α. Μπακιρτζή και Π. Μπίσκα), τα Δικαιώματα Εκπομπής ΑΤΘ, το τέλος ΕΡΤ, καθώς και από τις εισροές και εκροές των ΜΔΝ. Σχετικά με τα Δικαιώματα Εκπομπής ΑΤΘ και λαμβάνοντας υπόψη τα αποτελέσματα της μελέτης των Α. Μπακιρτζή και Π. Μπίσκα, προκύπτει ότι η μελέτη του ΛΑΓΗΕ έχει κάνει θεώρηση τιμής των Δικαιωμάτων ίσης με 3–4 €/t_CO2. Η τιμή αυτή είναι ιδιαίτερα χαμηλή, ακόμη και  υπό την προϋπόθεση ότι θα εξακολουθήσει να υπάρχει για τα έτη 2013 και 2014 το μεταβατικό σύστημα της δωρεάν διανομής Δικαιωμάτων ΑΤΘ στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

- Σενάριο 1: Στο σενάριο αυτό θεωρείται ότι η έκτακτη εισφορά σε τεχνολογίες ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ παύει να ισχύει από το Φεβρουάριο του 2013, ενώ επιπλέον εξετάζεται η συνδυαστική επίδραση της αναθεωρημένης θεώρησης για την ΟΤΣ, την εγκατεστημένη ισχύ Φ/Β, και την τιμή των Δικαιωμάτων ΑΤΘ. Σχετικά με την ΟΤΣ, η “Μελέτη Υπολογισμού του Αποφευγόμενου Κόστους από την Λειτουργία των Φ/Β Σταθμών” που εκπονήθηκε από το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Η/Υ του ΑΠΘ και αφορά το διασυνδεδεμένο σύστημα για το έτος 2012, προβλέπει ότι η επίδραση στην ΟΤΣ από την κατάργηση του ΜΑΜΚ θα ανέβαζε την ΟΤΣ κατά τουλάχιστον 14 €/MWh [11]. Επιπλέον, στον υπολογισμό της ΟΤΣ δεν λαμβάνονται υπόψη τα ΑΔΙ που δίνονται στις μονάδες ελεγχόμενης παραγωγής. Επειδή κατά το 2012 δόθηκαν για ΑΔΙ περίπου 450 εκατ. €, και λόγω του ότι το ετήσιο φορτίο του διασυνδεδεμένου συστήματος ήταν περίπου 50 TWh, προκύπτει μια ισοδύναμη τιμή προσαύξησης της ΟΤΣ κατά περίπου 9 €/MWh. Λαμβάνοντας υπόψη και την επίδραση των στρεβλώσεων στην ΟΤΣ που αναφέρθηκαν παραπάνω, στην παρούσα μελέτη θεωρείται ότι μια ρεαλιστική αποτίμηση της πραγματικής ΟΤΣ του διασυνδεδεμένου συστήματος είναι της τάξης των 95 €/MWh για το 2013 και 90 €/MWh για το 2014. Αναφορικά με το ΜΔΝ, γίνεται η θεώρηση ότι ο ΣΧ των αιολικών και Φ/Β είναι αντίστοιχος με αυτών του διασυνδεδεμένου (η επίδραση των υπολοίπων τεχνολογιών ΑΠΕ θεωρείται αμελητέα). Βάσει των στοιχείων του εκτιμώμενου κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από συμβατικές μονάδες το 2012 ([1], [2]), καθώς και της εκτιμώμενης παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από τεχνολογίες ΑΠΕ, στην παρούσα μελέτη θεωρείται ότι το συνολικό κόστος για τα ΜΔΝ θα είναι ίσο με 165 €/MWh για το 2013 και 170 €/MWh για το 2014.

Όσον αφορά την εγκατεστημένη ισχύ Φ/Β, γίνεται η θεώρηση (κατόπιν εκτίμησης του ΠΑΣΥΦ) ότι έως τα μέσα Μαρτίου 2013 η εγκατεστημένη ισχύς των διασυνδεδεμένων επαγγελματικών Φ/Β θα είναι ίση με 1675 MW (αντί των 1700 MW που προβλέπει ο ΛΑΓΗΕ), ενώ στο τέλος του 2014 η εγκατεστημένη ισχύς θα είναι ίση με 1850 MW (αντί των 2265 MW που προβλέπει ο ΛΑΓΗΕ). Για τα Φ/Β σε στέγες, ο ΠΑΣΥΦ εκτιμά ότι στο τέλος του 2014 η εγκατεστημένη ισχύς θα είναι ίση με 420 MW (αντί των 560 MW που προβλέπει ο ΛΑΓΗΕ).

Τέλος, αναφορικά με την τιμή των Δικαιωμάτων ΑΤΘ, θεωρείται ότι μέσα στο 2013 θα επέλθει η αναμενόμενη παύση του συστήματος δωρεάν διανομής Δικαιωμάτων ΑΤΘ στην Ευρωπαϊκή Ένωση, που θα έχει ως αποτέλεσμα τη σημαντική αύξηση της τιμής τους. Για τους εναπομείναντες μήνες του 2013 γίνεται η θεώρηση τιμής ίσης με 9,5 €/t_CO2 και για το 2014 τιμή ίση 10 €/t_CO2, σύμφωνα με τη μελέτη των Α. Μπακιρτζή και Π. Μπίσκα [11]. Στους υπολογισμούς του σεναρίου αυτού θεωρούνται ετήσιες εκπομπές CO₂ ίσες 42 Mt_CO2 και 40 Mt_CO2 για τα έτη 2013 και 2014 αντίστοιχα, σύμφωνα με την ίδια μελέτη.

Από τη σύγκριση των αποτελεσμάτων του Βασικού Σεναρίου με τη θεώρηση του ΛΑΓΗΕ προκύπτει ότι τα συνολικά ποσά των εισροών πρακτικά ταυτίζονται και στις 2 προσεγγίσεις. Όσον αφορά τις εκροές, παρατηρείται μείωση στα αποτελέσματα του Βασικού Σεναρίου κατά 80 και 100 εκατ. € για το 2013 και 2014, αντίστοιχα. Ως αποτέλεσμα, το σωρευτικό έλλειμμα στο τέλος του 2014 μειώνεται από τα 1321 εκατ. € της προσέγγισης του ΛΑΓΗΕ στα 1141 εκατ. € στην προσέγγιση του Βασικού Σεναρίου. Από τη μελέτη των αποτελεσμάτων προκύπτει ότι οι ιδιοκτήτες Φ/Β πληρώνουν άνω του 86% του συνολικού ποσού έκτακτης εισφοράς, ενώ αμείβονται με το 74% του συνολικού ποσού που διατίθεται σε τεχνολογίες ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ. Τα αντίστοιχα νούμερα για τις αιολικές εγκαταστάσεις είναι 10% και 19%, ενώ η συνεισφορά των υπόλοιπων τεχνολογιών ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ είναι πολύ μικρή.

Από τη μελέτη των αποτελεσμάτων του Σεναρίου 1 (Πίνακας 17) προκύπτει ότι η αναθεωρημένη τιμή της ΟΤΣ, της εγκατεστημένης ισχύος Φ/Β, και της τιμής των Δικαιωμάτων ΑΤΘ, υπό την επιπλέον προϋπόθεση ότι δεν πληρώνεται έκτακτη εισφορά μετά τον Ιανουάριο του 2013, έχουν ως αποτέλεσμα τη σταθεροποίηση του ελλείμματος του Ειδικού Λογαριασμού στα επίπεδα των 300 εκατ. €, τόσο για το 2013 όσο και για το 2014.

Σε όλους τους παραπάνω υπολογισμούς διατηρήθηκε η φιλοσοφία προσδιορισμού των εισροών και εκροών του Ειδικού Λογαριασμού ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ που τηρεί ο ΛΑΓΗΕ. Χρειάζεται όμως να σημειωθεί ότι η μείωση της ΟΤΣ που επιτυγχάνουν οι τεχνολογίες ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ έχει επίδραση σε όλο το Ελληνικό ΣΗΕ (που αποτελείται κυρίως από συμβατικές μονάδες παραγωγής) και όχι μόνο στους υπολογισμούς που σχετίζονται με ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ. Επομένως, θα ήταν δικαιότερη η συγχώνευση του παραπάνω Λογαριασμού με το Λογαριασμό ΗΕΠ του ΛΑΓΗΕ και το Λογαριασμό Αποκλίσεων του ΑΔΜΗΕ. Ένα επιπλέον ερώτημα που προκύπτει, είναι το εάν θα έπρεπε να λαμβάνονται υπόψη ως τεχνολογία ΑΠΕ και οι μεγάλοι ΥΗΣ.

Συμπεράσματα

Από τη μελέτη των παραπάνω αποτελεσμάτων προκύπτει η σημαντική επίδραση παραγόντων όπως η τιμή δικαιωμάτων ΑΤΘ, η τιμή της ΟΤΣ και η μελλοντική ισχύς των τεχνολογιών ΑΠΕ. Σε κάθε περίπτωση, οι εκτιμήσεις του ΛΑΓΗΕ κρίνονται ως απαισιόδοξες. Από την άλλη πλευρά, ο στόχος της σταθεροποίησης του ελλείμματος του Ειδικού Λογαριασμού στο τέλος του 2014, διατηρώντας τον ισχύοντα (και όπως αποδείχθηκε παραπάνω, άδικο) τρόπο προσδιορισμού της ΟΤΣ κρίνεται ως απίθανος να επιτευχθεί. Χρειάζεται επίσης να σημειωθεί ότι το χρονικό σημείο της (αναμενομένης) κατάργησης του μεταβατικού συστήματος της δωρεάν διανομής Δικαιωμάτων ΑΤΘ στην Ευρωπαϊκή Ένωση επιδρά επίσης στα αποτελέσματα, καθώς όσο αργότερα αυτή επέλθει, τόσο μεγαλύτερο θα είναι το ποσό στο οποίο θα σταθεροποιηθεί το σωρευτικό έλλειμμα.

Υπό τις προϋποθέσεις που υιοθετήθηκαν στο Σενάριο 1, η μελέτη δείχνει ότι το έλλειμμα του Ειδικού Λογαριασμού δεν είναι διογκούμενο, και επομένως η έκτακτη εισφορά σε τεχνολογίες ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ δεν χρειάζεται να υπάρχει. Με δεδομένο ότι η λειτουργία των τεχνολογιών ΑΠΕ έχει ευεργετική επίδραση σε όλο το Ελληνικό ΣΗΕ, προτείνεται η κάλυψη του ελλείμματος αυτού από όλους τους παραγωγούς (συμβατικούς και ΑΠΕ), ανάλογα με την ενέργεια που αυτοί παράγουν. Θεωρώντας ως συνολική παραγωγή ενέργειας ίση με 56 TWh (για το διασυνδεδεμένο σύστημα και τα ΜΔΝ), προκύπτει ότι η χρέωση της ενέργειας για κάθε μονάδα παραγωγής είναι της τάξης των 5,4 €/MWh εάν η εξόφληση γίνει σε ένα χρόνο, ή των 2,7 €/MWh εάν η εξόφληση γίνει σε δύο χρόνια. Για λόγους ομοιόμορφης αντιμετώπισης των παραγωγών και αποφυγής προστριβών, οι παραγωγοί ΑΠΕ των ΜΔΝ περιλαμβάνονται στους υπολογισμούς, παρά το γεγονός ότι ο Λογαριασμός τους (κάτω υπό τις υπάρχουσες συνθήκες) είναι πλεονασματικός.

Προτάσεις δίκαιης κάλυψης του ελλείμματος του ειδικού λογαριασμού του ΛΑΓΗΕ

Βάσει των αποτελεσμάτων της μελέτης, παρουσιάζονται στη συνέχεια εναλλακτικές θεωρήσεις για τη δικαιότερη κάλυψη του σωρευτικού ελλείμματος των 300 εκατομμυρίων €, σύμφωνα με την εκτίμηση του ΛΑΓΗΕ:

1. Αρχική θεώρηση: Χρέωση ανάλογα με την παραγωγή ενέργειας της κάθε μονάδας. Προκύπτει χρέωση της τάξης των 5,4 €/MWh εάν η εξόφληση του σωρευτικού ελλείμματος γίνει σε ένα χρόνο ή των 2,7 €/MWh εάν η εξόφληση του σωρευτικού ελλείμματος γίνει σε δύο χρόνια.

2. Εναλλακτική 1: Χρέωση ανάλογα με την εγκατεστημένη ισχύ κάθε μονάδας. Ουσιαστικά ο τρόπος αυτός πριμοδοτεί τις συμβατικές μονάδες βάσης. Με τα στοιχεία του 2012 προκύπτει χρέωση 7,45€/MWh για τα αιολικά για εξόφληση του σωρευτικού ελλείμματος σε 1 έτος και 3,72€/MWh για εξόφλησή του σε 2 έτη, ενώ για τα Φ/Β προκύπτει χρέωση 17,73€/MWh για εξόφληση του σωρευτικού ελλείμματος σε 1 έτος και 8,86€/MWh για εξόφλησή του σε 2 διαδοχικά έτη.

3. Εναλλακτική 2: Το 30% του σωρευτικού ελλείμματος χρεώνεται στις ΑΠΕ και το υπόλοιπο 70% στις θερμικές μονάδες. Προκύπτει ότι οι τεχνολογίες ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ έχουν χρέωση 13,72 €/MWh για εξόφληση σε 1 έτος και 6,86 €/MWh για εξόφληση του σωρευτικού ελλείμματος σε 2 διαδοχικά έτη.

4. Εναλλακτική 3: Το 40% του σωρευτικού ελλείμματος χρεώνεται στις ΑΠΕ και το υπόλοιπο 60% στις θερμικές μονάδες. Προκύπτει ότι οι τεχνολογίες ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ έχουν χρέωση 18,30 €/MWh για εξόφληση του σωρευτικού ελλείμματος σε 1 έτος και 9,15 €/MWh για εξόφλησή του σε 2 διαδοχικά έτη.

5. Εναλλακτική 4: Το 50% του σωρευτικού ελλείμματος χρεώνεται στις ΑΠΕ και το υπόλοιπο 50% στις θερμικές μονάδες. Προκύπτει ότι οι τεχνολογίες ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ έχουν χρέωση 22,87 €/MWh για εξόφληση του σωρευτικού ελλείμματος σε 1 έτος και 11,43 €/MWh για εξόφλησή του σε 2 διαδοχικά έτη.

Επιπρόσθετα και ανεξάρτητα από τις ανωτέρω εναλλακτικές, θα πρέπει παράλληλα να επιδιωχθεί η αναγκαία επιμήκυνση του χρόνου ισχύος της άδειας λειτουργίας των σταθμών ΑΠΕ, καθώς και των αντίστοιχων συμβάσεων πώλησης της παραγόμενης ενέργειας, κατά 5 τουλάχιστον έτη, δηλαδή:

- Για μεν τους φωτοβολταϊκούς σταθμούς από τα 25 έτη στα 30 έτη, και,

- Για τις λοιπές ΑΠΕ από τα 20 έτη στα 25 έτη.

Παράλληλα, να επιδιωχθεί και να επιτευχθεί με παρέμβαση της Πολιτείας στις Τράπεζες η δυνατότητα ανάλογης επιμήκυνσης του χρόνου των τραπεζικών δανείων των επενδύσεων-έργων ΑΠΕ.