Μέλισσες και φωτοβολταϊκά – Μια σχέση συμβίωσης

Στις αρχές του χρόνου, το ΥΠΕΝ έδωσε για δημόσια διαβούλευση το “Εθνικό Σχέδιο Δράσης  για την αναστροφή της μείωσης των πληθυσμών των επικονιαστών και τη σταδιακή αύξηση των πληθυσμών τους”. Μεταξύ των μέτρων που προτείνονται και αφορούν  τα φωτοβολταϊκά είναι:

• H δημιουργία κατευθυντηρίων γραμμών (στο πλαίσιο των απαιτούμενων Μελετών Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων [ΜΠΕ] και της Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης [ΕΟΑ]) για δημιουργία σχεδίου διαχείρισης για κάθε εγκατάσταση φωτοβολταϊκών, με κόστος που επωμίζεται ο επενδυτής, και με σκοπό τον μετριασμό των επιπτώσεων της εγκατάστασης στους επικονιαστές, λαμβάνοντας υπόψιν την αφθονία βομβίνων έναντι των μικρόσωμων μελισσών, το ύψος των panels, και το μέγεθος των κενών χώρων μεταξύ των panels.
• Σπορά με εντομόφιλα φυτά της περιοχής για διατήρηση των επικονιαστών σε εγκαταστάσεις φωτοβολταϊκών με κόστος που επωμίζεται ο επενδυτής – Απαίτηση συνεχούς φροντίδας για διατήρηση του τεχνητού συστήματος.
• Προϋπόθεση για αδειοδότηση, η συνθεώρηση των επιπτώσεων επί των επικονιαστών στο πλαίσιο των ΜΠΕ/ΕΟΑ, με στόχο την ελαχιστοποίηση της απώλειας ενδιαιτημάτων και υποβάθμισης αυτών.

Προφανώς οι καλές πρακτικές είναι καλοδεχούμενες. Πριν όμως νομοθετήσουμε και απαιτήσουμε νέες ειδικές μελέτες για κάθε εγκατάσταση φωτοβολταϊκών, επιβαρύνοντας τους επενδυτές, ας δούμε τι συμβαίνει στην πράξη. 

Σε έκθεση του για την κατάσταση του περιβάλλοντος, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος (ΕΟΠ) διαπιστώνει ότι η γεωργική εντατικοποίηση παραμένει μία από τις κύριες αιτίες απώλειας της βιοποικιλότητας και υποβάθμισης των οικοσυστημάτων στην Ευρώπη.

Ένας ολοένα και αυξανόμενος αριθμός μελετών δείχνει ότι κατά κανόνα, εντός των φωτοβολταϊκών σταθμών παρατηρείται αυξημένη βιοποικιλότητα (σε σχέση με τις γειτονικές γεωργικές εκτάσεις), η δομή των ενδιαιτημάτων παραμένει ανέπαφη και παρέχεται καταφύγιο για πολλά διαφορετικά είδη.
 

Μια δραστηριότητα που εμφανίζεται με ολοένα και μεγαλύτερη συχνότητα σε φωτοβολταϊκούς σταθμούς είναι η μελισσοκομία. Υπάρχουν πολλοί και καλοί λόγοι γι’ αυτό. Σύμφωνα με έκθεση του ΟΗΕ, η αξία των τροφίμων η παραγωγή των οποίων εξαρτάται από την επικονίαση από έντομα και πτηνά ανέρχεται σε 577 δις δολάρια ετησίως. Οι μέλισσες παίζουν σημαντικό ρόλο στη διαδικασία της επικονίασης. Με την επικονίαση, μεταφέρουν τη γύρη από το αρσενικό στο θηλυκό μέρος του άνθους, και έτσι επιτυγχάνουν τη γονιμοποίησή του και τη δημιουργία του καρπού. Εάν οι μέλισσες αφανιστούν, οι 71 από τις 100 πιο σημαντικές φυτικές καλλιέργειες παγκοσμίως που επικονιάζονται από τις μέλισσες, θα αρχίσουν να εξαφανίζονται και αυτές. Καρποί όπως τα μήλα, οι φράουλες και τα αμύγδαλα θα εμφανίσουν απότομη πτώση. Χωρίς τις καλλιέργειες αυτές, εκατομμύρια άνθρωποι και ζώα θα υπέφεραν από στέρηση τροφής, αφού το 1/3 των καλλιεργειών βασίζεται στην επικονίαση. Στην Ευρώπη μόνο, πάνω από 4.000 είδη λαχανικών μεγαλώνουν χάρη στην ακούραστη δουλειά των μελισσών.

Δυστυχώς όμως, τα τελευταία χρόνια, οι πληθυσμοί των μελισσών βρίσκονται σε κίνδυνο λόγω κυρίως της χρήσης βιοκτόνων, με αποτέλεσμα να μειώνονται οι πιθανότητες επικονίασης. Το ίδιο ισχύει και για τις πεταλούδες. Στο προστατευμένο περιβάλλον των φωτοβολταϊκών σταθμών είναι πιο εύκολο να επιβιώσουν οι πληθυσμοί αυτοί, κάτι που υποβοηθείται και από το γεγονός ότι η βιοποικιλότητα εντός του χώρου των φωτοβολταϊκών σταθμών είναι αυξημένη σε σχέση με γειτονικές καλλιεργούμενες περιοχές. Για το λόγο αυτό, βλέπουμε τελευταία συνεταιρισμοί μελισσοκόμων να συμμαχούν με συνδέσμους και επενδυτές φωτοβολταϊκών υπερασπιζόμενοι το κοινό καλό.