Σχέδιο Μάρσαλ (1948) - Σχέδιο GREGY (2025) 

Το 1948, με την εκκίνηση του αμερικανικού Σχεδίου Μάρσαλ, η Ελλάδα αποκτά για πρώτη φορά ένα ολοκληρωμένο εθνικό σχέδιο ηλεκτροδότησης. Κατασκευάζεται ο ατμοηλεκτρικός σταθμός Αλιβερίου (1952). Οι πρώτες λιγνιτικές μονάδες εμφανίζονται στη Μακεδονία και κατασκευάζονται βασικά υδροηλεκτρικά έργα, όπως του Λούρου και του Λάδωνα.

Σε αυτό το πλαίσιο ιδρύεται η Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού, η οποία αναλαμβάνει τον κεντρικό ρόλο στον εξηλεκτρισμό της χώρας και στη στήριξη της μεταπολεμικής βιομηχανικής ανάπτυξης. Μέσα σε δύο δεκαετίες, η Ελλάδα μεταβάλλει ριζικά την εικόνα της: από ποσοστό ηλεκτροδότησης περίπου 10% το 1950, φθάνει στο 85% στο τέλος της δεκαετίας του 1960, υποστηρίζοντας αυτό που έχει μείνει στην ιστορία ως το μεταπολεμικό «ελληνικό οικονομικό θαύμα». Βιομηχανίες όπως η Βιοχάλκο, ο Τιτάν, η Χαλυβουργική, τα Φωσφορικά Λιπάσματα, η Ιζόλα, η Πίτσος και άλλες, αναδεικνύονται σε πυλώνες της βιομηχανικής ανασυγκρότησης, αξιοποιώντας την αξιόπιστη και όλο και πιο εκτεταμένη ηλεκτροδότηση.

Σήμερα, εβδομήντα επτά χρόνια μετά, η Ελλάδα βρίσκεται εκ νέου σε μια κρίσιμη και ιστορική καμπή. Μετά από μία περίοδο βαθιάς οικονομικής κρίσης, η χώρα έχει επιστρέψει σε τροχιά ανάπτυξης, αλλά η διατηρήσιμη ενίσχυση της βιομηχανικής βάσης προϋποθέτει ανταγωνιστικό ενεργειακό κόστος. Το υψηλό κόστος ηλεκτρικής ενέργειας εξακολουθεί να επιβαρύνει την ανταγωνιστικότητα των ελληνικών εξαγωγών, δημιουργεί ασφυκτικές συνθήκες επιβίωσης και  αποθαρρύνει νέες επενδύσεις και την εγκατάσταση νέων βιομηχανιών υψηλής ενεργειακής έντασης.

Σε αυτό το περιβάλλον, η ανάγκη είναι σαφής και πιο ξεκάθαρη από ποτέ: φθηνή πράσινη ηλεκτρική ενέργεια για τη βιομηχανία, αλλά και για τα ελληνικά νοικοκυριά. Όπως τότε ο εξηλεκτρισμός αποτέλεσε τον καταλύτη της γεωργικής και βιομηχανικής ανάπτυξης, έτσι και σήμερα απαιτείται ένα στρατηγικό ενεργειακό σχέδιο αντίστοιχης βαρύτητας για να στηρίξει το νέο παραγωγικό μοντέλο της χώρας.

Σήμερα, το Σχέδιο GREGY, η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Αιγύπτου, έρχεται να καλύψει ακριβώς αυτή την ανάγκη. Πρόκειται για την πιο καθοριστική ενεργειακή υποδομή που έχει σχεδιαστεί για την Ελλάδα τα τελευταία χρόνια: μια διασύνδεση ισχύος 3.000 MW και μήκους περίπου 950 χιλιομέτρων, η οποία θα μεταφέρει καθαρή ηλεκτρική ενέργεια σε 24ωρη βάση (baseload) από ΑΠΕ συνολικής ισχύος 9 GW που θα αναπτυχθούν στα βόρεια της Αιγύπτου, δημιουργώντας ένα ισχυρό συγκριτικό πλεονέκτημα για την Ελλάδα.

Η φθηνότερη, πράσινη baseload ηλεκτρική ενέργεια του GREGY μπορεί να στηρίξει τόσο την επέκταση της υφιστάμενης βιομηχανικής βάσης όσο και την προσέλκυση νέων βιομηχανικών επενδύσεων υψηλής ενεργειακής έντασης, όπως data centers μεγάλης κλίμακας. Η παγκόσμια ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης και των υποδομών υψηλής υπολογιστικής ισχύος απαιτεί τεράστιες ποσότητες συνεχούς, χαμηλού κόστους και πράσινης ηλεκτρικής ενέργειας, κάτι που σήμερα ελάχιστες ευρωπαϊκές χώρες μπορούν να προσφέρουν. Μέσω του GREGY, η Ελλάδα αποκτά τη δυνατότητα να εξελιχθεί σε νέο ευρωπαϊκό κόμβο υπολογιστικής ισχύος, προσελκύοντας σημαντικές επενδύσεις σε hyperscale data centers και επενδύσεις σε AI Gigafactories, με σημαντικά οφέλη για την απασχόληση, τη μεταφορά τεχνογνωσίας και την ενίσχυση του ΑΕΠ.

Μέρος της ενέργειας που θα διοχετεύεται μέσω της διασύνδεσης θα καταλήξει και στην οικιακή χρήση, συμβάλλοντας στη μείωση του ενεργειακού κόστους για τα νοικοκυριά, στηρίζοντας τον οικογενειακό προϋπολογισμό και ενισχύοντας την κοινωνική συνοχή.

Εξίσου σημαντική είναι η γεωπολιτική διάσταση. Το GREGY αναβαθμίζει τη θέση της Ελλάδας ως ενεργειακή πύλη προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθιστώντας την ελληνική επικράτεια κρίσιμο κόμβο ροής πράσινης ενέργειας προς την Ευρώπη. Και ενεργειακή ασφάλεια σημαίνει Εθνική ασφάλεια.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η ισχύς των μονάδων ηλεκτροπαραγωγής που αναπτύχθηκαν μέσω του Σχεδίου Μάρσαλ ανήλθε σε 175 MW, ικανή να στηρίξει τη μεταπολεμική βιομηχανία της χώρας. Αντίστοιχα, το Σχέδιο GREGY προβλέπει την ανάπτυξη 9 GW ΑΠΕ, τα οποία θα καλύψουν τις ανάγκες τόσο της υφιστάμενης όσο και της νέας βιομηχανικής παραγωγής της χώρας για τα επόμενα έτη, εδραιώνοντας παράλληλα τη θέση της Ελλάδας ως ενεργειακή εξαγωγική δύναμη στην περιοχή, θωρακίζοντας παράλληλα την Ελληνική οικονομία από τις διεθνείς αναταράξεις.

H συνολική επένδυση του σχεδίου GREGY ανέρχεται σε €13 δις ξεπερνώντας κατά πολύ την οικονομική ενίσχυση των $94 εκ. που παρείχε το Σχέδιο Μάρσαλ για τον τομέα της ενέργειας, που σε σημερινές τιμές αντιστοιχεί σε $1,3 δις.

Όπως το Σχέδιο Μάρσαλ και ο εξηλεκτρισμός της δεκαετίας του 1950 θεμελίωσαν το μεταπολεμικό παραγωγικό μοντέλο της Ελλάδας, έτσι και το Σχέδιο GREGY θα αποτελέσει τον πυρήνα μιας νέας εθνικής ενεργειακής στρατηγικής. Μιας στρατηγικής που θα στηρίξει τη βιομηχανική αναγέννηση, θα ενισχύσει την ψηφιακή μετάβαση και θα τοποθετήσει τη χώρα στον πυρήνα της ευρωπαϊκής ενεργειακής και τεχνολογικής αρχιτεκτονικής για τις επόμενες δεκαετίες.

(Από παρουσίαση του Ομίλου Κοπελούζου στους δημοσιογράφους)