Κάθετα Αγροφωτοβολταϊκά: Μια ευκαιρία για εμπλουτισμό του νομοθετικού πλαισίου

Το άρθρο 66 του πρόσφατου σχεδίου νόμου για τη δέσμευση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα εισάγει ένα νέο πλαίσιο για τα αγροφωτοβολταϊκά συστήματα στην Ελλάδα, θέτοντας σαφείς κανόνες και όρια. Ωστόσο, η εμπειρία από άλλες ευρωπαϊκές χώρες υποδεικνύει ότι υπάρχει περιθώριο εμπλουτισμού του πλαισίου, ιδίως με την ενσωμάτωση των κάθετων αγροφωτοβολταϊκών συστημάτων – μιας τεχνολογίας που έχει αποδείξει την αξία της σε παρόμοια κλιματικά και γεωργικά περιβάλλοντα.

Τι προβλέπει το νομοθετικό πλαίσιο

Σύμφωνα με το νέο άρθρο 96Β που προστίθεται στον ν. 4951/2022, ως αγροφωτοβολταϊκοί ορίζονται οι σταθμοί έως 200 kW που αναπτύσσονται σε βάσεις έδρασης με ελάχιστο ύψος 2,10 μέτρα από το έδαφος. Το άρθρο 96Γ (άρθρο 67 του σχεδίου) επαναλαμβάνει αυτή την προδιαγραφή, καθιστώντας σαφές ότι η εγκατάσταση πραγματοποιείται "επί υπερυψωμένων βάσεων στήριξης, ύψους μεγαλύτερης ή ίσης των 2,10 μ."

Η επιλογή αυτή εξυπηρετεί τη λογική της ελάχιστης παρεμπόδισης των καλλιεργειών μέσω υψηλής περάτωσης. Ωστόσο, η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η γεωργική παραγωγή δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την κάθετη απόσταση των πάνελ, αλλά κυρίως από το ποσοστό κάλυψης του εδάφους, τη διαχείριση της ηλιακής ακτινοβολίας και την ευελιξία κίνησης της αγροτικής μηχανολογίας.

Μια συμπληρωματική τεχνολογική προσέγγιση

Τα κάθετα αγροφωτοβολταϊκά συστήματα αποτελούν μια ώριμη τεχνολογία που θα μπορούσε να συμπληρώσει το υφιστάμενο πλαίσιο. Τα bifacial πάνελ τοποθετούνται κατακόρυφα, με προσανατολισμό Ανατολή-Δύση, σε σειρές με απόσταση 5,5 έως 10 μέτρα μεταξύ τους, ανάλογα με το γεωγραφικό πλάτος και τον τύπο καλλιέργειας.

Το κρίσιμο χαρακτηριστικό τους είναι ότι καλύπτουν μόλις 5% της επιφάνειας του εδάφους – σημαντικά μικρότερο ποσοστό από τις συμβατικές λύσεις υψηλής περάτωσης. Αυτό τα καθιστά ιδανικά για μικρότερα αγροτεμάχια που με τη χρήση των συμβατικότερων βάσεων αγροφωτοβολταϊκών του νομοσχεδίου δεν θα μπορούσαν να επωφεληθούν από το πρόγραμμα. Το 95% του αγροτεμαχίου παραμένει πλήρως διαθέσιμο για καλλιέργεια, με την αγροτική μηχανολογία να κινείται ελεύθερα μεταξύ των σειρών.

Τα bifacial πάνελ αξιοποιούν την ηλιακή ακτινοβολία από αμφότερες τις πλευρές, με παραγωγική καμπύλη που παρουσιάζει δύο αιχμές – πρωινή και απογευματινή – συμπληρώνοντας τη μεσημβρινή αιχμή των συμβατικών συστημάτων. Αυτό μεταφράζεται σε πιο ομαλή απόδοση ενέργειας και καλύτερη αξιοποίηση όταν συνδυάζεται με συστήματα αποθήκευσης, όπως προβλέπεται στην παράγραφο 3 του άρθρου 96Β.

Επιτυχημένες εφαρμογές στην Ευρώπη

Γερμανία: Μετρήσιμα αποτελέσματα

Στη Βαυαρία, το Bavarian State Research Center for Agriculture ανέπτυξε πιλοτικό έργο 720 kW σε 2,8 εκτάρια, με κάθετα bifacial πάνελ σε σειρές ανά 8 μέτρα. Τα αποτελέσματα μετά από τρία έτη λειτουργίας περιλαμβάνουν:

• Διατήρηση παραγωγής σιταριού στο 80-85% της αρχικής απόδοσης
• Απόδοση τριφυλλιού στο 95% της αρχικής
• Ετήσια παραγωγή 1.100 MWh (επαρκή για 300 νοικοκυριά)

Το γερμανικό μοντέλο περιλαμβάνει υποχρέωση διατήρησης της γεωργικής δραστηριότητας για όλη τη διάρκεια ζωής της εγκατάστασης, με περιοδικούς ελέγχους – κάτι που θα μπορούσε να ενσωματωθεί και στο ελληνικό πλαίσιο, συμπληρώνοντας την τεχνική έκθεση της παραγράφου 7(ιβ) του άρθρου 96Γ.

Γαλλία: Ολοκληρωμένη πολιτική στήριξης

Η Γαλλία υιοθέτησε το πρόγραμμα "Agriculture et Solaire Innovant" με διαθέσιμα 50 εκατ. ευρώ (2022) για καινοτόμα αγροφωτοβολταϊκά συστήματα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η εγκατάσταση 2,2 MW στην Provence, όπου:

• Αμπελουργία και φωτοβολταϊκά συνυπάρχουν με απόσταση 10 μέτρων μεταξύ σειρών
• Η παραγωγή σταφυλιών διατηρήθηκε στο 82%
• Η ποιότητα του κρασιού παρέμεινε αναλλοίωτη (οινολογικές αναλύσεις)

Το γαλλικό πλαίσιο θέτει κριτήρια: τουλάχιστον 50% καλλιεργήσιμη επιφάνεια, μείωση γεωργικής παραγωγής έως 20%, ετήσιος έλεγχος από ανεξάρτητο αγρονόμο.

Ολλανδία: Νομοθετική υποστήριξη

Στην Ολλανδία, το νομοθετικό πλαίσιο επιτρέπει ρητά την εγκατάσταση κάθετων αγροφωτοβολταϊκών συστημάτων σε γεωργικές γαίες, με την προϋπόθεση ότι το Land Use Efficiency Ratio (LER) – ένας δείκτης που μετρά τη συνδυασμένη απόδοση γης για γεωργία και ενέργεια – υπερβαίνει το 1,2.

Αυτή η προσέγγιση αναγνωρίζει ότι η επιτυχία των αγροφωτοβολταϊκών δεν μετριέται μόνο από το ύψος των πάνελ, αλλά από τη συνολική παραγωγικότητα του συστήματος. Η ολλανδική εμπειρία δείχνει ότι τα κάθετα συστήματα, όταν σχεδιάζονται σωστά, επιτυγχάνουν LER > 1,3, αποδεικνύοντας ότι η συνδυασμένη χρήση της γης για γεωργία και ενέργεια μπορεί να είναι πιο αποδοτική από τη μονοκαλλιέργεια.

Ιταλία: Συνδυασμός με κτηνοτροφία

Στην Εμίλια-Ρομάνια, σε βοσκότοπους 12 εκταρίων εγκαταστάθηκαν 1,5 MW κάθετα πάνελ με απόσταση 7 μέτρων. Τα πρόβατα βόσκουν ελεύθερα μεταξύ των πάνελ, ενώ:

• Η σκίαση βελτιώνει τις συνθήκες διαβίωσης των ζώων το καλοκαίρι
• Τα ζώα συμβάλλουν στη διατήρηση της χλόης, μειώνοντας το κόστος συντήρησης

Γιατί η Ελλάδα θα μπορούσε να επωφεληθεί

Η ελληνική γεωργία αντιμετωπίζει δύο προκλήσεις που τα κάθετα συστήματα θα μπορούσαν να συμβάλουν στην αντιμετώπισή τους:

Κλιματική αλλαγή: Το μεσογειακό κλίμα με τις έντονες ηλιακές συνθήκες καθιστά ιδανική την αξιοποίηση bifacial τεχνολογίας. Η υψηλή αλμπέντο (ανακλαστικότητα εδάφους) στα ελληνικά αγροτεμάχια ενισχύει την απόδοση της πίσω πλευράς των πάνελ. Παράλληλα, η μείωση εξάτμισης νερού είναι κρίσιμη σε συνθήκες υδατικού στρες.

Οικονομική βιωσιμότητα: Τα κάθετα συστήματα παρουσιάζουν σημαντικά χαμηλότερο κόστος κατασκευής σε σχέση με τις υψηλές βάσεις έδρασης των 2,10 μέτρων που προβλέπει το νομοσχέδιο. Η απλούστερη κατασκευαστική λύση, η μειωμένη ποσότητα χάλυβα για τις βάσεις και η ευκολότερη εγκατάσταση μειώνουν το αρχικό επενδυτικό κόστος κατά 20-30%, καθιστώντας τα projects πιο προσιτά για τους αγρότες και τους μικρούς επενδυτές.

Συμβολή στην ομαλότερη λειτουργία του δικτύου: Ένα κρίσιμο πλεονέκτημα των κάθετων συστημάτων είναι η χρονική κατανομή της παραγωγής τους. Με αιχμές πρωί και απόγευμα αντί της μεσημβρινής συγκέντρωσης, συμβάλλουν στη μείωση της πίεσης στο δίκτυο κατά τις ώρες που τα υφιστάμενα φωτοβολταϊκά πάρκα παράγουν τη μέγιστη ισχύ τους. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στο σημερινό πλαίσιο, όπου τα μεγάλα πάρκα (άνω των 400 kW) υπόκεινται σε περικοπές παραγωγής που εκτιμάται ότι θα αυξηθούν περαιτέρω τα επόμενα χρόνια. Η διαφοροποίηση της παραγωγικής καμπύλης μέσω των κάθετων συστημάτων θα μπορούσε να συμβάλει στην καλύτερη απορρόφηση της συνολικής φωτοβολταϊκής παραγωγής από το δίκτυο, μειώνοντας την ανάγκη για curtailment.

Επίσης, τα κάθετα συστήματα θα μπορούσαν να αποτελέσουν λύση για την παράγραφο 5 του άρθρου 96Γ, που επιτρέπει εγκαταστάσεις σε κορεσμένα δίκτυα – η ομαλότερη παραγωγική τους καμπύλη συμβάλλει στην αποσυμφόρηση του δικτύου ακριβώς κατά τις κρίσιμες ώρες.

Προτεινόμενες τεχνικές προδιαγραφές

Εάν το νομοθετικό πλαίσιο επεκταθεί για να συμπεριλάβει κάθετα συστήματα, θα ήταν χρήσιμο να προσδιοριστούν:

• Ελάχιστη απόσταση μεταξύ σειρών: 5-10 μέτρα ανάλογα με γεωγραφικό πλάτος και καλλιέργεια
• Μέγιστο ποσοστό κάλυψης εδάφους: 8% για εξασφάλιση γεωργικής χρήσης
• Ελάχιστο ύψος από έδαφος: 0,4-0,6 μέτρα, προσαρμοσμένο στην καλλιέργεια
• Land Use Efficiency Ratio (LER): ≥ 1,3 για επιβεβαίωση διπλής χρήσης
• Υποχρέωση διατήρησης γεωργικής δραστηριότητας: Με ετήσιο έλεγχο και καταγραφή παραγωγής

Οι προδιαγραφές αυτές θα συμπλήρωναν τις υφιστάμενες απαιτήσεις των παραγράφων 6 και 7 του άρθρου 96Γ, προσθέτοντας εναλλακτικά κριτήρια συμμόρφωσης.

Μια πρόταση εμπλουτισμού

Η ενσωμάτωση κάθετων συστημάτων στο νομοθετικό πλαίσιο θα απαιτούσε ελάχιστες τροποποιήσεις. Συγκεκριμένα, θα μπορούσε να προστεθεί στην παράγραφο 2 του άρθρου 96Β (και αντίστοιχα στην παράγραφο 2 του άρθρου 96Γ) εναλλακτικό κριτήριο:

"Ως αγροφωτοβολταϊκοί νοούνται επίσης οι σταθμοί με κάθετη διάταξη bifacial πάνελ που πληρούν σωρευτικά τα εξής: α) κάλυψη εδάφους < 8%, β) απόσταση σειρών 5-10 μ., γ) LER ≥ 1,3, και δ) υποχρέωση διατήρησης γεωργικής δραστηριότητας με ετήσιο έλεγχο."

Επιπλέον, η παράγραφος 4 του άρθρου 96Γ που απαγορεύει εγκατάσταση σε γη υψηλής παραγωγικότητας θα μπορούσε να συμπληρωθεί με εξαίρεση για κάθετα συστήματα υψηλού LER, υπό την προϋπόθεση αυστηρότερου ελέγχου της γεωργικής απόδοσης.

Συμπέρασμα

Το νέο νομοθετικό πλαίσιο για τα αγροφωτοβολταϊκά αποτελεί σημαντικό βήμα για την ανάπτυξη του τομέα. Η προσθήκη διατάξεων για κάθετα συστήματα θα το καθιστούσε ακόμα πιο ολοκληρωμένο και ευέλικτο, επιτρέποντας στους Έλληνες μηχανικούς και επενδυτές να επιλέξουν την τεχνολογία που ταιριάζει καλύτερα στις συγκεκριμένες συνθήκες κάθε εγκατάστασης.

Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι τα κάθετα αγροφωτοβολταϊκά δεν αντικαθιστούν τα συμβατικά συστήματα – τα συμπληρώνουν. Για ορισμένες καλλιέργειες, εδαφικές συνθήκες και επιχειρηματικά μοντέλα, αποτελούν την ιδανική λύση. Για άλλες, τα συστήματα υψηλής περάτωσης παραμένουν η βέλτιστη επιλογή.

Η δυνατότητα επιλογής θα ενισχύσει τον κλάδο, θα προσελκύσει περισσότερες επενδύσεις και θα συμβάλει στην επίτευξη των εθνικών στόχων για ΑΠΕ, διατηρώντας παράλληλα τη γεωργική παραγωγή – που είναι άλλωστε και ο πρωταρχικός στόχος των αγροφωτοβολταϊκών συστημάτων.

Σπύρος Βλάχος 

Μηχανολόγος Μηχανικός

CEO, Clockwork Engineering