Η Πρόσφατη Ολοκλήρωση της Οριοθέτησης της Θαλάσσιας  Αποκλειστικής  Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) Κύπρου-Λιβάνου και η Γεωπολιτική της Διάσταση

Η πρόσφατη ολοκλήρωση της συμφωνίας οριοθέτησης της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) ανάμεσα στην Κυπριακή Δημοκρατία και τον Λίβανο στέλνει μηνύματα σε πολλούς αποδέκτες και κυρίως την Τουρκία, για τα κυριαρχικά δικαιώματα στην Ανατολική Μεσόγειο και αποτελεί ακόμα ένα πλήγμα στο δόγμα της ‘’Γαλάζιας Πατρίδας’’. Μιλούμε για ολοκλήρωση, γιατί η συμφωνία οριοθέτησης υπεγράφη αρχικά το 2007, πριν από 18 χρόνια, αλλά παρέμεινε στα συρτάρια λόγω των διαφορών  Ισραήλ και Λιβάνου στην μεταξύ τους οριοθέτηση ΑΟΖ. 

Η γραμμή οριοθέτησης της ΑΟΖ Κύπρου -Λιβάνου ακολουθεί την μέση απόσταση των απέναντι ακτογραμμών των δύο Χωρών και παραμένει η ίδια από το 2007. Ίδια παραμένει και η γραμμή οριοθέτησης μεταξύ Κύπρου και Ισραήλ, που συμφωνήθηκε μεταξύ τους το 2010, πάλι με βάση την μέση απόσταση των αντικείμενων ακτογραμμών τους. Μία όμως συντεταγμένη στην συμφωνία Κύπρου- Ισραήλ, υπεισήλθε στην διαφορά που υπήρχε μεταξύ Λιβάνου και Ισραήλ στην μεταξύ τους οριοθέτηση ΑΟΖ και περιέπλεξε την κατάσταση, με συνέπεια την πολύχρονη καθυστέρηση της ολοκλήρωσης της συμφωνίας οριοθέτησης. Στο παρακάτω χάρτη-1, παρουσιάζεται ανάγλυφα η διαφορά: 
 

Στον χάρτη-1 φαίνεται ότι και οι δύο χώρες (Λίβανος και Ισραήλ) αποδέχονται την οριοθέτηση με την Κυπριακή Δημοκρατία, που είναι η μέση γραμμή ίσης απόστασης μεταξύ των απέναντι ακτογραμμών. Αυτό φαίνεται με τα σημεία 1, Η,23, 29 στον χάρτη, που είναι πάνω στην γραμμή της μέσης απόστασης μεταξύ Κύπρου και των απέναντι της δύο χωρών. Το Ισραήλ όριζε σαν περιοχή δικαιοδοσίας του τις περιοχές νότια και νοτιοδυτικά της γραμμής που ενώνει το σημείο 1 με τα παράκτια, χερσαία σύνορα του με τον Λίβανο. Αντίθετα ο Λίβανος, αρχικά, όριζε σαν περιοχή δικαιοδοσίας του την περιοχή βόρεια και βορειοανατολικά της γραμμής που ενώνει το σημείο 23 με τα παράκτια σύνορα του με το Ισραήλ. Έτσι πρόκυπτε διαφορά 860 τ. χλμ, ως διαφιλονικούμενη περιοχή, που διεκδικούσαν οι δύο χώρες. Σημειώνω ότι τα σημεία 23 και 1 είχαν δηλωθεί στον ΟΗΕ από τις δύο χώρες. Αργότερα, μετά την ανακάλυψη του κοιτάσματος Karish  στην ΑΟΖ του Ισραήλ, ο Λίβανος, με την παρότρυνση της Χεσμπολάχ,  επέκτεινε τις διεκδικήσεις του μέχρι το σημείο 29, για να συμπεριλάβει και το   κοίτασμα Karish, επεκτείνοντας έτσι την διαφιλονικούμενη ζώνη κατά 1460 τ. χλμ. Το Ισραήλ αγνόησε τις νέες διεκδικήσεις και βλέψεις του Λιβάνου και προχώρησε στην εκμετάλλευση του κοιτάσματος Karish από την εταιρία Energean. Ταυτόχρονα, μετά από σεισμικές έρευνες που διεξήγαγε το Ισραήλ, εντοπίστηκε μεγάλος στόχος για πιθανή ανακάλυψη κοιτάσματος φυσικού αερίου  το Qana prospect. Αυτό μερικώς βρίσκεται στο τεμάχιο 9 του Λιβάνου, (βλέπε χάρτη -1). Ο Λίβανος ενέταξε όλο τον στόχο στις περιοχές του, αυξάνοντας την ένταση. Μετά από μεσολάβηση των ΗΠΑ (Αμός Χόχσταϊν) οι διαφορές διευθετήθηκαν, σε πρώτη φάση το 2020 και ο Λίβανος προχώρησε με την εταιρία Total  στην γεώτρηση του στόχου  Qana. Η γεώτρηση αποδείχθηκε άγονη (δεν υπήρχε κοίτασμα) οπότε έπεσαν και οι τόνοι των διεκδικήσεων. Έτσι τον Οκτώβριο του 2022 οι δύο χώρες, με την μεσολάβηση των ΗΠΑ, έφτασαν σε τελική συμφωνία οριοθέτησης. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να ανοίξει και ο δρόμος της ολοκλήρωσης της συμφωνίας οριοθέτησης  της ΑΟΖ Κύπρου – Λιβάνου στις 26-11-2025, η οποία κυρώνεται μόνο με την υπογραφή του προέδρου του Λιβάνου.  

Για ακόμα μια φορά οι ΗΠΑ έδειξαν την ισχύ και επιρροή τους για διαμεσολάβηση και οι μεγάλες εταιρίες πετρελαίου , όπως η Total, την δεινότητα τους να συμμετάσχουν σε διμερείς συμφωνίας. Ταυτόχρονα για μια ακόμη φορά αποδείχθηκε ότι, πριν από τις γεωτρήσεις δεν μπορούμε να μιλούμε για κοιτάσματα, όπως επανειλημμένα αρέσκονται να μιλούν, οι άσχετοι με το αντικείμενο, δημοσιολογούντες στην Χώρα μας. 

Οι γεωπολιτικές επιπτώσεις: 

Στο γεωπολιτικό πεδίο η συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ Κύπρου και Λιβάνου προκάλεσε αρκετές αναταράξεις στην Τουρκία και στην ‘’κυβέρνηση του ψευδοκράτους,  των κατεχομένων από την Τουρκία εδαφών της Κυπριακής  Δημοκρατίας. Η Συμφωνία αποτελεί ξεκάθαρο πολιτικό μήνυμα για την δυνατότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας να συνάπτει μεγάλες δεσμευτικές  συμφωνίες με τους γείτονές της στη βάση του Διεθνούς Δικαίου και της αμοιβαίας αναγνώρισης.

Η οριοθέτηση της ΑΟΖ έγινε σύμφωνα με τις αρχές και προβλέψεις της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, (UNCLOS 1982), στο άρθρο 121 του οποίου ορίζεται σαφώς ότι οι νησιωτικοί χώροι απολαμβάνουν τα ίδια δικαιώματα σε ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα με τους ηπειρωτικούς χώρους. Αυτό δεν αναγνωρίζεται από την Τουρκία η οποία έχει το αλά καρτ και αλά τούρκα δικό της δίκαιο, με το οποίο ισχυρίζεται ότι οι νησιωτικοί χώροι (και νησιωτικές Χώρες) έχουν μειωμένη έως καθόλου επήρεια σε ΑΟΖ και Υφαλοκρηπίδα και ότι η οριοθέτηση πρέπει να γίνεται από τις απέναντι ηπειρωτικές ακτές αγνοώντας την ύπαρξη ενδιάμεσων νησιών. Με αυτή την θεώρηση οι Τούρκοι κατασκεύασαν το δόγμα και τον χάρτη της ‘’Γαλάζιας Πατρίδας’’, ( Τζέμ Γκουρντενίζ-2006) με το οποίο διεκδικούν το μισό Αιγαίο και όλη την Ανατολική Μεσόγειο, καταπατώντας και σφετεριζόμενοι τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας και της Κύπρου. Βλέποντας λοιπόν την υπογραφή και ολοκλήρωση της Συμφωνίας από του Προέδρους του Λιβάνου και της Κύπρου, η Τουρκία και το ψευδοκράτος εξεμάνησαν  και ξεκίνησαν άμεσες και έμμεσες απειλές , ισχυριζόμενοι ότι οι Ελληνοκύπριοι σφετερίζονται τα δικαιώματα των τουρκοκυπρίων (!) και ζητώντας από την διεθνή κοινότητα να μην στηρίξει την συμφωνία.   

Η οριστική συμφωνία οριοθέτησης της ΑΟΖ Λιβάνου και Κύπρου είναι το δεύτερο στη σειρά, πρόσφατο, ηχηρό χαστούκι που εισπράττει το δόγμα της ‘’Γαλάζιας Πατρίδας’’ της Τουρκίας. Προηγήθηκε προ διμήνου η είσοδος της Chevron για έρευνες υδρογονανθράκων  στα δύο ερευνητικά τεμάχια νότια της Κρήτης, των οποίων τα νότια σύνορα συμπίπτουν με την μέση γραμμή μεταξύ των ακτογραμμών της Λιβύης και της (νήσου) Κρήτης, όπως προβλέπεται στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας. Μέσα σε αυτά τα τεμάχια της Chevron χάνεται και εξαφανίζεται η γραμμή οριοθέτησης του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου, που έγινε για να υποστηρίξει το δόγμα της ‘’Γαλάζιας Πατρίδας’’ και να σφετερισθεί η Λιβύη άνω του 80% της ελληνικής υφαλοκρηπίδας στην περιοχή.

Ειδικότερα για την πολιτική της Τουρκίας στις θαλάσσιες ζώνες της Κύπρου, το πλήγμα είναι εντονότερο, δεδομένου ότι ο Λίβανος βρίσκεται απέναντι από την περιοχή την οποία σφετερίζεται,  κατ΄ εντολή της Τουρκίας,  το ψευδοκράτος των τουρκοκυπρίων. Αυτό παρουσιάζεται καθαρά στον χάρτη -2.
 

Το Σεπτέμβριο του 2011 η Τουρκία και η ‘’ΤΔΒΚ’’,  δηλαδή το ψευδοκράτος ,  ‘’λαμβάνοντας αμοιβαία βήματα ίσης σημασίας’’ ; !!!   υπέγραψαν ‘’συμφωνία’’ που οριοθετεί την υφαλοκρηπίδα μεταξύ της βόρειας ακτής του νησιού και της Τουρκίας.
Ταυτόχρονα, το ψευδοκράτος (‘’ΤΔΒΚ’’) χορήγησε στην τουρκική εθνική πετρελαϊκή εταιρεία TPAO άδειες εξερεύνησης υδρογονανθράκων για θαλάσσιες περιοχές στα βόρεια (A,B,C,D), ανατολικά(E) και νότια ! (F,G)) της Κύπρου. Οι περιοχές F και G στο νότο, βρίσκονται μέσα στις περιοχές εξερεύνησης της Κυπριακής Δημοκρατίας 1,2,3,8,9,12,13  (χάρτης-3).
 

Η συμφωνία οριοθέτησης δίνει ακόμα ένα σοβαρό κτύπημα στην προσπάθεια διεθνούς αναγνώρισης του ψευδοκράτους. Ένα ακόμα γειτονικό τους κράτος, κλείνει ερμητικά τις πόρτες της αναγνώρισης του ψευδοκράτους, αγνοώντας το πλήρως και υπογράφοντας με την νόμιμη κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας. 

 Μετά την οριστική οριοθέτηση της ΑΟΖ Κύπρου-Λιβάνου, το σημερινό καθεστώς της Συρίας, στην προσπάθεια του να ενταχθεί στην διεθνή κοινότητα, θα δυσκολευθεί να υπογράψει συμφωνία ΑΟΖ με την Τουρκία και το ψευδοκράτος, σύμφωνα με τις ‘’αρχές’’ του δόγματος της ‘’Γαλάζιας Πατρίδας’’ και να  παραβλέψει τις αρχές του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας  και την διεθνή πλέον συμφωνία οριοθέτησης Κύπρου-Λιβάνου, που έγινε με αυτές τις αρχές.

Φαίνεται λοιπόν ότι η ολοκλήρωση της Συμφωνίας ΑΟΖ μεταξύ της Κυπριακής Δημοκρατίας και του Λιβάνου είναι μεγάλης  γεωπολιτικής σημασίας για τα συμφέροντα της Κύπρου και της Ελλάδας και την σταθερότητα στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.

Ο Δρ Κωνσταντίνος Νικολάου είναι Γεωλόγος Πετρελαίου- Ενεργειακός Οικονομολόγος