Οι κυρώσεις του Τραμπ στη Ρωσία κλονίζουν τις αγορές ενέργειας - Πώς το «δώρο» μπορεί να μετατραπεί σε εφιάλτη για την Ευρώπη

Η είδηση έσκασε σαν βόμβα την περασμένη εβδομάδα: ο Ντόναλντ Τραμπ έπαιξε ένα διαφορετικό χαρτί στο παιχνίδι άσκησης πίεσης στη Ρωσία, επιβάλλοντας κυρώσεις στο μαλακό υπογάστριο της Μόσχας: στους δύο πετρελαϊκούς κολοσσούς Rosneft και Lukoil

Οι αγορές ενέργειας αντέδρασαν με έντονη νευρικότητα και όλα τα βλέμματα είναι τώρα στραμμένα στο πώς οι κυρώσεις θα επηρεάσουν την προσφορά και την τιμή του πετρελαίου σε όλο τον κόσμο.

Οι εξαγωγές της Ρωσίας — περίπου 7,3 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας — αντιπροσωπεύουν περίπου το 7% της παγκόσμιας κατανάλωσης αργού πετρελαίου και εξευγενισμένων καυσίμων. Οι τελευταίες κυρώσεις στη Rosneft και τη Lukoil, σε συνδυασμό με τις κυρώσεις που επιβλήθηκαν νωρίτερα φέτος, σημαίνουν ότι οι εταιρείες που μεταφέρουν το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου της Μόσχας σε αγορές του εξωτερικού βρίσκονται πλέον στη μαύρη λίστα.

Εφιάλτης (;) για την Ευρώπη

Μέσα στη νέα συνθήκη που διαμορφώνεται, ο Τραμπ φαίνεται να δημοιυργεί τις πρϋποθέσεις για έναν εφιαλτικό χειμώνα στην Ευρώπη.

Η τιμή του αργού πετρελαίου Brent αυξήθηκε κατά αρκετές ποσοστιαίες μονάδες, sτα 65 δολάρια ανά βαρέλι, ενώ η τιμή του πετρελαίου West Texas Intermediate σκαρφάλωσε στα 61 δολάρια. Οι πιέσεις αυτές επιβάρυναν την Πέμπτη και τις τιμές φυσικού αερίουσ την Ευρώπη.

Κίνα και Ινδία

Η Ινδία και η Κίνα είναι επί του παρόντος οι δύο μεγαλύτεροι αγοραστές ρωσικού αργού πετρελαίου, λαμβάνοντας σχεδόν 3,6 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα. Τα ινδικά διυλιστήρια πετρελαίου δήλωσαν ότι αναμένουν τώρα να σταματήσουν σχεδόν όλες τις αγορές ρωσικού αργού πετρελαίου. Εάν συμβεί αυτό, η Ρωσία θα αντιμετωπίσει δυσκολίες στην εύρεση εναλλακτικών πελατών. Δεν είναι σαφές εάν η Κίνα είναι πρόθυμη να αγοράσει περισσότερα. Οι κρατικοί αγοραστές εκεί έχουν ήδη ακυρώσει ορισμένες αγορές.

Ανάλογη θέση υιοθέτησαν και οι κινεζικές κρατικές εταιρείες, τονίζοντας ότι θα διακόψουν τις αγορές ρωσικού πετρελαίου.

Προβληματισμός για τις τιμές

Ένα πλήρες μποϊκοτάζ του ρωσικού πετρελαίου από την Ινδία και την Κίνα αναμφίβολα θα εντείνει τον ανταγωνισμό για το πετρέλαιο από άλλες χώρες παραγωγής, ωθώντας τις τιμές προς τα πάνω. Και αυτό αναμένεται να λειτουργήσει επιβαρυντικά για την Ευρώπη.

Ποιες είναι οι νέες κυρώσεις;

Το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ ανακοίνωσε ότι επιβάλλει κυρώσεις σε δύο ρωσικούς πετρελαϊκούς κολοσσούς — Rosneft PJSC και Lukoil PJSC — καθώς και σε όλες τις οντότητες στις οποίες κατέχουν άμεσο ή έμμεσο μερίδιο 50% ή περισσότερο, για δραστηριότητες στον ενεργειακό τομέα της Ρωσίας.

Ως αποτέλεσμα, όλες οι αμερικανικές ή οντότητες και τα άτομα με έδρα τις ΗΠΑ απαγορεύεται να συναλλάσσονται με τις οντότητες που έχουν υποστεί κυρώσεις. Οι μη αμερικανικές οντότητες ενδέχεται επίσης να διατρέχουν κίνδυνο κυρώσεων εάν διαπιστωθεί ότι συναλλάσσονται με τη Rosneft, τη Lukoil ή τις θυγατρικές τους που έχουν υποστεί κυρώσεις. Οι συναλλαγές που αφορούν τις δύο εταιρείες πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί έως τις 21 Νοεμβρίου, δήλωσε το Υπουργείο Οικονομικών.

Η προηγούμενη κυβέρνηση των ΗΠΑ, υπό τον Τζο Μπάιντεν, είχε ήδη βάλει στο στόχαστρο δύο ρωσικές πετρελαϊκές εταιρείες, την Gazprom Neft PJSC και την Surgutneftegas PJSC , τον Ιανουάριο. Σε ξεχωριστή κίνηση στις 23 Οκτωβρίου, η Ευρωπαϊκή Ένωση δήλωσε ότι θα απαγορεύσει τις συναλλαγές με τη Rosneft και τον ρωσικό ενεργειακό κολοσσό Gazprom Neft.

Οι αγοραστές και οι έμποροι πετρελαίου σε όλο τον κόσμο μπορεί να μην έχουν άλλη επιλογή από το να αποφεύγουν τις εταιρείες που έχουν υποστεί κυρώσεις, καθώς ένα μεγάλο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου εξαρτάται από τραπεζικές, εμπορικές και ασφαλιστικές υπηρεσίες που λειτουργούν από τις ΗΠΑ και την ΕΕ.

Γιατί επιβλήθηκαν οι κυρώσεις;

Το Υπουργείο Οικονομικών δήλωσε ότι οι κυρώσεις ήταν μια απάντηση στην άρνηση του Πούτιν να σταματήσει τον πόλεμο στην Ουκρανία. Η ιδέα είναι να περιοριστούν τα έσοδα από τους φόρους πετρελαίου και φυσικού αερίου που αντιπροσωπεύουν περίπου το ένα τέταρτο του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού της Ρωσίας, απορροφώντας τα κεφάλαια που χρειάζεται ο Πούτιν για να παρατείνει τη σύγκρουση.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δεσμεύτηκε να τερματίσει τη σύγκρουση εντός 24 ωρών από την επιστροφή του στα καθήκοντά του, αλλά η κατάσταση συνεχίστηκε παρά τις υφιστάμενες κυρώσεις των ΗΠΑ κατά της Ρωσίας. Τα τελευταία μέτρα είναι οι πρώτες άμεσες κυρώσεις της κυβέρνησής του στον πετρελαϊκό τομέα της Ρωσίας, σηματοδοτώντας μια αλλαγή στην προσέγγισή του.

Ποιο είναι το νόημα περισσότερων κυρώσεων;

Η κυβέρνηση των ΗΠΑ είχε σε μεγάλο βαθμό αποφύγει τις άμεσες κυρώσεις σε ρωσικές πετρελαϊκές εταιρείες υπέρ ενός ασυνήθιστου μηχανισμού ανώτατου ορίου τιμών, που υιοθετήθηκε υπό τον πρώην πρόεδρο Τζο Μπάιντεν. Στόχος ήταν να περιοριστούν τα ενεργειακά έσοδα του Κρεμλίνου, αποτρέποντας παράλληλα μια απότομη πτώση της ρωσικής προσφοράς πετρελαίου που θα μπορούσε να προκαλέσει ένα παγκόσμιο σοκ τιμών.

Το ανώτατο όριο, που εισήχθη από την Ομάδα των Επτά βιομηχανικών χωρών, την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Αυστραλία το 2022, όρισε μια μέγιστη τιμή για το πετρέλαιο της Μόσχας στα 60 δολάρια το βαρέλι και ακολουθήθηκε από περιορισμούς στα διυλισμένα καύσιμα. Οι αγοραστές που πληρώνουν πάνω από αυτές τις τιμές χάνουν την πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες όπως η ναυτιλία, η ασφάλιση και η χρηματοδότηση που παρέχονται από δυτικές εταιρείες. Τα περισσότερα ευρωπαϊκά έθνη απαγορεύονται επίσης να εισάγουν ρωσικό πετρέλαιο που μεταφέρεται μέσω θαλάσσης βάσει κυρώσεων της ΕΕ, ανεξάρτητα από την τιμή, αν και μέρος του αργού πετρελαίου εξακολουθεί να φτάνει στην Ευρώπη έμμεσα ως διυλισμένα προϊόντα από χώρες που επεξεργάζονται ρωσικό πετρέλαιο.

Τα δυτικά έθνη στοχοποίησαν επίσης οντότητες σε τρίτες χώρες που εμπλέκονταν στο ρωσικό εμπόριο αργού πετρελαίου. Μέσω κυρώσεων, έχουν επιβάλει κυρώσεις σε εκατοντάδες δεξαμενόπλοια και τους ιδιοκτήτες και χειριστές τους. Ορισμένοι ξένοι αγοραστές και χειριστές στο εμπόριο μπήκαν στη μαύρη λίστα, συμπεριλαμβανομένης της ινδικής Nayara Energy Ltd. - η οποία ανήκει εν μέρει στη Rosneft - και της κινεζικής εταιρείας διύλισης Shandong Yulong .

Προσαρμογές

Ωστόσο, ενώ οι εξαγωγές ρωσικού πετρελαίου συχνά επιβραδύνονται τις πρώτες εβδομάδες μετά την επιβολή των κυρώσεων, συνήθως ανακάμπτουν καθώς οι πάροχοι logistics προσαρμόζονται. Ένας «σκιώδης στόλος» κυρίως παλαιότερων δεξαμενόπλοιων μεταφέρει ρωσικό αργό πετρέλαιο, υποστηριζόμενος από παράλληλες τραπεζικές και λιμενικές υποδομές.

Παρά το αρχικό ανώτατο όριο τιμών και τις κυρώσεις, η Κίνα και η Ινδία, δύο από τους κορυφαίους εισαγωγείς πετρελαίου στον κόσμο, απορροφούν ρωσικό αργό πετρέλαιο μέσω θαλάσσης με συνολικό ρυθμό 2,8 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα. Η Κίνα λαμβάνει επίσης περίπου 800.000 βαρέλια την ημέρα μέσω αγωγών. Οι ρωσικές αποστολές αργού πετρελαίου μέσω θαλάσσης έχουν επιστρέψει κοντά στα επίπεδα που είχαν παρατηρηθεί τελευταία φορά πριν από περισσότερα από δύο χρόνια.

Καθώς οι τιμές του πετρελαίου μειώθηκαν τους τελευταίους μήνες, η ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο μείωσαν το ανώτατο όριο τιμών στο ρωσικό πετρέλαιο. Αλλά οι ΗΠΑ δεν το έκαναν, και η ομάδα του Τραμπ δεν χρησιμοποίησε ποτέ το ανώτατο όριο ως μέσο επιβολής επακόλουθων κυρώσεων.

Μια στροφή 180 μοιρών.

Αυτές οι κυρώσεις σηματοδοτούν μια πλήρη ανατροπή για τον Τραμπ, ο οποίος μόλις την περασμένη εβδομάδα είχε ανακοινώσει σχέδια για συνάντηση με τον Βλαντιμίρ Πούτιν τις επόμενες εβδομάδες και είχε επανειλημμένα δηλώσει ότι πίστευε ότι η Ρωσία ήθελε να τερματίσει τον πόλεμο.

Τις τελευταίες ημέρες, ωστόσο, δήλωσε ότι δεν επιθυμεί να πραγματοποιήσει μια «άσκοπη συνάντηση».

«Οι κυρώσεις σηματοδοτούν μια μετατόπιση στην προσέγγιση του Προέδρου Τραμπ απέναντι στη Ρωσία και ανοίγουν την πόρτα σε αυστηρότερα μέτρα στο μέλλον, τα οποία μπορεί να επηρεάσουν τις εξαγωγές πετρελαίου της Ρωσίας», δήλωσε ο Γουόρεν Πάτερσον, επικεφαλής στρατηγικής εμπορευμάτων στην ING Groep NV στη Σιγκαπούρη.

«Η αβεβαιότητα έγκειται στο πόσο αποτελεσματικές θα είναι αυτές οι κυρώσεις και στον αντίκτυπο που θα έχουν στις εξαγωγές», πρόσθεσε.

Μετά την ανακοίνωση των κυρώσεων, ο Τραμπ δήλωσε ότι σχεδίαζε να μιλήσει με τον Κινέζο πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ σχετικά με τις αγορές ρωσικού πετρελαίου από την Κίνα κατά τη διάρκεια μιας προγραμματισμένης συνάντησης την επόμενη εβδομάδα στη Νότια Κορέα.

Είπε επίσης ότι ο Ινδός πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι τον είχε διαβεβαιώσει ότι η Ινδία θα μειώσει τις αγορές της.

«Η πιο σημαντική κίνηση»

«Η αγορά θα χρειαστεί χρόνο για να αφομοιώσει ακριβώς τι σημαίνουν αυτές οι κυρώσεις», δήλωσε η Βαντάνα Χάρι, ιδρύτρια της εταιρείας ανάλυσης αγοράς Vanda Insights, προσθέτοντας ότι είναι πιθανό να αποτελέσουν «μεγάλη ανησυχία για τα διυλιστήρια στην Ινδία και την Κίνα ».

Εν τω μεταξύ, η Ευρωπαϊκή Ένωση υιοθέτησε ένα νέο πακέτο κυρώσεων που στοχεύει 45 οντότητες που βοήθησαν την παραγωγή της Ρωσίας στον ΟΠΕΚ+ να παρακάμψει τους περιορισμούς — συμπεριλαμβανομένων 12 εταιρειών στην Κίνα και το Χονγκ Κονγκ.

Επιπτώσεις στην πολιτική του Κρεμλίνου

Η αντίδραση της Ρωσίας στις κυρώσεις παραμένει αβέβαιη, αν και ορισμένοι ειδικοί πιστεύουν ότι η Μόσχα θα βρει τρόπους να παρακάμψει τα μέτρα - κάτι που έχει αποδειχθεί ικανή να κάνει στο παρελθόν.

Όπως σημείωσε ο Thomas Graham, ειδικός στις διεθνείς σχέσεις:

«Εάν ο Λευκός Οίκος πιστεύει ότι οι κυρώσεις θα φέρουν ριζική αλλαγή στην πολιτική του Πούτιν, κάνει λάθος.

Οι κυρώσεις χρειάζονται χρόνο για να λειτουργήσουν και το Κρεμλίνο είναι αξιοσημείωτα επιδέξιο στο να τις αποφεύγει».