Χωρίς «κλιματικούς στόχους» μεταβαίνει η ΕΕ στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ – Τα τρία στρατόπεδα των Βρυξελλών και η ελληνική πρόταση

Χωρίς να έχουν -για μία ακόμα φορά- κάτι απτό στα χέρια τους αναφορικά με τους κλιματικούς στόχους οι Ευρωπαίοι ηγέτες μεταβαίνουν στη Νέα Υόρκη την προσεχή εβδομάδα για τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών.

Οι υπουργοί κλιματικής αλλαγής της ΕΕ δεν κατέληξαν σε συμφωνία σχετικά με τη δέσμευση μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου έως το 2035, την οποία απαιτούσε ο ΟΗΕ αυτόν τον μήνα, με τα κράτη μέλη να διχάζονται ως προς το επίπεδο φιλοδοξίας και τις απαιτούμενες προϋποθέσεις για την επίτευξή της. Αντ' αυτού, υπέγραψαν μια «δήλωση προθέσεων» λέγοντας ότι θα δεσμευτούν για μείωση των εκπομπών κατά 66,25% έως 72,5% πριν από τη σύνοδο κορυφής COP30 για το κλίμα τον Νοέμβριο στη Βραζιλία, επιδιώκοντας επί της ουσίας να κερδίσουν χρόνο, έως ότου (και αν) αρθούν οι διαφωνίες.

Και φυσικά η δήλωση αυτή καθ΄αυτή δεν επαρκεί προκειμένου να καλύψει την ανησυχία ότι ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες διστάζουν ως προς τον ρυθμό της πράσινης μετάβασης. 

Επομένως, η πρόταση την οποία έχει υποβάλει η Ευρωπαϊκή Επιτροπής για περιορισμό των εκπομπών κατά 90% έως το 2040 θα συζητηθεί τώρα σε επίπεδο ηγετών στις 23-24 Οκτωβρίου και κάθε χώρα είναι πιθανό να παρουσιάσει τη δική της λίστα απαιτήσεων, μερικές από τις οποίες είναι πιθανό να αποτελούν αμφισβήτηση του ίδιου του στόχου.

Μόνο μετά από αυτή τη συζήτηση θα είναι σε θέση η ΕΕ να υποβάλει τη δέσμευσή της για το κλίμα στον ΟΗΕ, αφήνοντας ένα στενό χρονικό περιθώριο πριν οι ηγέτες του κόσμου μεταβούν στη Βραζιλία για τη σύνοδο κορυφής στις 6-7 Νοεμβρίου. Η ΕΕ ήδη έχασε μια προηγούμενη προθεσμία τον Φεβρουάριο.

Το παζάρι για τον στόχο

Οι στόχος βασίζεται στην εφαρμογή της νομοθεσίας του «Fit for 55» που αφορά την επίτευξη μείωσης 55% έως το 2030 και απαιτεί «απανθρακοποίηση» της βιομηχανίας και αύξηση της παραγωγής «πράσινων» τεχνολογιών.

Η κλιματική ουδετερότητα έως το 2050, είναι ένας στόχος που έχει ενσωματωθεί στον Ευρωπαϊκό Κλιματικό Νόμο και είναι δεσμευτικός για όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ. Ο νόμος αυτός ορίζει έναν ενδιάμεσο στόχο, τη μείωση των καθαρών εκπομπών κατά τουλάχιστον 55% έως το 2030 σε σχέση με τα επίπεδα του 1990. Ωστόσο, η δεκαετία που παρεμβάλλεται καταγράφει «κενά» καθώς δεν υπάρχει συμφωνία για τους ενδιάμεσους στόχους, για το 2035 και το 2040, με την Κομισιόν να ανεβάζει τον πήχη στο 90%.

Η στάση της Γαλλίας

Γαλλία, Φιλανδία, Δανία και Ισπανία είναι μεταξύ των χωρών που υποστηρίζουν τον στόχο του 90%, αν και προσφάτως η Γαλλία εν μέσω των πολιτικών και δημοσιονομικών  της προβλημάτων φαίνεται ότι βάζει πολύ νερό στο κρασί της σε ό,τι αφορά το φιλόδοξο πράσινο όραμά της.

Στον αντίποδα η Σλοβακία, η Ιταλία, η Πολωνία, αλλά πλέον και η Ελλάδα διαφωνούν με κάποια σημεία της πρότασης, ζητούν περισσότερες διευκρινίσεις αλλά και ευελιξία. 

Το τρίτο στρατόπεδα αφορά χώρες η Γερμανία και οι Κάτω Χώρες οι οποίες είναι αμφιταλαντεύονται: αφενός στηρίζουν τον στόχο του 90% αλλά ζητούν περαιτέρω ευελιξία και παραχωρήσεις όπως είναι η χρήση των διεθνών πιστώσεων άνθρακα για την επίτευξη μέρος του στόχου.

Αδιέξοδο

Ο στόχος ήταν οι υπουργοί να συμφωνήσουν στον στόχο αυτή την εβδομάδα, ώστε η ΕΕ να μπορέσει να υποβάλει την Έκθεση Σχεδιασμού (NDC) της στον ΟΗΕ πριν από την προθεσμία στο τέλος του μήνα, αλλά η Γαλλία και η Γερμανία ηγήθηκαν μιας προσπάθειας να μεταφερθεί η συζήτηση σε σύνοδο κορυφής σε επίπεδο ηγετών τον επόμενο μήνα, καθυστερώντας το χρονοδιάγραμμα.

Ορισμένες χώρες, ιδίως εκείνες στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, θα προτιμούσαν η ΕΕ να βασίζει την NDC της στον καθιερωμένο νομικά δεσμευτικό στόχο της κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050. Οι πιο φιλόδοξες χώρες θέλουν να συμφωνήσουν στον στόχο του 2040 για μείωση των εκπομπών κατά 90% έως το 2040. Το μεγάλο αυτό εύρος στη δήλωση αντικατοπτρίζει και το τρέχον χάσμα.

Οι κυβερνήσεις εγείρουν προβληματισμούς αναφορικά με τις επιπτώσεις ειδικά για τις χώρες που βασίζονται σε ορυκτά καύσιμα και την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας τους, αλλά και ανησυχίες για την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας έναντι χωρών εκτός ΕΕ όπου δεν ισχύουν τέτοιοι μηχανισμοί. Και μάλιστα, σε μία περίοδο κλυδωνίζεται από την τιμωρητική δασμολογική πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ.

Παράλληλα, με τον πληθωρισμό να εξακολουθεί να ταλανίζει τις ευρωπαϊκές οικονομίες και το ενεργειακό κόστος να παραμένει αυξημένο συγκριτικά με άλλους εταίρους, οι φιλόδοξοι στόχοι ενέχουν τον κίνδυνο περαιτέρω επιβάρυνσης.

Η ελληνική θέση

Ο Έλληνας υπουργός Σταύρος Παπασταύρου, ο οποίος συμμετείχε στο ευρωπαϊκό συμβούλιο κράτησε επιφυλάξεις, προτείνοντας την υιοθέτηση «ρήτρας αναθεώρησης», στη βάση εκθέσεων ανά χώρα.

Όπως αναφέρει η ανακοίνωση του ΥΠΕΝ, ο κ. Παπασταύρου τόνισε την ανάγκη θέσπισης ρήτρας αναθεώρησης στόχου με αντικειμενικά κριτήρια , κοινωνικοοικονομικών εκθέσεων ανά χώρα και ενισχυμένων ευελιξιών. «Μιλώ για μια ρήτρα αναθεώρησης στόχου ώστε να αξιολογείται εάν αυτά που θα συμφωνήσουμε  θα ισχύουν. Και δεν αναφέρομαι σε μια ρήτρα αναθεώρησης του στόχου που θα είναι ένας συγκαλυμμένος τρόπος για να παρακαμφθεί ο στόχος ή να σταλεί ένα αδύναμο μήνυμα  — ότι ναι μεν συμφώνησαν, αλλά έχουν ρήτρα αναθεώρησης, που σημαίνει ότι οποιαδήποτε στιγμή, με οποιαδήποτε δικαιολογία, αυτό μπορεί να αλλάξει», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Και εξηγεί ότι αναφέρεται «σε μια ρήτρα αναθεώρησης με αντικειμενικά κριτήρια, που θα επιτρέπει, αν έχουν αλλάξει σημαντικά συνθήκες να επαναξιολογήσουμε το στόχο  με όρους ρεαλισμού. Οι  ευελιξίες — νομίζω ότι πρέπει να τις εξετάσουμε και να τις ενισχύσουμε. Και για την Ελλάδα, η ύπαρξη μιας κοινωνικοοικονομικής έκθεσης ανά χώρα είναι εξαιρετικά  σημαντική».

Στη Νέα Υόρκη 

Η 80ή σύνοδος της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών – με θέμα « Καλύτερα μαζί: 80 χρόνια και περισσότερα για την ειρήνη, την ανάπτυξη και τα ανθρώπινα δικαιώματα » – έρχεται σε μια κομβική στιγμή για την ανανέωση της παγκόσμιας δέσμευσης για πολυμερισμό, αλληλεγγύη και κοινή δράση για τους ανθρώπους και τον πλανήτη. Η φετινή εβδομάδα υψηλού επιπέδου υπογραμμίζει την επείγουσα ανάγκη υλοποίησης της υπόσχεσης των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης και την αναζωογόνηση της παγκόσμιας συνεργασίας. Δύο βασικές πλατφόρμες θα αναδείξουν τη δράση και τις λύσεις: η εμβληματική Ζώνη Μέσων Ενημέρωσης για τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης ( SDG Media Zone) που παράγεται από το Τμήμα Παγκόσμιων Επικοινωνιών των Ηνωμένων Εθνών με δυναμικές συνεντεύξεις και συζητήσεις σε πάνελ σχετικά με τις λύσεις για τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης που θα πραγματοποιηθούν από τις 22 έως τις 26 Σεπτεμβρίου, και το Goals Lounge , που συγκλήθηκε από τον Αναπληρωτή Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ και φιλοξενήθηκε από το Γραφείο Συνεργασιών του ΟΗΕ από τις 20 έως τις 26 Σεπτεμβρίου, με διαλόγους χωρίς σενάριο, εις βάθος εμβάθυνση σε ζωτικά ζητήματα και διαδραστικές εμπειρίες. 

Στιγμή για τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης

Όπως τονίζεται στην ιστοσελίδα του ΟΗΕ η «Στιγμή των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης» πραγματοποιείται κάθε χρόνο — όπως ορίστηκε από τη Σύνοδο Κορυφής των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης του 2019 — για να αναδείξει εμπνευσμένες δράσεις σχετικά με τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης. Παρουσιάζει ιστορίες μετασχηματισμού από κοινότητες, χώρες και περιοχές που οδηγούν σε αλλαγές σε όλους τους τομείς — από τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας έως την ισότητα των φύλων. Καθώς διασχίζουμε το όριο των δύο τρίτων στο δρόμο προς το 2030, η «Στιγμή των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης» του 2025 σηματοδοτεί μια κρίσιμη καμπή. Η εκδήλωση θα συγκεντρώσει έναν αστερισμό μετασχηματιστικών παγκόσμιων και εθνικών προσπαθειών και θα καταδείξει πώς οι δίκαιες και χωρίς αποκλεισμούς μεταβάσεις επιταχύνουν την πρόοδο, ακόμη και απέναντι στις παγκόσμιες προκλήσεις.

Σύνοδος Κορυφής για το Κλίμα

Καθώς ο ρυθμός και η κλίμακα της κλιματικής κρίσης αυξάνονται σε ολόκληρο τον κόσμο, ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ συγκαλεί μια Σύνοδο Κορυφής για το Κλίμα στις 24 Σεπτεμβρίου, η οποία θα χρησιμεύσει ως πλατφόρμα για τους παγκόσμιους ηγέτες, ώστε να παρουσιάσουν τα νέα εθνικά σχέδια δράσης για το κλίμα και να αξιοποιήσουν τα οφέλη της νέας εποχής καθαρής ενέργειας. Πριν από την COP30 στη Βραζιλία, η Σύνοδος Κορυφής θα επικεντρωθεί στην επίδειξη δέσμευσης και στην επιτάχυνση της δράσης για την προστασία των ανθρώπων και του πλανήτη, σύμφωνα με τους στόχους της Συμφωνίας του Παρισιού.