Κίνδυνος να μείνει χωρίς… αέριο ο Κάθετος Διάδρομος λόγω υψηλού κόστους διέλευσης - Τι συζητήθηκε στο χθεσινό Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας και ποια η θέση της Ελλάδας

Δίχως… φυσικό αέριο κινδυνεύει να μείνει το φιλόδοξο εγχείρημα του Κάθετου Διαδρόμου, βασικού εργαλείου για την ενεργειακή απεξάρτηση της ΝΑ Ευρώπης από τη Μόσχα και μάλιστα σε μια στιγμή που η Κομισιόν «κυματίζει» τη σημαία της πλήρους κατάργησης των ρωσικών καυσίμων μέχρι τα τέλη του 2027.

Σε ένα εντελώς ρευστό και ευμετάβλητο σκηνικό και στο φόντο δημοσιευμάτων, όπως το πρόσφατο του Reuters ότι ΗΠΑ και Μόσχα αναζητούν τρόπους για να ανοίξουν ξανά τις ρωσικές κάνουλες, οι αβεβαιότητες για το project που φιλοδοξεί να μεταφέρει αμερικανικούς κυρίως όγκους, ύψους 10 bcm, από τα ελληνικά τερματικά έως την Ουκρανία, αυξάνονται καθημερινά.

Τα εμπόδια που αντιμετωπίζει το έργο και ειδικά το θέμα με τις υψηλές ταρίφες που φέρεται να απαιτεί η Ρουμανία (και όχι μόνο), απογειώνοντας τα κόστη διαμετακόμισης και καθιστώντας απαγορευτικό το εγχείρημα για τους προμηθευτές, έφτασαν μέχρι το χθεσινό άτυπο Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας της Βαρσοβίας.

Στην ανάγκη να αλλάξει η τακτική που ακολουθούν συγκεκριμένες χώρες, οι ίδιες που συμμετέχουν στο project και υποτίθεται ότι το στηρίζουν, καθώς επίσης στην ενίσχυση της Ουκρανίας, της Μολδαβίας και στο ρόλο που παίζει η Ελλάδα ως πύλη εισόδου για το φυσικό αέριο, αναφέρθηκε κατά την τοποθέτησή του, ο υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Νίκος Τσάφος.

«Τόνισα επίσης την ανάγκη για μια εξορθολογισμένη τιμολογιακή πολιτική στα δίκτυα ώστε το αέριο που φτάνει στην Ουκρανία και τη Μολδαβία να είναι ανταγωνιστικό», αναφέρει στην ανάρτηση του για ένα θέμα που αναδεικνύει ένα ορατό κίνδυνο για το Κάθετο Διάδρομο: Τα υψηλά κόστη διαμετακόμισης να κάνουν τους traders και τους προμηθευτές να του γυρίσουν τη πλάτη.

Δίχως ελκυστικές εμπορικές συνθήκες, τα σημαντικά βήματα για τη βελτίωση της τεχνικής μεταφοράς φυσικού αερίου που έχουν κάνει οι χώρες κατά μήκος της διαδρομής, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας, θα μείνουν γράμμα κενό περιεχομένου.

Τα έργα κατά μήκος της διαδρομής, από μόνα τους δεν λένε τίποτα στο βαθμό που δεν συνοδεύονται από χαμηλές ταρίφες, προκειμένου να γίνει το προιόν πιο ανταγωνιστικό για τους χρήστες του, ζήτημα που έχει κατά καιρούς αναδείξει και ο Αντιπρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος της Gastrade, Κωσταντίνος Σιφναίος.

Το προχθεσινό καμπανάκι από τον ουκρανό Διαχειριστή

Το θέμα έθεσε δημόσια τη Δευτέρα ο άμεσα ενδιαφερόμενος να απεξαρτηθεί από το ρωσικό αέριο, δηλαδή η ίδια η ουκρανική πλευρά, κάνοντας γνωστό ότι τα τιμολόγια που επιβάλλουν οι χώρες από τις οποίες περνά ο Κάθετος Διάδρομος (Vertical Corridor) είναι πολύ υψηλά.

«Τα τιμολόγια φυσικού αερίου κατά μήκος της διαβαλκανικής διαδρομής την καθιστούν υπερβολικά ακριβή και ενδέχεται να οδηγήσουν σε «υποαξιοποίηση» των υποδομών του όλου εγχειρήματος», σύμφωνα με όσα δήλωσε ο επικεφαλής του ουκρανικού Διαχειριστή του συστήματος φυσικού αερίου, GTSOU, Vladyslav Medvediev, μετά από συνάντηση που είχε με το φορέα των ευρωπαίων ρυθμιστών ενέργειας ACER.

Στην πράξη ήταν ένα ακόμη καμπανάκι ότι αν οι Διαχειριστές δεν αλλάξουν εμπορική πολιτική, το ρωσικό αέριο που πέρυσι κάλυψε συνολικά το 19% των ευρωπαικών αναγκών (από 40% πριν το πόλεμο), αλλά σε πολλές χώρες της ΝΑ Ευρώπης παραμένει βασική πηγή τροφοδοσίας, θα διατηρήσει την κυριαρχία του. Και το roadmap των Βρυξελλών για το τέλος της ρωσικής ενέργειας, θα μείνει σχέδιο επί χάρτου, τουλάχιστον για την ευρύτερη περιοχή.

«Ασυντόνιστες τιμολογιακές πολιτικές από τις εμπλεκόμενες χώρες οδηγούν σε απαγορευτικά υψηλό κόστος διαμετακόμισης από τους τερματικούς σταθμούς LNG της Νότιας Ευρώπης προς την Ουκρανία», δηλώνει από την πλευρά του στην εξιδεκευμένη στα ενεργειακά θέμα ιστοσελίδα Montel, ο πρώην διευθύνων σύμβουλος της GTSOU, Sergiy Makogon.

Το γεγονός ότι το κόστος διαμετακόμισης στη διαδρομή Ελλάδα-Ουκρανία παραμείνει πολύ υψηλό για να συγκινήσει τους traders και τους προμηθευτές αερίου δεν είναι χθεσινό. Το είχαν συζητήσει οι εννιά εμπελκόμενοι Διαχειριστές και τον Απρίλιο στο περιθώριο του 6ου Budapest LNG Summit, χωρίς ωστόσο έκτοτε να υπάρξει κάποια πρόοδος. Και δεν είναι τυχαίο ότι σήμερα η Ουκρανία προμηθεύεται φυσικό αέριο καταρχήν από την Ουγγαρία και τη Σλοβακία και δευτερευόντως από την Πολωνία.

Η έλλειψη συντονισμού των χωρών διέλευσης και τα υψηλά κόστη που επιβάλλουν στους προμηθευτές δεν είναι το μοναδικό εμπόδιο. Αν και οι Βρυξέλλες αναγνωρίζουν τη στρατηγική του αξία (όπως προφανώς και οι ΗΠΑ), εντούτοις το project δεν έχει λάβει χρηματοδοτική στήριξη, με αποτέλεσμα ορισμένα από τα επιμέρους έργα του να αντιμετωπίζουν δυσκολίες, όπως αυτά στα σύνορα Ρουμανίας - Ουγγαρίας.

Τα παραπάνω συμβαίνουν λίγες μόλις μέρες μετά τις ανακοινώσεις της Κομισιόν για πλήρη απεξάρτηση της Ευρώπης από τη ρωσική ενέργεια ως τα τέλη του 2027, αλλά και στον απόηχο του θορύβου που προκάλεσε δημοσίευμα του Reuters ότι οι ΗΠΑ αναζητούν τρόπους για να ανοίξουν ξανά οι ρωσικές κάνουλες.

Στο σενάριο φυσικά που επιβεβαιωθούν οι πληροφορίες ότι Ουάσινγκτον και τη Μόσχα διεξάγουν συζητήσεις για την αναζωογόνηση των πωλήσεων ρωσικού φυσικού αερίου στην Ευρώπη στο πλαίσιο μιας ειρηνευτικής συμφωνίας με τον Βλαντιμίρ Πούτιν, οι περιπέτειες του Κάθετου Διαδρόμου δεν θα έχουν παρά μικρή σημασία.

Τυχόν επανάκαμψη του ρωσικού αέριου στην ήπειρο θα ξαναγράψει τον ενεργειακό χάρτη από την αρχή και όσοι προωθούν έργα όπως ο Vertical Corridor θα πρέπει να τα δουν από μηδενική αφετηρία.

Τι προτάσεις έβαλε στο τραπέζι η ελληνική πλευρά

Κατά τα λοιπά, κατά τη χθεσινή συζήτηση του Συμβουλίου Υπουργών, η ελληνική πλευρά, δια του κ. Τσάφου, έβαλε σύμφωνα με πληροφορίες, τρία ακόμη θέματα. Συνοψίζοντας, αφορούν:

1. Την ανάγκη δημιουργίας ενός μηχανισμού για την αποζημίωση χωρών που υλοποιούν επενδύσεις στα δίκτυα οι οποίες ωφελούν σε υπέρμετρο βαθμό το ευρωπαϊκό δίκτυο. Στην ουσία παραπέμπει στην επιστολή Μητσοτάκη προς την Ούρσουλα Φον ντερ Λάινεν τον Ιανουάριο του 2025 ότι πρέπει η από εδώ και πέρα χάραξη των δικτύων, αντί να βασίζεται στα συμφέροντα της κάθε χώρας και στο σχεδιασμό του εθνικού Διαχειριστή, να γίνεται με ευρωπαϊκούς όρους. 

2. Στο θέμα της ηλεκτρικής ενέργειας την ανάγκη να υπάρξει ένα σύστημα τιμολόγησης πιο προσαρμοσμένο στις ΑΠΕ, αφού πλέον κυριαρχούν στο μείγμα. Σύμφωνα με τον υφυπουργό, η τιμολόγηση με βάση την οριακή τιμή του συστήματος οδηγεί σε τρελές στρεβλώσεις και δεν είναι βιώσιμη σε ένα σύστημα με τόσες ΑΠΕ. Αρκεί να σκεφτεί κανείς ότι την περασμένη Κυριακή, μέσα σε λίγες μόλις ώρες οι τιμές στο χρηματιστήριο του Βελγίου θύμισαν «roller coaster». Αφού πρώτα βούτηξαν στα -462 €/MWh ανέβηκαν μετά στα +127 €/ MWh. Το θέμα πάντως της τιμολόγησης είναι σύνθετο και η ελληνική πλευρά δεν έχει οριστικοποιήσει ακόμη κάποια τελική πρόταση.

3. Στο θέμα της ενεργειακής ασφάλειας, η ελληνική πρόταση αφορά την ανάγκη να έχουμε καλύτερο μακροχρόνιο σχεδιασμό με γνώμονα τις ιδιαιτερότητες και τους εθνικούς πόρους των διαφόρων κρατών.