Το νέο πετρέλαιο; Πώς οι σπάνιες γαίες αλλάζουν το παιχνίδι – Ο Κινέζικος Δράκος και οι ανησυχίες για τις προμήθειες

Η αγορά σπάνιων γαιών βιώνει μια περίοδο σημαντικής αστάθειας, που οφείλεται κυρίως στους πρόσφατους περιορισμούς εξαγωγών της Κίνας .

Αυτοί οι περιορισμοί, που τέθηκαν σε ισχύ την 1η Οκτωβρίου έχουν ήδη οδηγήσει σε αύξηση στις τιμές πολλών κρίσιμων πόρων άνω του 8%

Η Κίνα παραμένει ο κορυφαίος παραγωγός σπάνιων γαιών στον κόσμο, μια ομάδα 17 μετάλλων ζωτικής σημασίας για διάφορες τεχνολογίες, συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρικών οχημάτων, των συστημάτων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, των ηλεκτρονικών ειδών ευρείας κατανάλωσης και των αμυντικών εφαρμογών.

Ονομάζονται έτσι διότι πρόκειται για μια ομάδα 17 μετάλλων τα οποία είναι εξαιρετικά σπάνια και βρίσκονται σε ελάχιστα σημεία ανά τον πλανήτη.

Αυτά είναι τα εξής: Νεοδύμιο (Nd), Πρασεοδύμιο (Pr), Σαμάριο (Sm), Δυσπρόσιο (Dy), Τέρβιο (Tb), Λανθάνιο (La), Λουτέτιο (Lu), Κέριο(Ce), Ύττριο (Y), Eυρώπιο (Eu), Γαδολίνιο (Gd), Χόλμιο (Ho), Σκάνδιο (Sc), Θούλιο (Tm), Υτέρβιο (Yb), Προμέθιο (Pm) και Έρβιο(Er).

Δεδομένης της κυριαρχίας της Κίνας σε αυτή την αγορά, τυχόν αλλαγές πολιτικής που επηρεάζουν τις εξαγωγές σπάνιων γαιών έχουν εκτεταμένες παγκόσμιες συνέπειες. 

Ιστορικά, η Κίνα έχει χρησιμοποιήσει τους περιορισμούς των εξαγωγών ως μοχλό για να επηρεάσει τις παγκόσμιες αγορές. Το 2011, παρόμοιοι περιορισμοί οδήγησαν σε δραματική αύξηση των τιμών των σπάνιων γαιών, φτάνοντας περίπου τα 67.000 δολάρια ανά μετρικό τόνο.

 Οι τρέχοντες περιορισμοί αναμένεται να έχουν παρόμοιο αντίκτυπο, δημιουργώντας περιορισμούς στην προσφορά και ανεβάζοντας τις τιμές. 

Η παρέμβαση Μυτιληναίου

Στο θέμα είχε παρέμβει τον περασμένο Αύγουστο και ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της Metlen, Ευάγγελος Μυτιληναίος, με αφορμή την απόφαση της Κίνας να περιορίσει τις εξαγωγές αντιμονίου από τις 15 Σεπτεμβρίου.

Με ανάρτησή του  το LinkedIn, ο κ. Μυτιληναίος υπογραμμίζει ότι η Κίνα συνεχίζει να περιορίζει τις εξαγωγές μετάλλων και σπάνιων γαιών: «Για να αντιμετωπίσει αυτόν τον σημαντικό κίνδυνο, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει σε εφαρμογή, από τον Μάιο του 2024, τον νόμο περί κρίσιμων πρώτων υλών, με σκοπό να εξασφαλίσει ευρωπαϊκή πρόσβαση και βιώσιμο εφοδιασμό για αυτά τα υλικά, ξεκινώντας από την εγχώρια εξόρυξη και παραγωγή αλλά και διαφοροποιημένες εισαγωγές», τονίζει, υπενθυμίζοντας ότι ο κατάλογος περιλαμβάνει 34 κρίσιμες πρώτες ύλες μεταξύ των οποίων αντιμόνιο, γερμάνιο, βωξίτης, γάλλιο και πολλές άλλες.

Ελλιπή μέτρα

«Δυστυχώς, μέχρι στιγμής, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει παραλείψει να ορίσει απτά μέτρα για τη στήριξη της ευρωπαϊκής βιομηχανίας προκειμένου να παίξει τον ρόλο παρόχου κρίσιμων πρώτων υλών, παραλείποντας να παρουσιάσει σταθερά εργαλεία ή κίνητρα παρόμοια με τον IRA (σ.σ. ο αμερικανικός νόμος ενάντια στον πληθωρισμό που περιλαμβάνει μεταξύ άλλων κίνητρα για πρώτες ύλες και ενέργεια).» υπογραμμίζει και καταλήγει: «Με μια νέα Επιτροπή ante portas και χωρίς άλλο χρόνο για χάσιμο συζητήσεων, αναμένουμε άμεσα ουσιαστική δράση».

Οι προκλήσεις για τις αμερικανικές επιχειρήσεις

Σε ανάλυσή του το oilprice.com υπενθυμίζει ότι οι ΗΠΑ εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την Κίνα αναφορικά με τις σπάνιες γαίες, παρά τις συνεχείς προσπάθειες για διαφοροποίηση των αλυσίδων εφοδιασμού. Αυτοί οι νέοι περιορισμοί θέτουν σημαντικές προκλήσεις για τις αμερικανικές επιχειρήσεις, όπως: 

• Αυξημένο κόστος: Οι υψηλότερες τιμές σπάνιων γαιών επηρεάζουν άμεσα το κόστος κατασκευής προϊόντων που βασίζονται σε αυτά τα υλικά.
• Διαταραχές της Εφοδιαστικής Αλυσίδας: Οι περιορισμοί θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε καθυστερήσεις και αβεβαιότητες στην προμήθεια σπάνιων γαιών, διαταράσσοντας τα χρονοδιαγράμματα παραγωγής.
• Ευπάθεια σε βασικούς τομείς: Βιομηχανίες όπως η άμυνα και η τεχνολογία, που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από σπάνιες γαίες, αντιμετωπίζουν αυξημένη ευπάθεια λόγω πιθανών διαταραχών στον εφοδιασμό. 
• Αυτές οι προκλήσεις υπογραμμίζουν την επείγουσα ανάγκη των ΗΠΑ να μειώσουν την εξάρτησή τους από την Κίνα για στοιχεία σπάνιων γαιών.

Ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη προσπάθειες διαφοροποίησης, θα απαιτήσουν χρόνο και σημαντικές επενδύσεις για να αποφέρουν αποτελέσματα.

Εν τω μεταξύ, οι αμερικανικές επιχειρήσεις πρέπει να περιηγηθούν σε ένα περίπλοκο και ασταθές τοπίο της αγοράς, αναζητώντας εναλλακτικές επιλογές προμήθειας και προσαρμόζοντας τις στρατηγικές της αλυσίδας εφοδιασμού τους για να μετριάσουν τους κινδύνους.

Η αχίλλειος πτέρνα του τεχνολογικού τομέα

Ο τεχνολογικός τομέας των ΗΠΑ είναι ιδιαίτερα ευαίσθητος στις επιπτώσεις των περιορισμών στις εξαγωγές της Κίνας. Εταιρείες όπως η Apple, η Google και η Samsung βασίζονται σε μια σταθερή προσφορά σπάνιων γαιών για τα προϊόντα τους.  Και οι εν λόγω περιορισμοί θα μπορούσαν να έχουν σημαντικές επιπτώσεις μεταξύ των οποίων:

• Καθυστερήσεις παραγωγής: Οι κατασκευαστές μπορεί να αντιμετωπίσουν δυσκολίες στην προμήθεια των απαραίτητων στοιχείων σπάνιων γαιών, καθυστερώντας πιθανώς την κυκλοφορία των προϊόντων και επηρεάζοντας τις πωλήσεις. 
• Αυξημένες τιμές για τους καταναλωτές: Καθώς οι κατασκευαστές παλεύουν με υψηλότερο κόστος παραγωγής, το κόστος αυτό είναι πιθανό να μετακυλίεται στους καταναλωτές με τη μορφή υψηλότερων τιμών για ηλεκτρονικές συσκευές και άλλα αγαθά. 
• Πιο αργή υιοθέτηση των πράσινων τεχνολογιών: Η αύξηση των τιμών των σπάνιων γαιών θα μπορούσε να εμποδίσει την υιοθέτηση ηλεκτρικών οχημάτων και τεχνολογιών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, οι οποίες είναι ζωτικής σημασίας για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής.
• Οι εταιρείες θα πρέπει να προσαρμοστούν διαφοροποιώντας την προμήθεια τους, δυνητικά επανασχεδιάζοντας τα προϊόντα για να μειώσουν την εξάρτηση από τις σπάνιες γαίες και απορροφώντας μέρος του αυξημένου κόστους για να παραμείνουν ανταγωνιστικές.

Επανεξέταση των Εφοδιαστικών Αλυσίδων

Η τρέχουσα κατάσταση υπογραμμίζει τους κινδύνους που συνδέονται με τη στήριξη σε μία μόνο πηγή για κρίσιμα υλικά.

Οι επιχειρήσεις μπορεί να χρειαστεί να επανεξετάσουν τις στρατηγικές της εφοδιαστικής αλυσίδας  και να εξερευνήσουν εναλλακτικές λύσεις, όπως:

• Διαφοροποίηση προμηθευτών: Αναζήτηση προμηθευτών σπάνιων γαιών σε χώρες όπως η Αυστραλία, οι οποίες διαθέτουν σημαντικά αποθέματα.
• Στρατηγική αποθήκευση: Δημιουργία αποθεμάτων σπάνιων γαιών για τον μετριασμό των επιπτώσεων μελλοντικών διαταραχών του εφοδιασμού.
• Ανάπτυξη υποκατάστατων: Επένδυση στην έρευνα και ανάπτυξη για την εύρεση εναλλακτικών υλικών που μπορούν να αντικαταστήσουν τις σπάνιες γαίες σε ορισμένες εφαρμογές.
• Αυτές οι στρατηγικές απαιτούν αλλαγή νοοτροπίας, απομάκρυνση από μοντέλα αλυσίδας εφοδιασμού που βασίζονται αποκλειστικά στο κόστος προς μια πιο ολιστική προσέγγιση που δίνει προτεραιότητα στην ασφάλεια και την ανθεκτικότητα.

Αν και αυτή η μετάβαση μπορεί να συνεπάγεται υψηλότερο κόστος βραχυπρόθεσμα, είναι απαραίτητη για τη διασφάλιση της μακροπρόθεσμης επιχειρηματικής συνέχειας και τον μετριασμό των επιπτώσεων των γεωπολιτικών αβεβαιοτήτων.

Γεωπολιτικές επιπτώσεις

Οι περιορισμοί των εξαγωγών της Κίνας έχουν σημαντικές γεωπολιτικές επιπτώσεις. Ελέγχοντας την προσφορά σπάνιων γαιών, η Κίνα ασκεί μόχλευση στο διεθνές εμπόριο και μπορεί να επηρεάσει την παγκόσμια οικονομική δραστηριότητα. Αυτή η κατάσταση υπογραμμίζει την ανάγκη για τις χώρες να μειώσουν την εξάρτησή τους από την Κίνα και να εξασφαλίσουν τις δικές τους αλυσίδες εφοδιασμού για κρίσιμα υλικά. 

Ενώ οι ΗΠΑ και η ΕΕ καταβάλλουν προσπάθειες για να ενισχύσουν την εγχώρια παραγωγή σπάνιων γαιών , η δημιουργία μιας αυτάρκους εφοδιαστικής αλυσίδας θα πάρει χρόνο. Βραχυπρόθεσμα, οι επιχειρήσεις εκατέρωθεν  του Ατλαντικού θα πρέπει να πλοηγηθούν σε ένα απαιτητικό περιβάλλον αγοράς που χαρακτηρίζεται από υψηλότερες τιμές και πιθανές διακοπές εφοδιασμού. 

• Ες εκ τούτου, παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν ότι η μακροπρόθεσμη λύση βρίσκεται σε μια πολύπλευρη προσέγγιση, που περιλαμβάνει:
• Επένδυση στην εγχώρια παραγωγή και επεξεργασία σπάνιων γαιών.
• Ενίσχυση διεθνών συνεργασιών για τη διαφοροποίηση των πηγών εφοδιασμού.
• Προώθηση της καινοτομίας και της ανάπτυξης εναλλακτικών υλικών.

Η αγορά σπάνιων γαιών είναι πιθανό να παραμείνει ασταθής τους επόμενους μήνες, καθώς οι επιπτώσεις των περιορισμών στις εξαγωγές της Κίνας συνεχίζουν να εκτυλίσσονται. Οι επιχειρήσεις και οι κυβερνήσεις πρέπει να προσαρμοστούν σε αυτή τη νέα πραγματικότητα και να εργαστούν από κοινού για να εξασφαλίσουν μια σταθερή και ασφαλή προμήθεια αυτών των κρίσιμων υλικών.

Νέες ανακαλύψεις σπάνιων γαιών

Το δυσκολότερο στοίχημα της Ε.Ε. στο πλαίσιο των προσπαθειών της για απεξάρτηση από την Κίνα στα στρατηγικής σημασίας μέταλλα αφορά πρωτίστως τις σπάνιες γαίες, την ομάδα αυτή 17 μετάλλων.

Στο έδαφος της Γηραιάς Ηπείρου δεν γίνεται καμία εξόρυξη σπάνιων γαιών και η Ε.Ε. καλύπτει σχεδόν το σύνολο των αναγκών της σε σπάνιες γαίες από την Κίνα. Οι εγγενείς δυσκολίες στις προσπάθειες απεξάρτησης σχετίζονται με τους κινδύνους που ενέχουν οι εξορύξεις σπάνιων γαιών, ιδιαιτέρως για το περιβάλλον. Ο εντοπισμός μεγάλων κοιτασμάτων των καίριων αυτών μετάλλων δεν παύει πάντως να είναι πολλά υποσχόμενη εξέλιξη για την Ευρώπη, καθώς ανοίγει προοπτικές για την εξόρυξη και εκμετάλλευσή τους.

Το κυριότερο εξ αυτών εντοπίστηκε το περασμένο έτος στην αρκτική πλευρά της Σουηδίας και εκτιμάται ότι συγκεντρώνει πάνω από 1 εκατ. τόνους σπάνιων γαιών.

Πρόκειται βέβαια για ένα πολύ μικρό τμήμα των παγκόσμιων αποθεμάτων σπάνιων γαιών, που υπολογίζονται σε τουλάχιστον 120 εκατ. τόνους.

Δεδομένου, όμως, ότι η ζήτηση για σπάνιες γαίες αναμένεται να έχει τουλάχιστον πενταπλασιαστεί μέχρι το 2030, ο εντοπισμός του κοιτάσματος είναι καίριας σημασίας για την Ευρώπη και η αρχή για την εκμετάλλευσή του.

Ήδη έχει ανακοινωθεί η κοινή πρωτοβουλία Γαλλίας, Ιταλίας και Γερμανίας για την άντληση κεφαλαίων ύψους 2,5 δισ. ευρώ με σκοπό τη χρηματοδότηση σχεδίων του ιδιωτικού τομέα για την εξόρυξη πρώτων υλών.

Για να επιτύχει η Ε.Ε. τους στόχους που έχει θέσει για το 2040, μόνον για το λίθιο θα χρειαστούν δισεκατομμύρια ευρώ.

Σημαντική ανάπτυξη

Σύμφωνα με την Technavio το μέγεθος της παγκόσμιας αγοράς μετάλλων σπάνιων γαιών εκτιμάται ότι θα αυξηθεί κατά 6,31 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ από το 2024-2028. Η αγορά εκτιμάται ότι θα αναπτυχθεί με CAGR άνω του 9,59% κατά την περίοδο πρόβλεψης.

Τα μέταλλα σπάνιων γαιών, μια ομάδα 17 χημικά παρόμοια στοιχεία, έχουν μεγάλη ζήτηση λόγω της χρήσης τους στην αεροδιαστημική, την καθαρή ενέργεια, τα ηλεκτρονικά και τις τεχνολογίες υψηλής τεχνολογίας. Χώρες όπως η Ινδία , η Νότια Αφρική , η Βραζιλία , η Αυστραλία , ο Καναδάς , το Βιετνάμ και η Μαλαισία επενδύουν στα αποθέματά τους, με στόχο να αμφισβητήσουν την κυριαρχία της Κίνας . Οι νέες εξελίξεις στη Βόρεια Αμερική και την Αφρική διευρύνουν τους πόρους. Τον Ιούνιο του 2022 , η Lynas Rare Earths έλαβε συμβόλαιο 120 εκατομμυρίων δολαρίων από το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ για μια εγκατάσταση διαχωρισμού HRE, υπογραμμίζοντας τη γεωπολιτική σημασία. Οι τιμές των μετάλλων και των οξειδίων σπάνιων γαιών συνεχίζουν να αυξάνονται στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.