Τα διδάγματα της ενεργειακής κρίσης και οι ευκαιρίες του 2023 - Να λυθούν στρεβλώσεις και προβλήματα

Τη χρονιά που μας πέρασε, οι εξελίξεις στον κλάδο της ενέργειας σε παγκόσμια κλίμακα, μας απασχόλησαν και μας επηρέασαν όλους. Οι τιμές του φυσικού αερίου και κατά συνέπεια της ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη για περισσότερο από ένα χρόνο διαμορφώνονται σε επίπεδα, τα οποία μέχρι πρότινος θα δυσκολευόταν κανείς να αποτυπώσει ακόμη και σε εξαιρετικά δυσμενή σενάρια μίας θεωρητικής ανάλυσης. Πλέον η μεγάλη διακύμανση στις τιμές του φυσικού αερίου, χωρίς να συντρέχουν απαραίτητα οι συνθήκες που θα δικαιολογούσαν έστω και μία μικρότερη μεταβολή, αλλά και η μεγάλη διάρκεια των περιόδων με υπερβολικά υψηλές τιμές, έχουν γίνει κανονικότητα.

Αυτή η άνοδος στο κόστος των δύο βασικών ενεργειακών αγαθών έχει  σημαντικό αντίκτυπο στην κοινωνία και την οικονομία, προκαλώντας ένα κύμα ακρίβειας σε πολλά καταναλωτικά αγαθά και εντείνοντας τις  πληθωριστικές πιέσεις. Ως αποτέλεσμα, είναι αναγκαίο να ληφθούν άμεσα αποφάσεις και να βρεθούν λύσεις από τις  κυβερνήσεις των ευρωπαϊκών κρατών, προκειμένου να αντιμετωπιστεί η παρατεταμένη ενεργειακή κρίση, να ελαφρυνθούν οικονομικά οι πολίτες και να δοθεί η απαραίτητη στήριξη στους προμηθευτές  ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου. Τα παραδείγματα εταιρειών προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου σε χώρες της Ευρώπης, που είτε σταμάτησαν την δραστηριότητά τους είτε απευθύνθηκαν στις κυβερνήσεις των κρατών για ενίσχυση της ρευστότητάς τους, είναι πολλά και αποδεικνύουν την κρισιμότητα της κατάστασης. Ωστόσο, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί κινούνται με σχετικά αργούς ρυθμούς και δεν έχουν καταφέρει να δώσουν μια ουσιαστική απάντηση, καθώς η ασυμφωνία μεταξύ των κρατών και τα διαφορετικά χαρακτηριστικά των αγορών τους εμποδίζουν την επίτευξη κοινά αποδεκτών λύσεων.

Η θέση της Ελλάδας

Στην χώρα μας έχουν τεθεί σε εφαρμογή μηχανισμοί παρέμβασης στην αγορά, μέσω των οποίων δεσμεύονται σημαντικά χρηματικά ποσά από τους Συμμετέχοντες για την ενίσχυση του Ταμείου Ενεργειακής Μετάβασης, από το οποίο χρηματοδοτούνται οι κρατικές επιδοτήσεις προς τους καταναλωτές. Οι ενέργειες της πολιτείας για την προφύλαξη κυρίως των αδυνάμων συνανθρώπων μας, αλλά και εν γένει την υποστήριξη του συνόλου της κοινωνίας είναι αναγκαίες και πρέπει να γίνονται κατόπιν διαβούλευσης με τους αρμόδιους φορείς και τους Συμμετέχοντες στην αγορά. Σε κάθε περίπτωση δεν πρέπει να λαμβάνονται βιαστικές αποφάσεις χωρίς να συνυπολογίζονται όλες οι παράμετροι των προς επίλυση ζητημάτων και τυχόν αρνητικές συνέπειες από την εφαρμογή έκτακτων μέτρων.

Για την ελληνική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, δυστυχώς η δύσκολη κατάσταση εντείνεται λόγω μακροχρόνιων προβλημάτων και στρεβλώσεων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, όπως έχει αναδειχθεί και σε επίπεδο δημοσίων διαβουλεύσεων της ΡΑΕ,  είναι οι υπέρογκες χρεώσεις που προκύπτουν για τον Λογαριασμό Προσαυξήσεων Οικονομικής Ουδετερότητας ΛΠ-3 στην εκκαθάριση Αγοράς Εξισορρόπησης από τον Νοέμβριο του 2020 (με την εφαρμογή του «Μοντέλου Στόχου» στην ελληνική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας). Εντούτοις δεν λαμβάνονται τα αναγκαία μέτρα αντιμετώπισης του ζητήματος και οι χρεώσεις για τους Λογαριασμούς Προσαυξήσεων είναι πολλαπλάσιες σε σχέση με εκείνες του προηγούμενου μοντέλου αγοράς, καθώς και με αντίστοιχες χρεώσεις σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη.

Επίσης, ένα εξαιρετικά σημαντικό πρόβλημα για την ελληνική αγορά, είναι το ζήτημα των ληξιπρόθεσμων οφειλών προς τους προμηθευτές και μάλιστα ενίοτε από συστηματικούς κακοπληρωτές, που αξιοποιώντας κενά ή παραλείψεις του θεσμικού πλαισίου συσσωρεύουν όλο και περισσότερα χρέη  προς τις εταιρείες προμήθειας. Το φαινόμενο έχει  ενταθεί μετά την κατάργηση της δυνατότητας υποβολής εντολής απενεργοποίησης παλιού προμηθευτή, ενώ η τάση αλλαγής προμηθευτή χωρίς εξόφληση των οφειλών, ενισχύθηκε με την πρόσφατη αλλαγή του άρθρου 138 του Ν. 4951/2022. Είναι σημαντικό λοιπόν να αποφευχθεί η περαιτέρω αναβολή της τροποποίησης του Κώδικα Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας, καθώς μαζί με τους προμηθευτές το κόστος που προκύπτει επωμίζονται σε βάθος χρόνου και οι συνεπείς στις υποχρεώσεις τους καταναλωτές. Συνυπολογίζοντας παράλληλα και την απαίτηση καταβολής από τους προμηθευτές προς τους διαχειριστές των ανείσπρακτων τιμολογηθέντων ποσών για τις ρυθμιζόμενες χρεώσεις, άλλη μία «ιδιαιτερότητα», καθώς σε αυτές συμπεριλαμβάνονται χρεώσεις για τις ΥΚΩ και το ΕΤΜΕΑΡ, που αξιοποιούνται για την κοινωνική, την περιβαλλοντική και την αναπτυξιακή πολιτική της χώρας, αντιλαμβανόμαστε πως το οικονομικό πλαίσιο  που έχει διαμορφωθεί για τους προμηθευτές είναι ασφυκτικό και χρήζει άμεσων δράσεων.

Στόχοι για το 2023

Αυτές οι πρωτόγνωρες συνθήκες τις οποίες έχουμε κληθεί να αντιμετωπίσουμε αποτέλεσαν σημαντικά μαθήματα που μας έχουν ωριμάσει για να σχεδιάσουμε με ακρίβεια τις επόμενες στρατηγικές και επενδυτικές μας κινήσεις. Γνωρίζουμε πως αναμφίβολα απαιτούνται, τόσο για την ελληνική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας όσο και για εκείνες άλλων ευρωπαϊκών κρατών, τολμηρές ενέργειες και θεσμικές αλλαγές, με στόχο τη θωράκιση του ενεργειακού εφοδιασμού, την ταυτόχρονη διασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας της αγοράς, της οικονομικής βιωσιμότητας των ευρωπαίων πολιτών, καθώς και της προστασίας  του περιβάλλοντος.

Για την χώρα μας δε, το στοίχημα είναι διπλό, καθώς εκτός από την αντιμετώπιση της κρίσης, είναι εξαιρετικά σημαντικό την χρονιά που ακολουθεί να λυθούν και οι υπόλοιπες στρεβλώσεις και τα προβλήματα που χρονίζουν και εμποδίζουν την ομαλή λειτουργία της αγοράς  και τον υγιή ανταγωνισμό.

Η θέση της Volton στον ενεργειακό χάρτη της χώρας είναι να συνεχίσουμε να δρούμε με υπευθυνότητα και να στηρίζουμε τους καταναλωτές και τις τοπικές κοινωνίες παρέχοντας μια ευρεία γκάμα προϊόντων και υπηρεσιών που θα τους εξασφαλίζει πολλαπλά οφέλη. Επίσης, επενδύουμε σε έργα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ, που θα βοηθήσουν στην ενεργειακή ανεξαρτησία, καθώς και την εξαγωγική δυναμική της χώρας μας. 

--------------------

* Ο κ. Διονύσης Τσίτος είναι Γενικός Διευθυντής της VOLTON

Το άρθρο περιλαμβάνεται στο αφιέρωμα του energypress για τις προκλήσεις, τους φόβους και τις προσδοκίες στον ενεργειακό τομέα το 2023