Κίνδυνο για τον ενεργειακό εφοδιασμό προκαλεί ο αποκλεισμός της Μόσχας από το SWIFT - Το "κλειδί" της Gazprombank και οι εναλλακτικές

Εν αναμονή της λίστας με τις ρωσικές τράπεζες που θα αποσυνδεθούν από το σύστημα διατραπεζικών συναλλαγών SWIFT, και τα τυχόν αντίποινα εκ μέρους της Μόσχας, τελεί πανευρωπαϊκά η ενεργειακή αγορά. Το ερώτημα του ενός εκατομμυρίου είναι κατά πόσο το στρίμωγμα της Μόσχας και η από εδώ και πέρα αδυναμία της να εισπράττει χρήματα για τις εξαγωγές φυσικού αερίου και πετρελαίου, απαραίτητες για να χρηματοδοτεί τον πόλεμο, θα την οδηγήσουν στην απόφαση να κλείσει τις στρόφιγγες.

Κλειδί για τις εξελίξεις, το κατά πόσο θα συμπεριληφθεί στην λίστα των κυρώσεων η Gazprombank, η 3η μεγαλύτερη τράπεζα στην Ρωσία, μέσω της οποίας γίνονται οι πληρωμές για την πώληση φυσικού αερίου προς την Ευρώπη. Οι ανακοινώσεις της ευρωπαϊκής ηγεσίας ήταν μέχρι σήμερα γενικόλογες, δεν έχει διευκρινιστεί ποιές ρωσικές τράπεζες θα αποκλειστούν από το SWIFT.

Αν η Gazprombank, σε βάρος της οποίας έχουν ήδη επιβληθεί κυρώσεις από τις ΗΠΑ, αποκλειστεί από το παγκόσμιο αυτό σύστημα μέσω του οποίου εκτελούνται μεταφορές χρημάτων, τα λεγόμενα εμβάσματα, τότε δεν θα μπορεί να εισπράττει το αντίτιμο για το αέριο που πουλάει στην Ευρώπη, όπως και στην Ελλάδα, η μητρική της Gazprom.

Τι μπορεί να συμβεί σε μια τέτοια περίπτωση ; Καταρχήν, η ρωσική πλευρά μπορεί να δηλώσει άλλες τράπεζες στο διατραπεζικό σύστημα SWIFT, προκειμένου να εισπράττουν για λογαριασμό της τα χρήματα από τις συναλλαγές στην ενέργεια. Αν μπλοκαριστουν και αυτές, και πάλι η ρωσική πλευρά θα μπορούσε να υιοθετήσει κάποια εναλλακτικά συστήματα που κάνουν την ίδια «δουλειά». Τέτοιο είναι το ρωσικό SPFS - το αντίστοιχο του SWIFT - το οποίο όμως δεν είναι ευρείας «παγκόσμιας» χρήσης, ενώ η σχετική διαδικασία θα γίνει πολύ πιο περίπλοκη, χρονοβόρα και πολυδάπανη.

Αν τα πράγματα χοντρύνουν κι άλλο, οι ρωσικές στρατιωτικές επιχειρήσεις στο ουκρανικό μέτωπο συνεχίσουν να μην αποδίδουν τα αναμενόμενα και η Δύση σκληρύνει κι άλλο τη στάση της, τίποτα δεν αποκλείει η Μόσχα να κλείσει τη στρόφιγγα των αγωγών του φυσικού αερίου, παρ’ ότι κάτι τέτοιο θα της κόστιζε ακριβά. Αναλύσεις που έχουν δημοσιεύσει βρετανικά μέσα μιλούν για ένα πόλεμο που κοστίζει στην Ρωσία 15 δισεκατομμύρια λίρες την ημέρα. Υπό αυτή την έννοια, τα έσοδα από τις εξαγωγές ενεργειακών προϊόντων στην Ευρώπη είναι ζωτικης σημασίας για το Κρεμλίνο. 

Οι εναλλακτικές για τη Ρωσία

Στην λογική αυτή, η Μόσχα θα επιδιώξει πρώτα να εξαντλήσει κάθε μέσο που διαθέτει και κάθε δυνατότητα, όπως οι συναλλαγές μέσω του ρωσικού συστήματος SPFS. Σε αυτό συμμετέχουν γύρω στις 400 τράπεζες, σύμφωνα με το ρωσικό Forbes (στοιχεία 2018), ωστόσο το σύστημα έχει περιορισμούς: Λειτουργεί μόνο μέσα στη Ρωσία και έχει υψηλότερα κόστη συναλλαγών. Χρησιμοποιείται από συγκριτικά λίγες ξένες τράπεζες και αναπτύχθηκε το 2014 από την Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας, μετά τις απειλές των ΗΠΑ ότι θα αποσυνδέσουν τις ρωσικές τράπεζες από το SWIFT.

Στον αντίποδα στο SWIFT συμμετέχουν πάνω από 11.000 τραπεζικά ιδρύματα, σε πάνω από 200 χώρες, αποτελεί το κεντρικό κανάλι, μέσα από το οποίο εκτελούνται μεταφορές χρημάτων, ενώ οι πληρωμές διεκπεραιώνονται μεταξύ 24 και 48 ωρών. Στο σύστημα συμμετέχουν μεταξύ άλλων ρωσικές τράπεζες όπως η Bank of Russia, Alfa-Bank, Credit bank of Moscow, BFK, Expobank, Gazprombank, VTB, Bank OTKRITIE Financial Corporation, Russian Agricultural Bank, Sberbank, Bank Sankt-Petersburg και National Settlement Depository.

Την ίδια μικρή διεθνή εμβέλεια με το ρωσικό SPFS έχει και το κινεζικό σύστημα CIPS, που έχει ως νόμισμα κεντρικής εκκαθάρισης των συναλλαγών το γουάν, με σκοπό τη σύντομη υιοθέτηση του ψηφιακού γουάν. Σημειωτέον ότι Μόσχα και Πεκίνο συζητούν καιρό τώρα το σύστημα CRGFMCS (Chinese-Russian Global Financial Messaging and Clearing System), το οποίο βασίζεται στο ρωσικό CIPS. Αλλά έως σήμερα, σε αυτό έχει ενταχθεί μόνο η Bank of China, ενώ παλαιότερα είχε ενδιαφερθεί και το Ιράν, χωρίς τελικά να προχωρήσει η συνεργασία. Aνεφάρμοστη αποδείχθηκε και η ιδέα που είχε πέσει παλαιότερα στο τραπέζι, να υιοθετήσει η Ρωσία για τις συναλλαγές της, κρυπτονομίσματα. 

Πόσο πιθανή είναι η διακοπή της ροής ρωσικού αερίου

Αναλυτές επιμένουν ακόμη και σήμερα, αν και με μικρότερη πλέον βεβαιότητα απ' ότι προ μερικών εβδομάδων, ότι θα πρέπει να εκτροχιαστεί εντελώς το ρωσικό σχέδιο, ώστε ο Πούτιν να επιλέξει να εκβιάσει τη Δύση, κόβοντας την τροφοδοσία της σε φυσικό αέριο.

Ακόμη και αν φτάσουμε στο απευκταίο σενάριο και η Ρωσία διακόψει την ροή φυσικού αερίου προς την Ευρώπη, μέσω για παράδειγμα της ουκρανικής διόδου, αυτό δεν θα πλήξει την Ελλάδα. 

Αν πλέον, φτάσουμε στο σημείο να κοπεί μέχρι και ο Turk Strema, μέσω του οποίου τροφοδοτείται η Ελλάδα, τότε θα εφαρμοστεί το Plan B. Αρκούν συγκεκριμένα δύο επιπλέον πλοία υγροποιημένου αερίου, συνολικής δυναμικότητας 2 τεραβατωρών μέσα στο Μάρτιο, προκειμένου η Ελλάδα να καλύψει την ενεργειακή της επάρκεια, μαζί φυσικά με τη λειτουργία των πέντε μονάδων φυσικού αερίου με εναλλακτικό καύσιμο, δηλαδή με πετρέλαιο και φυσικά την επιστράτευση όλων των λιγνιτικών μονάδων.