HELIOS: Αντιστάθμιση περικοπών - Ένα μέτρο με λάθος όνομα κρύβει μια βαθύτερη αδικία

Το energypress αποκάλυψε πρόσφατα ότι το ΥΠΕΝ έχει οριστικοποιήσει τις λεπτομέρειες της Υπουργικής Απόφασης για τον «Μηχανισμό Αναδιανομής Περικοπών», με νομοθέτημα που αναμένεται άμεσα.

 

Παρουσιάζεται ως απάντηση στο «ψαλίδι» των ΑΠΕ. Στην πραγματικότητα είναι κάτι πολύ διαφορετικό από την υποχρέωση που θέτει το ενωσιακό δίκαιο. Η σύγχυση ανάμεσα στις δύο έννοιες δεν είναι τεχνικό ζήτημα· είναι η ουσία της συζήτησης, όπως αναφέρει ο σύνδεσμος HELIOS.

 

 

Το άρθρο 13 του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/943 προβλέπει ότι όταν διαχειριστής περικόπτει παραγωγή ΑΠΕ για λόγους ασφάλειας ή συμφόρησης, ο παραγωγός πρέπει καταρχήν να αποζημιώνεται· μη αγοραία περικοπή συνεπάγεται ουσιαστικά πλήρη αποζημίωση. Κρίσιμο είναι ποιος πληρώνει: η υποχρέωση βαρύνει το σύστημα -τους διαχειριστές και, μέσω αυτών, την αγορά - όχι άλλους παραγωγούς ΑΠΕ.

 

 

Ο μηχανισμός που ετοιμάζει το ΥΠΕΝ λειτουργεί αλλιώς. Ο ΔΑΠΕΕΠ θα δημιουργήσει ειδικό λογαριασμό όπου θα συγκεντρώνονται τα «υπερβάλλοντα» έσοδα έργων που δεν περικόπτονται, για να αναδιανεμηθούν σε πάρκα με δυσανάλογο «ψαλίδι». Στόχος είναι ο λογαριασμός να είναι αυτοχρηματοδοτούμενος: οι παραγωγοί πληρώνουν τους παραγωγούς, με το ΕΛΑΠΕ ως έκτακτο «παράθυρο» ενίσχυσης. Πρόκειται για εσωτερική ανακατανομή, όχι αποζημίωση από το σύστημα που προκάλεσε τη ζημιά. Επιπλέον, δεν θα έχει αναδρομική ισχύ: θα καλύψει, το πολύ, το β΄ εξάμηνο του 2026, με πρώτο διακανονισμό στις αρχές του 2027· οι απώλειες προηγούμενων ετών μένουν εκτός πεδίου.

 

 

Ο κίνδυνος είναι τριπλός. Πρώτον, αν η αναδιανομή παρουσιαστεί ως εκπλήρωση του άρθρου 13, το κράτος θα έχει μετατρέψει μια εσωτερική μετακίνηση χρήματος μεταξύ παραγωγών ΑΠΕ σε «λύση» ενός προβλήματος που νομικά απαιτεί τελείως διαφορετική απάντηση, με το σύστημα να παραμένει ανεπηρέαστο.

 

Δεύτερον, υπάρχει γεωγραφικό-δικτυακό παράδοξο. Μέχρι σήμερα, οι περισσότερες περικοπές εφαρμόζονται σε έργα του συστήματος μεταφοράς (ΑΔΜΗΕ), όχι στο δίκτυο διανομής (ΔΕΔΔΗΕ). Επειδή ο λογαριασμός τροφοδοτείται από τα «υπερβάλλοντα» έσοδα των μη περικοπτόμενων έργων, το μέτρο σημαίνει στην πράξη ότι οι μικροί παραγωγοί του ΔΕΔΔΗΕ -που περικόπτονται λιγότερο- θα χρηματοδοτήσουν τους παραγωγούς του ΑΔΜΗΕ. Μια μετακύλιση κόστους ανάμεσα σε δύο διαφορετικές κατηγορίες  παραγωγών, χωρίς καμία να έχει ευθύνη για το πρόβλημα.

 

Τρίτον, η λογική της αναδιανομής γεννά νέες αδικίες λόγω τεχνολογίας και τιμολόγησης. Ο υπολογισμός «θεωρητικής παραγωγής» δεν λαμβάνει επαρκώς υπόψη ότι αιολικά, φωτοβολταϊκά, υβριδικοί σταθμοί με αποθήκευση και βιομάζα έχουν διαφορετικό προφίλ παραγωγής και άνιση ικανότητα αποφυγής περικοπής. Επιπλέον, τα πάρκα δεν έχουν όλα την ίδια ταρίφα: άλλα λειτουργούν με σταθερή εγγυημένη τιμή, άλλα εκτεθειμένα στην αγορά χονδρικής. Η ίδια MWh περικοπής έχει, συνεπώς, εντελώς διαφορετικό οικονομικό αντίκτυπο ανά πάρκο. Μια «οριζόντια» αναδιανομή, χωρίς να σταθμίζει τεχνολογία και ταρίφα, κινδυνεύει να μετατοπίσει την αδικία από τη μία κατηγορία παραγωγών στην άλλη, αντί να την εξαλείψει.

 

 

Χωρίς επαρκή αποθήκευση, η φθηνή μεσημεριανή ηλιακή ενέργεια δεν μετατοπίζεται στις ώρες αιχμής, με αποτέλεσμα αρνητικές ή μηδενικές τιμές και «κόφτες» στις ΑΠΕ. Ο υφυπουργός ΥΠΕΝ Νίκος Τσάφος έχει αναγνωρίσει δημόσια ότι η καθυστέρηση στις μπαταρίες ήταν συνειδητή επιλογή -για αποφυγή υπερβολικής επιδότησης όσο το κόστος ήταν υψηλό, κατ' αναλογία με τα φωτοβολταϊκά πριν δεκαπέντε χρόνια. Λογικοφανές επιχείρημα, που αφήνει όμως αναπάντητο ποιος πληρώνει το ενδιάμεσο κόστος. Μέρος της «ζημιάς» δεν είναι αναπόφευκτη συνθήκη αγοράς αλλά συνέπεια ρυθμιστικής επιλογής -γεγονός που ενισχύει το επιχείρημα ότι η ευθύνη πρέπει να βαρύνει το σύστημα, όχι άλλους μικρούς παραγωγούς.

 

 

Για τους μικρούς παραγωγούς ΑΠΕ η θέση είναι ξεκάθαρη: ο «Μηχανισμός Αναδιανομής Περικοπών» δεν είναι αποδεκτή λύση αλλά εκτροπή από τη νόμιμη υποχρέωση αποζημίωσης. Δεν παράγει νέο χρήμα στο σύστημα -απλώς το μετακινεί μεταξύ διαφορετικών δικτύων, τεχνολογιών και ταριφών, με κίνδυνο νέων αδικιών. Δεν μπορεί να αντικαταστήσει το άρθρο 13, ακόμη λιγότερο όταν μέρος της αιτίας συνδέεται με ρυθμιστικές επιλογές του ΥΠΕΝ γύρω από την αποθήκευση.

Το αίτημα είναι σαφές: όχι στην αναδιανομή της ζημιάς μεταξύ παραγωγών ΑΠΕ, ναι στην πραγματική αποζημίωση από το σύστημα. Η κυβέρνηση οφείλει να προχωρήσει σε πλήρη ενσωμάτωση του Κανονισμού 2019/943, με μηχανισμό που θα βαρύνει το σύστημα -και την πολιτεία που διαμόρφωσε το χρονοδιάγραμμα της αποθήκευσης- και θα καλύπτει αναδρομικά τις ήδη προκληθείσες ζημιές. Μόνο έτσι θα σταματήσει ο κύκλος όπου οι μικροί παραγωγοί ΑΠΕ πληρώνουν, ο ένας τον άλλον, το κόστος επιλογών πολιτικής που δεν πήραν οι ίδιοι.