Η ασφάλεια στην υπόγεια υπεράκτια αποθήκευση φυσικού αερίου

Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν σήμερα οι αρμόδιες ευρωπαϊκές αρχές αλλά και η πετρελαϊκή βιομηχανία είναι το ζήτημα του παροπλισμού των υποδομών πετρελαίου και φυσικού αερίου, δεδομένου ότι ένα μεγάλο ποσοστό υπεράκτιων εγκαταστάσεων που λειτουργούν εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει ολοκληρώσει ή πρόκειται άμεσα να ολοκληρώσει τη διάρκεια λειτουργίας του.

Το κόστος που απαιτείται για τον παροπλισμό των εγκαταστάσεων αυτών είναι εξαιρετικά υψηλό και ο κίνδυνος -από πλευράς τεχνικής ασφάλειας εργασιών- που συνδέεται με αυτόν είναι επίσης αξιοσημείωτος. Αυτές είναι άλλωστε και οι αιτίες που οδήγησαν την πετρελαϊκή βιομηχανία  στο να εξετάσει άλλες επιλογές, όπως την επαναχρησιμοποίηση/μετατροπή των παλιών εγκαταστάσεων, με στόχο να προσδώσει σε αυτές νέα οικονομική αξία. Η μετατροπή μιας υπεράκτιας εγκατάστασης με σκοπό αυτή να εξυπηρετήσει τη λειτουργία μίας υπεράκτιας υπόγειας αποθήκης φυσικού αερίου είναι μία από αυτές τις επιλογές, μία επιλογή μάλιστα που ενισχύει την ασφάλεια εφοδιασμού σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο και δύναται να βελτιστοποιήσει καθοριστικά τη λειτουργία της αγοράς φυσικού αερίου.

Το ερώτημα που τίθεται, ωστόσο, είναι αν η μετατροπή και λειτουργία μίας υπεράκτιας εγκατάστασης με τρόπο ώστε αυτή να εξυπηρετήσει την αξιοποίηση ενός εξαντλημένου κοιτάσματος ως αποθήκης φυσικού αερίου, καλύπτεται από την εθνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία από πλευράς τεχνικής ασφάλειας εργασιών.

Η απόπειρα απάντησης του εν λόγω ερωτήματος μας οδηγεί αναπόφευκτα σε δύο από τα κυριότερα ευρωπαϊκά νομοθετήματα που αναφέρονται σε θέματα τεχνικής ασφάλειας και συγκεκριμένα στην Οδηγία 2012/18/ΕΕ (Οδηγία SEVESO III) για την αντιμετώπιση κινδύνων από ατυχήματα μεγάλης έκτασης σε εγκαταστάσεις ή μονάδες, λόγω της ύπαρξης επικίνδυνων ουσιών και στην Οδηγία 2013/30/ΕΕ  για την ασφάλεια των υπεράκτιων εργασιών πετρελαίου και φυσικού αερίου, που έχουν ενσωματωθεί στην ελληνική νομοθεσία με την ΚΥΑ 172058/2016 (ΦΕΚ 354/Β/17.2.2016) και το Ν. 4409/2016 (ΦΕΚ 136/Α/28.7.2016) αντίστοιχα.

Συγκεκριμένα, η Οδηγία 2012/18/ΕΕ (Οδηγία SEVESO III) στο άρθρο 2 παρ. 2 περ. ζ’ εξαιρεί από την εφαρμογή της την υπόγεια υπεράκτια αποθήκευση αερίου, σε ειδικούς αποθηκευτικούς χώρους και σε χώρους στους οποίους γίνεται ακόμα έρευνα και εκμετάλλευση ορυκτών, συμπεριλαμβανομένων των υδρογονανθράκων. Η Οδηγία 2013/30/ΕΕ δεν κάνει συγκεκριμένη αναφορά στην υπόγεια υπεράκτια αποθήκευση αερίου, στον ορισμό όμως των υπεράκτιων εργασιών υδρογονανθράκων, των εργασιών, δηλαδή, που καλύπτονται από αυτή, συμπεριλαμβάνονται όλες οι δραστηριότητες που συνδέονται με εγκατάσταση ή συνδεδεμένη υποδομή, συμπεριλαμβανομένων του σχεδιασμού, του προγραμματισμού, της κατασκευής, της λειτουργίας και της απεγκατάστασής της, οι οποίες σχετίζονται με την έρευνα και την εκμετάλλευση υδρογονανθράκων, ρητώς δε εξαιρεί μόνο τη μεταφορά υδρογονανθράκων από μία ακτή σε άλλη. Περαιτέρω, προβλέπεται ότι η Οδηγία διέπει και τις ουσιώδεις αλλαγές που δύναται να προκύψουν σε μία υπεράκτια εγκατάσταση συμπεριλαμβανομένων, μεταξύ άλλων, των υλικών τροποποιήσεων, της διαθεσιμότητας νέων γνώσεων ή νέας τεχνολογίας και των αλλαγών στην επιχειρησιακή διαχείριση.

Η ασάφεια στη ρύθμιση των ζητημάτων ασφαλείας των εν λόγω υπεράκτιων υπόγειων αποθηκών καταδεικνύεται και από τις διαφορετικές ρυθμίσεις που ακολουθούνται από τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Συγκεκριμένα, παρατηρείται, ότι σε κάποιες από αυτές όπως η Ολλανδία, η Ισπανία και η Κροατία οι εν λόγω εργασίες εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογή της εθνικής νομοθεσίας για την ασφάλεια των υπεράκτιων εργασιών πετρελαίου και φυσικού αερίου και άρα οι αρμόδιες για την εφαρμογή της σχετικής νομοθεσίας αρχές παρακολουθούν τις εργασίες μετατροπής και λειτουργίας των υπεράκτιων εγκαταστάσεων και στη λειτουργία τους αυτή. Η τεκμηρίωση για την ως άνω ρύθμιση, η οποία εμπίπτει στο πεδίο των ουσιωδών αλλαγών, έγκειται στο ότι το αέριο εξακολουθεί να υπάρχει στην υπεράκτια εγκατάσταση και συνεπώς εξακολουθούν να υφίστανται οι κίνδυνοι που έχει ως αντικείμενο να μετριάσει και να αντιμετωπίσει η Οδηγία 2013/30/ΕΕ. Είναι τέλος αξιοσημείωτο, ότι στην Κροατία στον ορισμό της εκμετάλλευσης που δίδεται στον εθνικό περί υδρογονανθράκων νόμο προβλέπεται ρητά η αξιοποίηση ενός κοιτάσματος ως υπόγειας αποθήκης φυσικού αερίου.

Διαφορετική προσέγγιση ακολουθείται από το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιταλία. Στις χώρες αυτές οι εργασίες μετατροπής εμπίπτουν στο πεδίο της εθνικής νομοθεσίας για την υπεράκτια ασφάλεια και πάλι στο πλαίσιο των ουσιωδών αλλαγών, αλλά οι αρμόδιες αρχές δεν είναι υπεύθυνες για την παρακολούθηση της ασφαλούς λειτουργίας τους, χωρίς ωστόσο μέχρι σήμερα η παρακολούθηση αυτή να ρυθμίζεται με άλλη ειδικότερη νομοθετική πρόβλεψη. 

Στην Ελλάδα, οι προβλέψεις για τα ως άνω θέματα στην ΚΥΑ 172058/2016 (ΦΕΚ 354/Β/17.2.2016) και στο Ν. 4409/2016 (ΦΕΚ 136/Α/28.7.2016) είναι πανομοιότυπες με αυτές των αντίστοιχων Οδηγιών, στο Νόμο, δε, των υδρογονανθράκων (Ν. 2289/1995 «περί αναζήτησης, έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων και λοιπών διατάξεων») ως εκμετάλλευση υδρογονανθράκων ορίζεται η εξόρυξη υδρογονανθράκων, η τυχόν κατεργασία προκειμένου να καταστούν εμπορεύσιμοι και η αποθήκευση και η μεταφορά αυτών και των παραπροϊόντων τους μέχρι τις εγκαταστάσεις φόρτωσης για περαιτέρω διάθεση, χωρίς ωστόσο να υπάρχει συγκεκριμένη αναφορά στην υπόγεια υπεράκτια αποθήκευση φυσικού αερίου.

Το συμπέρασμα που εξάγεται από το συνδυασμό των ως άνω νομοθετημάτων, είναι ότι η παρακολούθηση των εργασιών μετατροπής μίας υπεράκτιας εγκατάστασης σύμφωνα με τα ως άνω οριζόμενα, αποτελεί ουσιώδη αλλαγή της εγκατάστασης και εμπίπτει στο πλαίσιο του N. 4409/2016, άρα και στην αρμοδιότητα της Ελληνικής Διαχειριστικής Εταιρείας Υδρογονανθράκων ως Αρμόδιας Αρχής για την εφαρμογή του. Ιδιαίτερη προσοχή ωστόσο θα πρέπει να δοθεί στο ποια Αρχή θα αναλάβει την παρακολούθηση της τεχνικής ασφάλειας και κατά τη λειτουργία της υπόγειας υπεράκτιας αποθήκης, ζήτημα για τη ρύθμιση του οποίου κρίνεται αναγκαία σχετική νομοθετική πρόβλεψη.

(η Μαρία Ματζάκου είναι Νομικός Σύμβουλος του Τομέα Θαλάσσιων Δραστηριοτήτων Υδρογονανθράκων της ΕΔΕΥ)