Τι προβλέπουν τα 3 νομοσχέδια για υδρογόνο, βιομεθάνιο, CCS που παρουσιάζει σήμερα ο Θ. Σκυλακάκης στο υπουργικό - Ερευνα για νέες περιοχές αποθήκευσης CO2

Το περίγραμμα τριών νέων αγορών, δηλαδή τους βασικούς πυλώνες για την λειτουργία, αδειοδότηση και ανάπτυξη των μελλοντικών επενδύσεων βάζουν τα τρία νομοσχέδια για το υδρογόνο, το βιομεθάνιο και το CCS, που παρουσιάζει σήμερα στο υπουργικό συμβούλιο ο Θ.Σκυλακάκης.

Αν και απουσιάζουν ακόμη τα κρίσιμα νούμερα, όπως τo τι θα προβλέπει το καθεστώς στήριξης κάθε κατηγορίας που θα ρυθμιστεί με υπουργικές αποφάσεις, αλλά και επιμέρους ζητήματα, όπως π.χ. ο μηχανισμός στήριξης για τους emitters (νομοσχέδιο για το CCS), τα νομοθετήματα που έρχονται με καθυστέρηση, αποτελούν καθοριστικό βήμα για να πάρουν μπροστά οι τρεις αυτές αγορές και να ενισχυθεί η ορατότητα των επενδυτών.

Κοινός παρονομαστής και των τριών νομοσχεδίων το γεγονός πώς είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με την απορρόφηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης. Μόνο τα ενταγμένα στο RRF έργα υδρογόνου και CCS πρόκειται να απορροφήσουν 260 εκατ. ευρώ και με δεδομένα τα σφιχτά χρονοδιαγράμματα, πρέπει να έχουν υλοποιηθεί μέχρι το τέλος του πρώτου εξαμήνου του 2026.

Καθόλο τυχαίο ότι η Κομισιόν, ζητά εδώ και καιρό από τη κυβέρνηση να ανεβάσει ταχύτητες (https://energypress.gr/news/kampanakia-xana-apo-komision-gia-epitahynsi-tis-dimioyrgias-agoras-ccs-stin-ellada-ta-orosima), στέλνοντας το μήνυμα ότι πρέπει το συντομότερο να έχουν ολοκληρωθεί οι βασικές εκκρεμότητες για να πάρουν επιτέλους «σάρκα και οστά» και στην Ελλάδα οι συγκεκριμένες αγορές.

Στο πιο ώριμο εξ αυτών των έργων, αυτό του Prinos Storage, η DG Comp έχει εγκρίνει ενίσχυση 150 εκατ. για τη πρώτη φάση της αποθήκευσης 1 εκατ. τόνων CO2, ενώ επιπλέον 120 εκατ ευρώ θα δοθούν από το CEF για τη μελλοντική επέκταση σε 3 εκατ. τόνους. Στη περίπτωση του έτερου πιο ώριμου έργου, αυτού της Motor Oil, για μονάδα ηλεκτρολύτη 50 MW που θα παράγει πράσινο υδρογόνο και ανανεώσιμα αεροπορικά καύσιμα (SAF), η επιδότηση ανέρχεται στα 110 εκατ ευρώ.

Ταχύτερη αδειοδότηση και δίκτυα υδρογόνου

Το πρώτο από τα νομοσχέδια που παρουσιάζει σήμερα στο υπουργικό ο Θ.Σκυλακάκης, θεσπίζει ανώτατο όριο τη 2ετία για την έκδοση μιας άδειας για μονάδα παραγωγής ανανεώσιμου υδρογόνου, προβλέπει τι ισχύει για την ανάπτυξη, αδειοδότηση, λειτουργία και διαχείριση των λεγόμενων «Γεωγραφικά Περιορισμένων Δικτύων Υδρογόνου» (εντός μιας περιορισμένης βιομηχανικής ή εμπορικής περιοχής), αλλά και για τη στήριξη των συγκεκριμένων μονάδων.

Κάνει δηλαδή αναφορά στη χορήγηση λειτουργικής ενίσχυσης και επισημαίνει ότι «προβλέπεται η δυνατότητα καθεστώτος στήριξης παραγωγών υδρογόνου μέσω διαγωνισμών». Το ποσό θα ορίζεται κατόπιν υπουργικής απόφασης και εισήγηση της ΡΑΕΕΥ.

Επίσης σε περίπτωση πληθώρας αιτήσεων προβλέπεται δημόσιος διαγωνισμός για τη χορήγηση άδειας Γεωγραφικά Περιορισμένων Δικτύων Υδρογόνου.

Σημειωτέον ότι η εγχώρια παραγωγή ανανεώσιμου υδρογόνου θα παίξει ρόλο και στην παραγωγή ανανεώσιμων ναυτιλιακών καυσίμων και ανανεώσιμων αεροπορικών καυσίμων (SAF), για τα οποία υπάρχει υποχρέωση 6% μέχρι το 2030 βάσει του RefuelEU Aviation.

Στόχος για 38 μονάδες παραγωγής βιομεθανίου

Στη περίπτωση του νομοσχεδίου για το βιομεθάνιο καθορίζονται ειδικά κίνητρα, όπως έχει γράψει το Energypress (https://energypress.gr/index.php/news/sta-heria-tis-agoras-gia-paratiriseis-proshedio-gia-thesmiko-plaisio-gia-biomethanio-oi), για την μετατροπή των μονάδων βιοαερίου σε μονάδες βιομεθανίου, γεγονός που αποτελεί και τον «ακρογωνιαίο λίθο» για τη συγεκριμένη αγορά, δεδομένου ότι συνιστά την πλέον οικονομική λύση.

Σήμερα υπολογίζεται ότι υπάρχουν περίπου 80 σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής με βιοαέριο στην Ελλάδα με συνολική εγκατεστημένη ισχύ 119,5 MWe και ενεργειακό περιεχόμενο καυσίμου 1,4 TWh /χρόνο.

Από τους παραπάνω, οι 38, ακριβώς επειδή γειτνιάζουν με δίκτυα φυσικού αερίου, εκτιμάται ότι μπορούν να μετατραπούν σχετικά γρήγορα σε πολύ πιο οικονομικές μονάδες παραγωγής βιομεθανίου. 

Σύμφωνα με την αγορά, η μετατροπή είναι η πλέον οικονομική λύση. Αλλωστε, συγκρίνοντας τις δύο τεχνολογίες, οι υφιστάμενοι σταθμοί βιοαερίου έχουν πολύ υψηλότερο κόστος και δεν επιτυγχάνουν αποδοτική χρήση των ενεργειακών πόρων (απόβλητα, υπολείμματα).

Στο νόμο, αναφέρεται ότι ο ανώτατος χρόνος έκδοσης μιας άδειας δεν μπορεί να υπερβαίνει τη 2ετία, γίνεται λόγος για fast track διαδικασία αδειοδότησης, παραλείποντας το στάδιο έκδοσης βεβαίωσης παραγωγού και προβλέπεται η ολική ή μερική αναβάθμιση σε μονάδα παραγωγής βιομεθανίου.

Ταυτόχρονα θεσπίζονται κανόνες για την έγχυση του παραγόμενου βιομεθανίου στο Εθνικό Σύστημα Μεταφοράς Φυσικού Αερίου ή σε δίκτυα διανομής και προβλέπεται καθεστώς στήριξης παραγωγών βιομεθανίου με διαγωνιστική διαδικασία. Κατόπιν υπουργικής απόφασης και εισήγησης ΡΑΑΕΥ θα προσδιορίζονται το ποσό της λειτουργικής ενίσχυσης, καθώς και άλλες λεπτομέρειες του σχήματος.

Ως πρώτες ύλες ορίζονται τα υπολείμματα γεωργικής και κτηνοτροφικής παραγωγής, τα απόβλητα αγροτο-βιομηχανικών και βιοτεχνικών εκμεταλλεύσεων, τα κλάσματα βιομάζας, η ακατέργαστη γλυκερίνη, τα βιοαποδομήσιμα απόβλητα των αστικών στερεών αποβλήτων, κλπ.).

Οι κανόνες στο παιχνίδι του CCS

Τέλος στο νομοσχέδιο για το CCS, ρυθμίζονται για πρώτη φορά οι δραστηριότητες της δέσμευσης, χρήσης και μεταφοράς διοξειδίου του άνθρακα, γίνεται αναφορά στις προϋποθέσεις καθορισμού και λειτουργίας των τόπων πιλοτικής εφαρμογής αποθήκευσης CO2, ενώ συμπληρώνεται το πλαίσιο των όρων χορήγησης και του περιεχομένου των αδειών έρευνας και αποθήκευσης. Επίσης επικαιροπιείται το πλαίσιο για τη κατανομή της χωρητικότητας των «Τόπων Αποθήκευσης» στους χρήστες, ενώ ορίζεται η ΕΔΕΥΕΠ ως «Αρμόδια Αρχή CCS» για τον έλεγχο συμμόρφωσης των «Συγκροτημάτων Αποθήκευσης» με την κείμενη νομοθεσία, 

Επιπλέον προσδιορίζονται οι υποχρεώσεις των «Φορέων Εκμετάλλευσης» των Τόπων Αποθήκευσης και καθορίζεται η χρηματική εγγύηση για μια άδεια αποθήκευσης, καθώς και ο χρηματοδοτικός μηχανισμός συνεισφοράς του φορέα για την κάλυψη των δαπανών μόνιμης απομόνωσης του CO2.

Τέλος στο σκέλος της ενίσχυσης των νέων αυτών επενδύσεων μεταφοράς και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα θεσπίζεται ένας νέος μηχανισμός στήριξης των έργων, καθώς και μηχανισμός αυτόματης επιστροφής (clawback).

Το τελευταίο αυτό κομμάτι αποτελεί και ένα από τα κλειδιά του όλου εγχειρήματος. Το περιεχόμενο θα καθοριστεί εν ευθέτω χρόνο με υπουργική απόφαση. Σύμφωνα με παλαιότερες σκέψεις, ο μηχανισμός ενίσχυσης των emitters (οι τότε πληροφορίες ανέφεραν ότι χρειάζεται μια «δύναμη πυρός» της τάξης των 100 εκατ ευρώ https://energypress.gr/news/shima-enishysis-100-ekat-eyro-problepei-o-kanonismos-gia-ccs-poy-oloklironei-ypen-akomi-na), θα ενεργοποιείται μόνο όταν οι τιμές των ρύπων κινούνται κάτω από ένα συγκεκριμένο όριο. Η σχετική υπουργική απόφαση ακόμη αργεί.

Έρευνα ΕΔΕΥΕΠ - ΕΑΓΜΕ για νέες περιοχές

Στο νομοσχέδιο γίνεται επίσης αναφορά στις προϋποθέσεις καθορισμού και λειτουργίας των τόπων πιλοτικής εφαρμογής αποθήκευσης CO2.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες, η ΕΔΕΥΕΠ έχει αναλάβει να πραγματοποιήσει έρευνα από κοινού με το ΕΑΓΜΕ για να εντοπίσει κι άλλες περιοχές, πέραν του Πρίνου, κατάλληλες να φιλοξενήσουν επενδύσεις CCS.

Το θέμα δεν είναι καινούργιο. Εδώ και καιρό η ΕΔΕΥΕΠ λέγεται ότι έχει εντοπίσει δύο γεωλογικούς σχηματισμούς στη Μακεδονία, που δεν αφορούν φυσικά ταμιευτήρες πετρελαίου αλλά αλατούχους υδροφόρους ορίζοντες μεγάλου βάθους (Ποιες άλλες περιοχές εξετάζει η ΕΔΕΥΕΠ για έργα CCS - Τι ευκαιρίες κρύβουν δυο γεωλογικοί σχηματισμοί της Μακεδονίας - Προτεραιότητα ο Πρίνος).

Η πρώτη βρίσκεται στη Λεκάνη του Αξιού, τόσο χερσαία όσο και υπεράκτια, η οποία συνιστά μια αρκετά μεγάλη γεωγραφική περιοχή στη Κεντρική Μακεδονία και η δεύτερη στην επονομαζόμενη Μεσοελληνική Αύλακα του νομού Γρεβενών, στη Δυτική Μακεδονία.

Αμφότερες λέγεται ότι είχαν επιλεγεί από μια μεγαλύτερη λίστα, μετά από μια πρώτη έρευνα της ΕΔΕΥΕΠ το 2020 (μεταξύ των οποίων ήταν οι Βασάλτες Βόλου, γεωλογικοί σχηματισμοί στη Δυτική Θεσσαλονίκη, κ.ά), και σύμφωνα με τις τότε πληροφορίες, φαίνονταν να συγκεντρώνουν κάποια πρώτα θετικά χαρακτηριστικά για έργα CCS. Δηλαδή μεγάλη χωρητικότητα και ένα αποδεδειγμένα ασφαλές και σίγουρο περιβάλλον αποθήκευσης.

Το κουβάρι πάντως αυτής της αγοράς είναι αρκετά περίπλοκο και δεν ξεμπλέκει μόνο με το συγκεκριμένο νομοσχέδιο, παρά χρειάζονται κι άλλες κινήσεις, όπως η υποβολή του σχετικού Κανονισμού (Regulation) στη Κομισιόν, αλλά και οι διμερείς διακρατικές συμφωνίες για τη μεταφορά όγκων από τη μια χώρα στην άλλη. Το πρόσφατο ελληνο-αιγυπτιακό μνημόνιο για πιθανή ανάπτυξη εγκαταστάσεων – αποθηκευτικών χώρων για CCS κινείται προς αυτή τη κατεύθυνση.

Σημειωτέον ότι οι συνολικές επενδύσεις σε δέσμευση, μεταφορά και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα στην Ελλάδα αθροίζουν σε περίπου 2 δισεκατομμύρια ευρώ. Και μόνο για τα έργα IRIS της Motor Oil, Ifestos του Τιτάνα και Olympus του Ηρακλή για δέσμευση CO2 στις αντίστοιχες μονάδες έχει εγκριθεί συνολική επιδότηση 485 εκατ. ευρώ από το Innovation Fund, με το συνολικό Capex να κινείται στα επίπεδα του 1 δισ. ευρώ.