Θέλουμε Νέες Ακροπόλεις;

Τη δεκαετία του 1980 δημουργήθηκε ένα κενό στο παγκόσμιο εκπαιδευτικό σύστημα το οποίο σήμερα βιώνουν όλα τα κράτη. Αν θυμάστε, η τιμή του πετρελαίου τη συγκεκριμένη δεκαετία είχε πέσει στα 10 δολλάρια/βαρέλι. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την απόλυση χιλιάδων εργαζομένων παγκοσμίως στον ενεργειακό τομέα. Ενδεικτικά, τη δεκαετία του ’80, αποσύρθηκαν από τον ενεργειακό τομέα περίπου το 25% των μηχανικών πετρελαίου και γεωλόγων. Εργαζόμενοι οι οποίοι διέθεταν τεράστια τεχνογνωσία και πανάκριβη εκπαίδευση.

Σήμερα, και μετά από παρέλευση τόσων χρόνων, όσοι από αυτούς τους εργαζόμενους παρέμειναν στον ενεργειακό τομέα, έχουν διασπαρθεί σε πολλά μέρη του κόσμου: Καζακστάν, Ιράκ, Ιράν, Σουδάν, Βενεζουέλα, Περού, Αζερμπαϊτζάν, Σαουδική Αραβία και Μέση Ανατολή γενικότερα, κλπ. Σήμερα, αυτοί οι εργαζόμενοι είναι δυσεύρετοι και ακριβοπληρωμένοι. Και το χειρότερο; Γερνούν. Μάλλον, για να το εκφράσω λίγο πιο κομψά: πλησιάζει η ώρα της μαζικής τους απόσυρσης. Υπολογίζεται πως περίπου 22 χιλιάδες μηχανικοί και γεωεπιστήμονες παγκοσμίως θα συνταξιοδοτηθούν μέσα στο 2015. Το φαινόμενο αυτό είναι απόλυτα συνδεδεμένο με την απόσυρση της λεγόμενης γενιάς Baby Boomers, γεννημένοι δηλαδή μεταξύ 1954-1964. Όποιος κοιτάζει τη μεγάλη εικόνα οφείλει να θεωρεί αυτό το γεγονός ως μία επερχόμενη παγκόσμια καταιγίδα αποψίλωσης σημαντικών στελεχών. Ειδικά τούτη την περίοδο όπου διαπιστώνουμε έναν ενεργειακό οργασμό σε ολόκληρο τον πλανήτη.

Στον ενεργειακό τομέα, το πρόβλημα αυτό ονομάστηκε ως «Great Crew Change» (Μεγάλη Αλλαγή Πληρώματος) και απασχολεί εδώ και πολύ καιρό τους μεγάλους παίκτες. Καθώς υπάρχουν ελάχιστα στελέχη παγκοσμίως, ηλικίας 40-50 ετών, ικανά να διοικήσουν τους πολύ μεγάλους οργανισμούς. Μέχρι τα πανεπιστήμια να κατορθώσουν να βγάλουν τους πρώτους τους απόφοιτους, και μέχρι αυτοί οι απόφοιτοι να αποκτήσουν ικανή ηγετική και διοικητική εμπειρία, θα περάσουν τουλάχιστον 15-20 χρόνια. Σε αυτό το σημείο να παραθέσω ορισμένα στοιχεία: σύμφωνα με διεθνείς μελέτες περίπου το μισό των παγκόσμιων αποθεμάτων σε ορυκτά, πετρέλαιο και φυσικό αέριο βρίσκονται σε χώρες οι οποίες είναι εκτός του OPEC και του OECD. Μέχρι το 2030 υπολογίζεται πως θα απαιτηθούν επενδύσεις στον τομέα των ορυκτών πόρων ύψους 17 τρισεκατομμυρίων δολλαρίων παγκοσμίως. Επαναλαμβάνω το ποσό: 17 τρις. δολλάρια μέσα στα επόμενα 16 χρόνια. Δηλαδή 1 τρις δολλάρια περίπου ανά έτος. Για να αντιληφθεί ο αναγνώστης το ύψος αυτού του ποσού, ας το συγκρίνει με το ύψος του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού των ΗΠΑ για το 2013: ήταν «μόλις» 3.45 τρισεκατομμύρια δολλάρια. Δηλαδή 5 φορές τον προϋπολογισμό των ΗΠΑ...

Και ας έλθουμε τώρα στα δικά μας. Πόσα από αυτά τα 17 τρισεκατομμύρια δολλάρια είμαστε ικανοί να προσελκύσουμε ως χώρα στα επόμενα 16 χρόνια; Βρισκόμαστε εν μέσω μίας περιόδου στην οποία έχει αρχίσει να αναδεικνύεται η ανάγκη αναζήτησης και εκμετάλλευσης των παγκόσμιων πλουτοπαραγωγικών πηγών. Αν θέλουμε πραγματικά να το πραγματοποιήσουμε ως χώρα με επιτυχία, βάσει μακροπρόθεσμου σχεδιασμού, και όχι στο πόδι, όπως συνηθίζουμε ως λαός τα τελευταία 593 χρόνια (400 χρόνια Τουρκοκρατίας + 193 χρόνια ανεξάρτητου Ελληνικού κράτους), θα πρέπει να ξεκινήσουμε από τώρα τις ενέργειές μας. Έχουμε δύο λύσεις: ή ξεκινάμε τώρα το στρατηγικό επανασχεδιασμό του Εκπαιδευτικού μας συστήματος ή εσαεί θα εισάγουμε ακριβοπληρωμένο εργατικό δυναμικό. Για όσους ονειρεύονται να γίνουμε ως χώρα «η Νορβηγία της Μεσογείου» μέσα σε ελάχιστο χρόνο θα τους απογοητεύσω: η Νορβηγία ανακάλυψε τα πρώτα της κοιτάσματα το 1969, και μεταξύ 1970-72 δημιούργησε την κρατική εταιρεία πετραλαίων (Statoil) και εισήγαγε τον λεγόμενο Κώδικα Πετρελαίου στη νομοθεσία της. Αλλά μέχρι να φτάσει η Νορβηγία στο σημερινό της θαύμα πέρασαν αρκετές δεκαετίες σκληρής και επίπονης δουλειάς μέσα σε σταθερό πολιτικό, επιχειρηματικό και οικονομικό περιβάλλον. Ωστόσο, ένα από τα βασικά εργαλεία του Νορβηγικού θαύματος ήταν η επένδυσή της στην εκπαίδευση και στην επιστημονική έρευνα. Η αδειοδότηση, η εφαρμογή των κανονισμών, και η παρακολούθηση έργων στον τομέα των ορυκτών πόρων απαιτεί στελέχη με ιδιαίτερα χαρίσματα. Αποφασίζοντες (decision makers) με...ούμπαλα. Το ταλέντο είναι ό,τι πιο σημαντικό υπάρχει στον τομέα των ορυκτών πόρων. Η δημιουργία πηγής καλά εκπαιδευμένων ταλέντων («talent pool») σε αυτόν τον τομέα κρίνεται ως απαραίτητο στοιχείο βιωσιμότητας για ολόκληρη τη χώρα. Αυτό που σπέρνουμε σήμερα θα θεριστεί τα επόμενα 40-50 χρόνια.

Στην Ελλάδα διαθέτουμε ήδη ικανό ακαδημαϊκό στελεχικό προσωπικό. Διαθέτουμε τις απαραίτητες υποδομές για να ξεκινήσουμε από ένα σκαλοπάτι πιο πάνω σε σχέση με τη Νορβηγία του 1969. Αρκεί να αξιοποιήσουμε το άξιο στελεχικό μας προσωπικό και τις υποδομές μας. Και ας θυμόμαστε ότι το ένα από τα 7 θαύματα του κόσμου, η Ακρόπολη, κατασκευάστηκε με τον πλούτο (wealth) που δημιουργήθηκε από την εκμετάλλευση κάποιων ορυχείων (Λαυρίου). Το μεγαλείο της Αρχαίας Αθήνας ως οικονομικό, φιλοσοφικό, και επιστημονικό μοντέλο, η δημιουργία του περίφημου Αθηναϊκού στόλου και η νίκη των Ελλήνων στους Περσικούς πολέμους στηρίχθηκε ακριβώς σε αυτό: στην εκμετάλλευση των ορυκτών της πόρων. Μπορείτε να φανταστείτε τί θα επικρατούσε σήμερα στον κόσμο αν δεν νικούσαν πριν 3500 χρόνια οι Έλληνες τους Πέρσες βασιζόμενοι στον πλούτο που παρήγαγαν οι ορυκτοί πόροι των ορυχείων του Λαυρίου; Αν θέλουμε «νέες Ακροπόλεις» οφείλουμε να εκμεταλλευτούμε με βιώσιμο τρόπο τους ορυκτούς μας πόρους.

Σωτήρης Ν. Καμενόπουλος
Διπλ. Μηχανικός Παραγωγής και Διοίκησης (M.Eng.)
Υποψήφιος Διδάκτωρ Πολυτεχνείου Κρήτης, Σχολή Μηχανικών Ορυκτών Πόρων