Συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν: Τι σημαίνει πιθανή άρση των κυρώσεων για το ιρανικό πετρέλαιο – η ελληνική διάσταση

Η προοπτική μιας συμφωνίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, που θα μπορούσε να οδηγήσει σε σταδιακή άρση των κυρώσεων κατά της Τεχεράνης και στην επιστροφή του ιρανικού αργού στις διεθνείς αγορές, αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη εξέλιξη για την παγκόσμια αγορά πετρελαίου μετά την ενεργειακή κρίση των τελευταίων μηνών.

Σύμφωνα με σχέδιο μνημονίου κατανόησης που αποκάλυψε το Reuters, η Ουάσιγκτον εμφανίζεται διατεθειμένη να χορηγήσει εξαίρεση από τις κυρώσεις στο ιρανικό πετρέλαιο για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, επιτρέποντας στην Τεχεράνη να εξάγει πετρέλαιο και να εισπράττει έσοδα, ενώ προβλέπεται και σταδιακή άρση όλων των αμερικανικών και κυρώσεων του ΟΗΕ μετά την επίτευξη οριστικής συμφωνίας. Παράλληλα, το Ιράν δεσμεύεται να μην αποκτήσει πυρηνικά όπλα και να «παγώσει» την περαιτέρω ανάπτυξη του πυρηνικού του προγράμματος μέχρι την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων.

Η σημασία της συμφωνίας δεν περιορίζεται στο γεωπολιτικό επίπεδο. Για την αγορά πετρελαίου, η επιστροφή του Ιράν θα μπορούσε να μεταβάλει ουσιαστικά τις ισορροπίες προσφοράς και ζήτησης.

Η παραγωγή του Ιράν και το αποτύπωμά του στην παγκόσμια αγορά

Πριν από την πρόσφατη κρίση και τον αμερικανικό ναυτικό αποκλεισμό, το Ιράν παρήγαγε περίπου 3,5 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως, σύμφωνα με εκτιμήσεις αναλυτών που επικαλείται το Reuters.

Το μέγεθος αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 4% της παγκόσμιας παραγωγής αργού πετρελαίου, ποσοστό που καθιστά το Ιράν έναν από τους σημαντικότερους παραγωγούς του πλανήτη και έναν από τους βασικούς παίκτες του OPEC.

Ακόμη πιο σημαντικό είναι το εξαγωγικό του αποτύπωμα. Το 2025 οι ιρανικές εξαγωγές είχαν φθάσει κατά μέσο όρο τα 1,7 εκατ. βαρέλια ημερησίως, πριν καταρρεύσουν κάτω από τα 300.000 βαρέλια ημερησίως εξαιτίας του αποκλεισμού και των πολεμικών εξελίξεων.

Αυτό σημαίνει ότι η πλήρης επιστροφή του Ιράν στις αγορές θα μπορούσε να προσθέσει μέσα σε λίγους μήνες πάνω από 1 εκατ. βαρέλια ημερησίως στη διεθνή αγορά, ενώ σε δεύτερη φάση η αύξηση θα μπορούσε να είναι ακόμη μεγαλύτερη.

Πιέσεις στις τιμές και ανακούφιση για τους καταναλωτές

Η πιθανότητα επανόδου του ιρανικού αργού αποτελεί βασικό λόγο για τον οποίο οι τιμές του πετρελαίου δεν έχουν εκτοξευθεί ακόμη περισσότερο παρά τις γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή.

Η αγορά γνωρίζει ότι το Ιράν διαθέτει σημαντική παραγωγική ικανότητα αλλά και αποθέματα τα οποία μπορούν να διοχετευθούν σχετικά γρήγορα στην αγορά. Η προσθήκη επιπλέον ποσοτήτων θα μπορούσε να περιορίσει τις ανοδικές πιέσεις στις τιμές του Brent και να λειτουργήσει ως αντιστάθμισμα στην αβεβαιότητα που προκαλούν οι συγκρούσεις στην περιοχή.

Για τους μεγάλους εισαγωγείς, ιδιαίτερα στην Ασία αλλά και στην Ευρώπη, μια τέτοια εξέλιξη θα σήμαινε περισσότερες επιλογές προμήθειας και ενδεχομένως χαμηλότερο ενεργειακό κόστος.

Το μεγάλο στοίχημα του Ορμούζ

Στο σχέδιο συμφωνίας περιλαμβάνεται επίσης η άμεση επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ για όλα τα εμπορικά πλοία. Πρόκειται για τη σημαντικότερη ίσως παράμετρο για την αγορά πετρελαίου, καθώς από το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου.

Η αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας θα μειώσει τα ασφάλιστρα κινδύνου, θα περιορίσει τα κόστη μεταφοράς και θα επιτρέψει την ομαλοποίηση των εξαγωγών από όλες τις χώρες του Περσικού Κόλπου.

Η ελληνική διάσταση

Η εξέλιξη παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για την Ελλάδα. Πριν από την επιβολή των αυστηρών κυρώσεων, τα ελληνικά διυλιστήρια συγκαταλέγονταν στους σημαντικούς πελάτες του Ιράν στην Ευρώπη.

Σύμφωνα με στοιχεία της περιόδου πριν από το εμπάργκο, το ιρανικό αργό κάλυπτε περίπου το 23%-30% των ελληνικών εισαγωγών πετρελαίου, ενώ σε ορισμένες περιόδους τα ποσοστά ήταν ακόμη υψηλότερα λόγω των ευνοϊκών πιστωτικών όρων που προσέφερε η Τεχεράνη στους Έλληνες αγοραστές.

Ακόμη και το 2010, η Ελλάδα προμηθευόταν από το Ιράν περίπου το 16% των αναγκών της σε αργό πετρέλαιο, ποσοστό που αυξήθηκε τα επόμενα χρόνια της οικονομικής κρίσης εξαιτίας των ευνοϊκών όρων πληρωμής που παρείχαν οι Ιρανοί προμηθευτές.

Μετά την άρση των ευρωπαϊκών κυρώσεων το 2016, τα τότε Ελληνικά Πετρέλαια ήταν από τις πρώτες ευρωπαϊκές εταιρείες που επανεκκίνησαν αγορές ιρανικού αργού, πριν οι αμερικανικές κυρώσεις του 2018 διακόψουν εκ νέου τις εισαγωγές.

Παρότι σήμερα τα ελληνικά διυλιστήρια έχουν διαφοροποιήσει σημαντικά τις πηγές προμήθειας και δεν εξαρτώνται από το ιρανικό πετρέλαιο, μια πιθανή άρση των κυρώσεων θα μπορούσε να επαναφέρει στην αγορά έναν προμηθευτή που παραδοσιακά προσέφερε ανταγωνιστικές τιμές και ευέλικτους εμπορικούς όρους.

Οι προοπτικές

Παρά τη θετική εικόνα, η συμφωνία δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί και παραμένουν σημαντικά γεωπολιτικά εμπόδια. Ωστόσο, μόνο η προοπτική επιστροφής του Ιράν στην κανονικότητα αρκεί για να επηρεάζει τις προσδοκίες της αγοράς.

Εάν τελικά η συμφωνία προχωρήσει και οι κυρώσεις αρθούν σταδιακά, η παγκόσμια αγορά πετρελαίου θα αποκτήσει ξανά πρόσβαση σε έναν παραγωγό που μπορεί να προσθέσει εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως στην προσφορά. Σε μια περίοδο όπου η ενεργειακή ασφάλεια και οι τιμές των καυσίμων βρίσκονται στο επίκεντρο της διεθνούς οικονομίας, η επιστροφή του ιρανικού αργού ενδέχεται να αποτελέσει έναν από τους βασικούς παράγοντες στην κατεύθυνση της εξομάλυνσης των τιμών για το επόμενο διάστημα.