Skip to main content
Menu
English edition Live Blog Weekly Issues

Σχεδιασμός και εφαρμογή ενεργειών περάτωσης λειτουργίας ορυχείων

Η μεταλλευτική βιομηχανία διεθνώς υιοθετεί την άποψη ότι η διεργασία περάτωσης της λειτουργίας των ορυχείων αναφέρεται ουσιαστικά στην απόδοση εδαφών για προσδιορισμένες χρήσεις υπό ασφαλείς συνθήκες. Για την υποστήριξη του ορθού σχεδιασμού της περάτωσης λειτουργίας έχει εισαχθεί στον «Κύκλο Ζωής» (Life of Mine) ενός ορυχείου μία νέα φάση, η «Διαχείριση Περάτωσης Λειτουργίας Ορυχείων» (Έρευνα – Μελέτη Σκοπιμότητας - Σχεδιασμός Εκμετάλλευσης – Λειτουργία – Περάτωση Λειτουργίας). Ο όρος «Διαχείριση Περάτωσης Λειτουργίας Ορυχείου» περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα παραγόντων, διαδικασιών και αποτελεσμάτων. Η περάτωση της λειτουργίας των ορυχείων και η αποκατάσταση προσδιορίζουν τη φύση της «κληρονομιάς» και των χρήσεων γης που αφήνεται στις μελλοντικές γενιές. Εάν αυτό δεν γίνει με σωστά σχεδιασμένο και αποτελεσματικό τρόπο, οι εγκαταστάσεις των ορυχείων θα αποτελούν χώρους επικινδυνότητας όχι μόνο για τους χρήστες των εδαφών αλλά και για τις τοπικές κοινωνίες ευρύτερα. Ο τελικός στόχος της «Διαχείρισης Περάτωσης Λειτουργίας Ορυχείων» είναι η αποτροπή ή ο περιορισμός όταν η αποτροπή είναι αδύνατη, των μακροχρόνιων αρνητικών περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών επιπτώσεων και η δημιουργία ασφαλών εδαφών κατάλληλων για προ-συμφωνημένες επακόλουθες χρήσεις. Ένα ολοκληρωμένο σχέδιο περάτωσης λειτουργίας ορυχείων διασφαλίζει ότι η σχετική διεργασία προσανατολίζει όλες τις αποφάσεις και ενέργειες στην κατεύθυνση ότι:

  • δεν υπονομεύεται η μελλοντική δημόσια υγεία & ασφάλεια
  • οι περιβαλλοντικοί πόροι δεν περιορίζονται από φυσικούς ή χημικούς παράγοντες (π.χ ευστάθεια πρανών, μόλυνση)
  • οι μετα-μεταλλευτικές χρήσεις γης είναι αποδοτικές και βιώσιμες σε μακροχρόνιο ορίζοντα
  • έχει ελαχιστοποιηθεί οποιοδήποτε κοινωνικοοικονομική αρνητική επίπτωση
  • αξιοποιείται η ευκαιρία μεγιστοποίησης των κοινωνικοοικονομικών οφελών   

Συνεπώς ο Σχεδιασμός Περάτωσης Λειτουργίας Ορυχείων, περιλαμβάνει τη δημιουργία ενός πλαισίου λειτουργίας που διευκολύνει τη συνεπή και συνετή προσέγγιση του θέματος. Λαμβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω οι κύριοι στόχοι του σωστού Σχεδιασμού περιλαμβάνουν:

  • Διασφάλιση της ασφάλειας 
  • Ευστάθεια εδαφών (γεωτεχνική)
  • Αποτροπή μόλυνσης και ρύπανσης (γεωχημεία)
  • Διαχείριση υδάτων (υδραυλική-υδρογεωλογία)
  • Δημιουργία προ-συμφωνημένων μετα-μεταλλευτικών χρήσεων γης (χωροταξία -  αρχιτεκτονική τοπίου)

Σε περιπτώσεις μεταλλευτικών εκμεταλλεύσεων μεγάλης έκτασης (όπως τα Λιγνιτικά Κέντρα της Δ.Ε.Η) μία ρεαλιστική προσέγγιση για το σχεδιασμό της περάτωσης λειτουργίας αποτελεί η διαίρεση των εργασιών περάτωσης και ο διαχωρισμός της εγκατάστασης σε περιοχές σε διακριτές ενότητες (Domain model). Κάθε ενότητα έχει το δικό της Σχέδιο Περάτωσης Λειτουργίας (Mine Closure Plan), όπως σκιαγραφείται κατωτέρω. Παραδείγματα ενοτήτων σε μία μεταλλευτική εγκατάσταση αποτελούν οι:

  • χώροι εκσκαφών
  • αποθέσεις
  • κτιριακές εγκαταστάσεις

Για την καλύτερη διαχείριση και σχεδιασμό εργασιών γίνεται χρήση ψηφιακών μοντέλων εδάφους (GIS Digital Terrain Models) και τρισδιάστατων μοντέλων εκσκαφών, αποθέσεων κλπ (3D Models)

Ο τρόπος αυτός ανάπτυξης του Σχεδιασμού βοηθάει στη δομημένη αξιολόγηση των κινδύνων και τη διαχείριση διακινδύνευσης (Risk Management) στην οποία πρέπει να βασίζεται ο συνολικός Σχεδιασμός και στην αναλυτικότερη κοστολόγηση των έργων που θα βοηθήσουν στη λήψη αποφάσεων.  

Η Διαδικασία Διαχείρισης Διακινδύνευσης αποτελεί συστατικό μέρος του Σχεδιασμού, μέσω της οποίας θα γίνει αναγνώριση και αξιολόγηση των κινδύνων και η συνεπακόλουθη λήψη μέτρων και ελέγχων για την επίτευξη βιώσιμου – αειφόρου αποτελέσματος. Η διεθνής εμπειρία υποδεικνύει ότι η μη σωστή διαχείριση της διακινδύνευσης και των διαδικασιών περάτωσης της λειτουργίας, οδηγεί σε κινδύνους πολύ μεγαλύτερους από αυτούς που είχαν αναγνωρισθεί / αντιμετωπισθεί κατά τη λειτουργία των ορυχείων (Διάγραμμα 1).

Διάγραμμα 1: Διαχείριση Διακινδύνευσης κατά τη διάρκεια ζωής μεταλλείου/ορυχείου 

(Πηγή: Australian Government : MINE CLOSURE Leading Practice Sustainable Development Program for the Mining Industry. September 2016)

Ειδικότερα η διαχείριση διακινδύνευσης περιλαμβάνει:

  • Αναγνώριση πιθανών κινδύνων για την επιτυχή περάτωση της λειτουργίας
  • Ανάπτυξη αποδεκτών και ρεαλιστικών κριτηρίων μέτρησης της αποτελεσματικότητας της διεργασίας περάτωσης
  • Ορισμός οικονομικώς αποδοτικών και εντός των χρονοδιαγραμμάτων αποτελεσμάτων της διεργασίας
  • Μείωση της αβεβαιότητας για το συνολικό κόστος των διαδικασιών περάτωσης της λειτουργίας

Πριν από την έγκριση οποιουδήποτε έργου αναγκαίου για την περάτωση της λειτουργίας πρέπει να έχουν αναγνωρισθεί και συμφωνηθεί οι μετα-μεταλλευτικές χρήσεις γης. 

Σημαντικά θέματα που πρέπει να αντιμετωπισθούν επίσης είναι:

  • Γεωτεχνικές μελέτες και έργα ευστάθειας τελικών πρανών και αποθέσεων 
  • Χειρισμός πιθανών επικίνδυνων υλικών
  • Διαχείριση κτιριακών εγκαταστάσεων και εξοπλισμού
  • Διαχείριση λιμνών που δημιουργήθηκαν από την πλήρωση των ορυγμάτων από κατακρημνίσεις υδάτων καθώς επίσης και επιφανειακών και υπόγειων υδάτων (pit lake science)
  • Διερεύνηση και αντιμετώπιση πιθανών επιπτώσεων επί της ποιότητας επιφανειακών και υπόγειων υδάτων
  • Σχεδιασμός και προγράμματα συντήρησης εξοπλισμού διαχείρισης επιφανειακών υδάτων
  • Υδρολογία και σχεδιασμός ροής επιφανειακών υδάτων
  • Διατήρηση και επαναφορά της βιοποικιλότητας

 

Κατόπιν των ανωτέρω αναπτύσσονται Σχέδια Περάτωσης Λειτουργίας (Mine Closure Plans). Ένα τυπικό Σχέδιο περιλαμβάνει:

  • Πεδίο εφαρμογής και Στόχοι
  • Επισκόπηση έργου
  • Αναγνώριση πιθανών νομικών υποχρεώσεων που προκύπτουν από την περάτωση λειτουργίας
  • Περιγραφή της συμμετοχής των ενδιαφερομένων μερών
  • Μετα-μεταλλευτικές χρήσεις γης 
  • Καθορισμός κριτηρίων επιτυχούς ολοκλήρωσης των εργασιών περάτωσης
  • Συλλογή και Ανάλυση δεδομένων
  • Αναγνώριση και διαχείριση διαφόρων θεμάτων σχετικών με την περάτωση της λειτουργίας
  • Χρονοδιαγράμματα υλοποίησης έργων
  • Προγράμματα παρακολούθησης έργων και ανάπτυξη Δεικτών Παρακολούθησης
  • Κοστολόγηση έργων 

Συγχρόνως με τα ανωτέρω, σε περίπτωση περάτωσης της λειτουργίας των ορυχείων πριν τον καθορισμένο χρόνο αυτής, συντάσσονται και εγκρίνονται οι απαραίτητες αναθεωρήσεις μελετών περιβαλλοντικών επιπτώσεων, οι προδιαγραφές των απαιτούμενων έργων, οι μελέτες εκτίμησης επαγγελματικού κινδύνου για τα έργα περάτωσης και η διαχείριση χρηματοροών και λογιστική παρακολούθηση των δαπανών των εργασιών.

Από την ανωτέρω συνοπτική παρουσίαση των διαδικασιών που αφορούν τη «Διαχείριση Περάτωσης Λειτουργίας Ορυχείων», γίνεται φανερή η διεπιστημονική προσέγγιση του θέματος (μεταλλευτική, υδρογεωλογία, γεωμηχανική, υδραυλική, γεωχημεία, τοπογραφία, μηχανική περιβάλλοντος, αρχιτεκτονική τοπίου, χωροταξία, γεωπονία, υγεία & ασφάλεια στην εργασία) που απαιτεί το συντονισμό σημαντικού αριθμού επιστημονικού δυναμικού (μεταλλειολόγων, τοπογράφων, γεωλόγων, οικονομολόγων, νομικών, περιβαλλοντολόγων, γεωπόνων), τεχνικού προσωπικού για την υλοποίηση των έργων και ενδεχομένως και εξωτερικών παρόχων. Ως εκ τούτου είναι απαραίτητη η ύπαρξη κατάλληλων οργανωτικών δομών τόσο για την εφαρμογή και παρακολούθηση των μελετητικών εργασιών όσο και για την υλοποίηση των απαραίτητων έργων και τη διαχείριση των διεπιφανειών με τις άλλες οργανωτικές δομές.   

Σε περιπτώσεις μεταλλευτικών εγκαταστάσεων μεγάλης έκτασης και εξαιτίας του μεγέθους και της πολυπλοκότητας του αντικειμένου, οι μελέτες και η εφαρμογή των διαδικασιών και έργων περάτωσης της λειτουργίας ξεκινούν κατά τη διάρκεια της λειτουργίας των ορυχείων, εξελισσόμενες προοδευτικά σε περιοχές στις οποίες δε θα υπάρξουν περαιτέρω εργασίες και συνεχίζονται μετά την οριστική παύση των μεταλλευτικών εργασιών. 

Σε χώρες με μεγάλη μεταλλευτική βιομηχανία (Καναδάς, Αυστραλία, Ν.Αφρική, Μεγ. Βρετανία, Ιρλανδία, Φινλανδία), τα παραπάνω καλύπτονται από ειδικό νομικό πλαίσιο πέραν των σχετικά προβλεπόμενων στην περιβαλλοντική νομοθεσία τους. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι στη Ν. Αφρική σε κάθε μεταλλείο που κλείνει πρέπει να χορηγείται πιστοποιητικό που πιστοποιεί τη συμμόρφωσή του με τις σχετικές με την περάτωση των εργασιών απαιτήσεις της νομοθεσίας (Mineral and Petroleum Resources Development Act).

Είναι προφανές ότι τα ανωτέρω αποτελούν μία ενδεικτική αναφορά του μεγέθους και της πολυπλοκότητας των έργων που απαιτούνται για την ορθή σύμφωνα με τις αρχές της επιστήμης και τέχνης Διαχείριση Περάτωσης Λειτουργίας Ορυχείων. 

Βιβλιογραφία

  1. Australian Government (2016): “MINE CLOSURE Leading Practice Sustainable Development Program for the Mining Industry”

  2. Mine Closure 2018 - Proceedings of the 12th International Conference on Mine Closure

  3. International Council on Mining and Metals (2019): “Integrated Mine Closure. Good Practice Guide. 2nd Edition”

*Ο Θ.Π.Βλάχος είναι Μηχανικός Μεταλλείων-Μεταλλουργός Ε.Μ.Π, Βοηθός Διευθυντής στη Διεύθυνση Κεντρικής Υποστήριξης Ορυχείων / ΔΕΗ Α.Ε

(Τα ανωτέρω αποτελούν προσωπικές απόψεις του γράφοντος)



ΑΦΗΣΤΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΑΣ

-A +A

Σχετικά άρθρα