RESourceEU: Στα πρότυπα του REPowerEU το σχέδιο της ΕΕ για απογαλακτισμό από τις κινεζικές σπάνιες γαίες

Με τη Ρωσία να διεξάγει πόλεμο στα σύνορά της και τις Ηνωμένες Πολιτείες υπό τον Ντόναλντ Τραμπ να αποσυνδέονται από την ευρωπαϊκή ασφάλεια, να διστάζουν να υποστηρίξουν την Ουκρανία και να αυξάνουν τους δασμούς, δεν είναι περίεργο που οι Ευρωπαίοι ανησυχούν. Τώρα, και η Κίνα εντείνει την πίεση αυτή. Τους τελευταίους μήνες - και ιδιαίτερα από τις 9 Οκτωβρίου - το Πεκίνο έχει αυστηροποιήσει τους ελέγχους εξαγωγών σπάνιων γαιών , από τις οποίες η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό.

Το Σάββατο 25 Οκτωβρίου, η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου και απείλησε το Πεκίνο με αντίποινα, καθώς οι ευρωπαϊκές αλυσίδες εφοδιασμού σε στρατηγικούς τομείς όπως η αυτοκινητοβιομηχανία, η άμυνα, η μικροηλεκτρονική και τα χημικά κινδυνεύουν τώρα να επηρεαστούν. «Βραχυπρόθεσμα, εστιάζουμε στην εξεύρεση λύσεων με τους Κινέζους ομολόγους μας. Αλλά είμαστε έτοιμοι να χρησιμοποιήσουμε όλα τα εργαλεία που έχουμε στη διάθεσή μας για να αντιδράσουμε εάν χρειαστεί», δήλωσε η φον ντερ Λάιεν, αναφερόμενη ειδικότερα στο μέσο κατά του καταναγκασμού.

Ο «μπαζούκας»

Αυτό το εργαλείο εμπορικής άμυνας, που θεωρείται ως ο «μπαζούκας» στο ευρωπαϊκό οπλοστάσιο και υιοθετήθηκε το 2023, επιτρέπει στην ΕΕ να επιβάλλει επιβαρύνσεις ή περιορισμούς στις εξαγωγές ή ακόμη και να εμποδίζει την πρόσβαση ενός εχθρικού παράγοντα στις ευρωπαϊκές δημόσιες αγορές. 

Ωστόσο, δεν έχει χρησιμοποιηθεί ποτέ μέχρι σήμερα. Η Γαλλία είχε πιέσει για να συμπεριληφθεί στις διαπραγματεύσεις με την Ουάσινγκτον για τους δασμούς, αλλά βρέθηκε απομονωμένη στην ευρωπαϊκή σκηνή, όπου οι περισσότεροι εταίροι ήθελαν να αποφύγουν να έρθουν σε αντίθεση.

Το νέο σχέδιο

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναπτύσσει ένα νέο σχέδιο για να περιορίσει την εξάρτησή της από κινεζικές κρίσιμες πρώτες ύλες, δήλωσε το Σάββατο η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση προσπαθεί εδώ και χρόνια να μειώσει την εξάρτησή της από την Κίνα για τα ορυκτά που είναι απαραίτητα για τη μετάβαση σε καθαρότερη ενέργεια, τον αμυντικό τομέα και την παραγωγή ηλεκτρικών οχημάτων.

Νέες συμμαχίες

Η φον ντερ Λάιεν δήλωσε ότι η ΕΕ θα επιδιώξει να επιταχύνει τις κρίσιμες εταιρικές σχέσεις για τις πρώτες ύλες με χώρες όπως η Αυστραλία, ο Καναδάς, η Χιλή, η Γροιλανδία, το Καζακστάν, το Ουζμπεκιστάν και η Ουκρανία.

Το σχέδιο θα περιλαμβάνει επίσης μεγαλύτερες προσπάθειες για την ανακύκλωση κρίσιμων πρώτων υλών σε προϊόντα που πωλούνται στην Ευρώπη, είπε.

«Στόχος είναι να διασφαλιστεί η πρόσβαση σε εναλλακτικές πηγές κρίσιμων πρώτων υλών βραχυπρόθεσμα, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα για τις ευρωπαϊκές μας βιομηχανίες», δήλωσε σε συνέδριο στο Βερολίνο.

RESourceEU

Το σχέδιο, που ονομάζεται RESourceEU, θα είναι παρόμοιο με ένα σχέδιο που ανέπτυξε η ΕΕ μετά την εισβολή της Μόσχας στην Ουκρανία το 2022 για να μειώσει την εξάρτησή της από τη ρωσική ενέργεια, γνωστό ως REPowerEU, είπε.

 «Θα επικεντρωθούμε σε όλα, από τις κοινές αγορές έως τη δημιουργία αποθεμάτων. Θα ενισχύσουμε τις επενδύσεις σε στρατηγικά έργα για την παραγωγή και την επεξεργασία κρίσιμων πρώτων υλών εδώ στην Ευρωπαϊκή Ένωση», πρόσθεσε.

Δεν παρείχε πολλές λεπτομέρειες σχετικά με το σχέδιο ή το πότε θα παρουσιαστεί. 

Στο πλαίσιο του REPowerEU, η Επιτροπή πρότεινε την επένδυση 225 δισεκατομμυρίων ευρώ για τη διαφοροποίηση των οδών εφοδιασμού ενέργειας, την επιτάχυνση της ανάπτυξης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, τη βελτίωση των διασυνδέσεων δικτύου σε ολόκληρη την ΕΕ και την ενίσχυση της αγοράς υδρογόνου της ΕΕ, μεταξύ άλλων μέτρων. Η εκτελεστική εξουσία της ΕΕ έχει επίσης υποβάλει νομοθετική πρόταση, η οποία βρίσκεται επί του παρόντος υπό διαπραγμάτευση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, για την απαγόρευση των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου έως το τέλος του 2027.

Στόχος του RESourceEU «είναι να διασφαλίσει την πρόσβαση σε εναλλακτικές πηγές κρίσιμων πρώτων υλών βραχυπρόθεσμα, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα για την ευρωπαϊκή μας βιομηχανία», εξήγησε ο Πρόεδρος της Επιτροπής.

Οι κινεζικοί περιορισμοί

Στις 9 Οκτωβρίου, η Κίνα επέβαλε περιορισμούς στις εξαγωγές σπάνιων γαιών και υλικών μπαταριών.

Οι δυτικές κυβερνήσεις και οι αναλυτές θεωρούν τους αυξημένους περιορισμούς ως μέρος της αντίδρασης της Κίνας στους εμπορικούς δασμούς που επιβλήθηκαν από τις Ηνωμένες Πολιτείες .

Σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, η Ευρώπη πρέπει να χρησιμοποιήσει το γεωοικονομικό της βάρος για να προστατεύσει τους στρατηγικούς τομείς και τις αλυσίδες εφοδιασμού της.

Οι Βρυξέλλες και το Πεκίνο πρόκειται να συζητήσουν το ζήτημα των ελέγχων των εξαγωγών κατά τη διάρκεια συναντήσεών τους αυτή την εβδομάδα.

Ο Γουάνγκ Γουεντάο, ο Κινέζος υπουργός Εμπορίου, αποδέχτηκε πρόσκληση να έρθει στις Βρυξέλλες τις επόμενες ημέρες για να συζητήσει τους περιορισμούς, δήλωσε ο αρμόδιος Ευρωπαίος Επίτροπος Σέφκοβιτς μετά από μια δίωρη τηλεφωνική συνομιλία μεταξύ των δύο.

Η ΕΕ διεξάγει επίσης διαβουλεύσεις με την ομάδα των βιομηχανικών χωρών της G7 σχετικά με μια συντονισμένη αντίδραση σε κρίσιμα ορυκτά ενόψει της υπουργικής συνόδου που θα πραγματοποιηθεί στις 30-31 Οκτωβρίου στον Καναδά.

Χτύπα εκεί που πονάει

Το Πεκίνο κυριαρχεί σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού σπάνιων γαιών — μιας ομάδας 17 ορυκτών που χρησιμοποιούνται σε μόνιμους μαγνήτες που βρίσκονται σε όλα, από ηλεκτρικά οχήματα και ανεμογεννήτριες μέχρι μαχητικά αεροσκάφη F-35 και πολεμικά πλοία. Σύμφωνα με τους νέους ελέγχους εξαγωγών, οι εισαγωγείς θα χρειάζονται κυβερνητική άδεια για να έχουν πρόσβαση όχι μόνο σε αυτούς τους μόνιμους μαγνήτες, αλλά και στα εξευγενισμένα μέταλλα και κράματα που χρησιμοποιούνται σε αυτούς.

Η Κίνα έχει ήδη μετατρέψει σε όπλο την ηγετική της θέση στην παραγωγή και τον εξευγενισμό κρίσιμων πρώτων υλών - και συγκεκριμένα στοιχείων σπάνιων γαιών όπως το σκάνδιο, το ύττριο και το δυσπρόσιο - σε απάντηση στο πρώτο κύμα τιμωρητικών δασμών του Τραμπ τον Απρίλιο. Τελικά, ο Λευκός Οίκος ενέδωσε.

Η Κίνα αντιπροσωπεύει το 61% της εξόρυξης σπάνιων γαιών και το 92% της διύλισης, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας. Παρέχει σχεδόν το 99% της προμήθειας της ΕΕ σε 17 σπάνιες γαίες, καθώς και περίπου το 98% των μόνιμων μαγνητών σπάνιων γαιών της.

Η διπλωματία των αουτσάιντερ 

Εκτός από το μονοπώλιο των ορυκτών, το Πεκίνο έχει δημιουργήσει μια νομική βάση για να το αξιοποιήσει — μέσω μιας εργαλειοθήκης ελέγχου των εξαγωγών που αντικατοπτρίζει αυτήν που χρησιμοποίησε η Ουάσινγκτον για να περιορίσει τις εξαγωγές τεχνολογίας αιχμής προς την Κίνα.

Η ΕΕ δεν διαθέτει ένα συγκρίσιμο οπλοστάσιο που θα της επέτρεπε να απαντήσει με τον ίδιο τρόπο. Ενώ οι έλεγχοι των εξαγωγών αποτελούν πλέον μια βασική επιλογή στις στρατηγικές εμπορικών διαπραγματεύσεων της Ουάσινγκτον και του Πεκίνου, για τις Βρυξέλλες η προστασία της εθνικής ασφάλειας παραμένει η μόνη νόμιμη δικαιολογία για την εφαρμογή τέτοιων μέτρων. 

«Η ΕΕ θα πρέπει να βρει έναν τρόπο να ζήσει σε αυτή τη νέα πραγματικότητα», δήλωσε η Αντόνια Χμάιντι, ανώτερη αναλύτρια στο think tank Merics, προσθέτοντας ότι το μπλοκ ίσως χρειαστεί να εγκαταλείψει την πίστη του στο εμπορικό σύστημα που βασίζεται σε κανόνες και χαρακτήριζε την εποχή μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

«Θα μπορούσε επίσης να σημαίνει ότι η ΕΕ επιλέγει να μην παίξει αυτό το παιχνίδι, αλλά τότε η ΕΕ χρειάζεται ένα διαφορετικό παιχνίδι να παίξει», είπε, προσθέτοντας ότι η χρήση της πρόσβασης στην αγορά της ΕΕ ως όπλου θα μπορούσε να αποτελέσει μια ισχυρή εναλλακτική λύση.

Τον Ιούνιο, το Πεκίνο συμφώνησε να δημιουργήσει ένα «πράσινο κανάλι» για τις ευρωπαϊκές εταιρείες, ώστε να επιταχύνει την έγκριση των αδειών εξαγωγής. Κι όμως, είπε ο Σέφκοβιτς, μόνο οι μισές από τις 2.000 αιτήσεις προτεραιότητας που υπέβαλαν ευρωπαϊκές εταιρείες στις κινεζικές αρχές είχαν «αντιμετωπιστεί σωστά».