Πώς θα ξεκλειδώσουν οι χρηματοδοτήσεις για τις ενεργειακές κοινότητες - Τα case study

Η μετάβαση της Ευρώπης σε ένα σύστημα καθαρής ενέργειας απαιτεί σημαντικές επενδύσεις, ωστόσο, κοινός τόπος είναι ότι χρηματοδοτικά εργαλεία που είναι διαθέσιμα δεν καταφέρνουν να αξιοποιήσουν πλήρως τις δυνατότητες ενεργειακών πρωτοβουλιών που καθοδηγούνται από πολίτες. 

Οι ενεργειακές κοινότητες μπορούν να κινητοποιήσουν δισεκατομμύρια ευρώ σε επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ωστόσο οι δυνατότητές τους παραμένουν ανεκμετάλλευτες λόγω πολύπλοκων κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, μη προσβάσιμων μηχανισμών χρηματοδότησης και επαχθών κανονισμών.

Σε ανάλυσή του  το innovationnewsnetwork.com, επιχειρεί να δώσει απαντήσεις στο πώς μπορεί η Ευρώπη να καλύψει αυτό το κενό και να διασφαλίσει δίκαιη πρόσβαση στη χρηματοδότηση για τις ενεργειακές κοινότητες, λαμβάνοντας υπόψη το ευρύτερο πολιτικό τοπίο της Συμφωνίας για την Καθαρή Βιομηχανία και τις συνεχιζόμενες διαπραγματεύσεις γύρω από το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο.

Το άρθρο συνυπογράφουν τα στελέχη της REScoop.eu  Dirk Vansintjan, η Sara Tachelet και ο Chris Vrettos. Η REScoop.eu είναι ένα αναπτυσσόμενο δίκτυο 2.500 ενεργειακών κοινοτήτων από όλη την Ευρώπη και των 2 εκατομμυρίων πολιτών τους που δραστηριοποιούνται στην ενεργειακή μετάβαση. 

Χρηματοδότηση του μέλλοντος

Σύμφωνα με αυτούς, η Ευρώπη χρειάζεται σημαντικές επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, την ενεργειακή απόδοση και τα δίκτυα για να επιτύχει τους στόχους της για την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή  εκτιμά  ότι υπάρχει ένα ετήσιο  έλλειμμα 400 δισεκατομμυρίων ευρώ  έως το 2030. Ενώ το Σχέδιο Δράσης για Προσιτές Τιμές Ενέργειας  αναγνωρίζει τις δυνατότητες των ενεργειακών κοινοτήτων  στη σταθεροποίηση και τη μείωση των τιμών ενέργειας, η Συμφωνία Καθαρής Βιομηχανίας (CID) αγνοεί τις δυνατότητές της στην κινητοποίηση επενδύσεων.

Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη οι πολίτες θα μπορούσαν να συνεισφέρουν 176 δισεκατομμύρια ευρώ μόνο στην αιολική ενέργεια έως το 2030. Αυτές οι επενδύσεις των πολιτών ενισχύουν τις τοπικές οικονομίες, συμβάλλοντας παράλληλα στον εκδημοκρατισμό του ενεργειακού συστήματος και στη σταθεροποίηση των τιμών. Κάθε ευρώ που επενδύεται σε ενεργειακά έργα των πολιτών παράγει  δύο  έως  οκτώ  ευρώ σε τοπικό επίπεδο.

Είναι ενδιαφέρον ότι οι ενεργειακές κοινότητες επενδύουν ολοένα και περισσότερο σε έργα βιομηχανικής κλίμακας, όπως η υπεράκτια αιολική ενέργεια και η τηλεθέρμανση μεγάλης κλίμακας , αποδεικνύοντας την ικανότητά τους να συμβάλλουν στους στόχους αναβιομηχάνισης της Ευρώπης. Ωστόσο, χωρίς εξατομικευμένη οικονομική υποστήριξη, η επέκτασή τους παραμένει περιορισμένη.

Κρατικές ενισχύσεις και κενά δημόσιας χρηματοδότησης

Οι ενεργειακές κοινότητες αντιμετωπίζουν οικονομικά και κανονιστικά εμπόδια, ιδίως περιοριστικούς κανονισμούς για τις κρατικές ενισχύσεις και έλλειψη επενδυτικών μηχανισμών προσαρμοσμένων στις ανάγκες τους.

Πολλά κράτη μέλη δεν αξιοποιούν αποτελεσματικά τα κονδύλια της ΕΕ  για την υποστήριξη των ενεργειακών κοινοτήτων, ενώ οι εμπορικές τράπεζες συχνά διστάζουν να δανείσουν.

Για να καλύψουν αυτό το κενό, οι εθνικές ομοσπονδίες ενεργειακών κοινοτήτων σε χώρες όπως η Ολλανδία, η Γαλλία και η Ισπανία έχουν δημιουργήσει  «Κοινοτικά Σχέδια Χρηματοδότησης Ενέργειας» (CEFS) που έχουν σχεδιαστεί για την υποστήριξη και τη χρηματοδότηση έργων ενεργειακών κοινοτήτων.

Αυτά τα προγράμματα συγκεντρώνουν αποτελεσματικά επενδύσεις από πολίτες, δημόσιους φορείς και ιδιώτες επενδυτές.  Η εμπειρία από την Ολλανδία και τη Γαλλία δείχνει τον αντίκτυπό τους: κάθε ευρώ δημόσιας χρηματοδότησης στα αρχικά στάδια μπορεί να προσελκύσει έως και 60 ευρώ σε ιδιωτικές επενδύσεις για την υλοποίηση του έργου .

Το παράδειγμα της Énergie Partagée

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Énergie Partagée.  Από την ίδρυσή της το 2010, αυτό το γαλλικό εθνικό δίκτυο ενεργειακών κοινοτήτων έχει υποστηρίξει  περισσότερα από 400 έργα με επικεφαλής πολίτες , εκ των οποίων τα 280 είναι σε λειτουργία, παράγοντας περίπου 535 GWh καθαρής ενέργειας ετησίως έως το 2025 - ποσότητα αρκετή για να τροφοδοτήσει πάνω από 1,4 εκατομμύρια πολίτες.  

Ένας βασικός πυλώνας του έργου της Énergie Partagée είναι το  επενδυτικό ταμείο αποταμίευσης πολιτών, το Energie Partagée Investissement. Με 46 εκατομμύρια ευρώ επενδυμένα σε πάνω από 160 έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας - που καλύπτουν ηλιακή, αιολική, υδροηλεκτρική ενέργεια, βιομάζα και θέρμανση - αυτό το χρηματοδοτικό πρόγραμμα έχει εμπνεύσει τους ηγέτες των κοινοτήτων στο Βέλγιο, τη Ρουμανία και την Ισπανία να δημιουργήσουν τα δικά τους Κοινοτικά Χρηματοδοτικά Σχέδια Ενέργειας, στο πλαίσιο του  έργου LIFE A C CE . Πέρα από τη χρηματοδότηση, η Energie Partagée διαδραματίζει ηγετικό ρόλο στο γαλλικό κοινοτικό ενεργειακό κίνημα, αξιοποιώντας το Εθνικό Κέντρο Πόρων, το Παρατηρητήριο Ενεργειακών Κοινοτήτων και μια ομάδα εμπειρογνωμόνων στην ανάπτυξη ικανοτήτων. Συντονίζει 13 περιφερειακά δίκτυα υποστήριξης που προσφέρουν τεχνική βοήθεια, ανάπτυξη ικανοτήτων και δραστηριότητες ευαισθητοποίησης επί τόπου.

Τα εμπόδια

Ενώ οι αναθεωρημένες κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις  έχουν βελτιώσει τις συνθήκες για τις κοινότητες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, το πλαίσιο παραμένει δύσκολο στην πλοήγηση. Τα κράτη μέλη χρειάζονται σαφέστερη καθοδήγηση σχετικά με τον σχεδιασμό προγραμμάτων στήριξης στα οποία θα έχουν πρόσβαση οι ενεργειακές κοινότητες.

Επιπλέον, διοικητικά και κανονιστικά εμπόδια, όπως τα τέλη σύνδεσης στο δίκτυο και οι πολύπλοκες διαδικασίες αδειοδότησης, συνεχίζουν να επιβραδύνουν τα έργα που υλοποιούνται από την κοινότητα.

Προτάσεις

Προκειμένου  να αξιοποιηθεί πλήρως το δυναμικό των ενεργειακών κοινοτήτων, η ΕΕ θα πρέπει να υποστηρίξει τη δημιουργία ειδικών χρηματοδοτικών μέσων προσαρμοσμένων στις ανάγκες τους:

1. Ένας Μηχανισμός Εγγυήσεων της ΕΕ, παρόμοιος με το παράθυρο ΜΜΕ του InvestEU.
2. Απλουστευμένες διαδικασίες κρατικών ενισχύσεων για ενεργειακές κοινότητες.
3. Σταθεροί μηχανισμοί χρηματοδότησης για τις ενεργειακές κοινότητες στο επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο.
4. Τεχνική βοήθεια προς τα κράτη μέλη για να διασφαλιστεί ότι οι ενεργειακές κοινότητες μπορούν να έχουν πρόσβαση στο Ταμείο Κοινωνικού Κλίματος και στο Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης.
5. Η υποστήριξη των εθνικών ομοσπονδιών στην κλιμάκωση των μοντέλων χρηματοδότησης όπως το CEFS μπορεί επίσης να βοηθήσει στην προώθηση και την επαγγελματικοποίηση ενεργειακών έργων με επικεφαλής τις κοινότητες σε όλη την Ευρώπη.
6. Απελευθέρωση του δυναμικού της κοινότητας στην ενεργειακή μετάβαση