Πόλεμος στο Ιράν: Συγκυριακό σοκ προμήθειας ορυκτών καυσίμων ή σημείο καμπής για την αγορά ενέργειας;

Η αναστάτωση που προκάλεσε ο πόλεμος του Ιράν στις παγκόσμιες αγορές αργού πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) έχει αφήσει το βαρύ της αποτύπωμα με τα εκατομμύρια βαρέλια που έλειψαν από τις αγορές και τις υψηλότερες τιμές. Τώρα, με την ειρηνευτική συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν αναμένεται να ανοίξει ξανά το Στενό του Ορμούζ και αναδύεται το ερώτημα αν η κορύφωση της κρίσης έχει παρέλθει οριστικά ή απλά είναι άλλο ένα επεισόδιο της.

Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022 προκάλεσε δραματική αύξηση των τιμών της ενέργειας, ωστόσο ο αντίκτυπος αποδείχθηκε βραχύβιος, χάρη στην ικανότητα της αγοράς να ανακατευθύνει τις ροές και να απορροφά το σοκ.

Στον πόλεμο του Ιράν, η αγορά και πάλι ελίχθηκε μετά το ουσιαστικό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από τότε που ξεκίνησαν οι αμερικανο-ισραηλινές επιθέσεις, με συνέπεια να χαθούν περισσότερα από ένα δισεκατομμύριο βαρέλια αργού πετρελαίου και προϊόντων διύλισης από τους παραγωγούς της Μέσης Ανατολής, καθώς και το 20% της παγκόσμιας προμήθειας LNG να βρίσκεται επίσης παγιδευμένο στη στενή πλωτή οδό του Κόλπου.

Ένας συνδυασμός στρατηγικών και εμπορικών αποθεμάτων και μιας δραματικής μείωσης των εισαγωγών από την Κίνα, τον μεγαλύτερο εισαγωγέα αργού πετρελαίου στον κόσμο, βοήθησε να διατηρηθούν τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του αργού πετρελαίου Brent κάτω από τα 100 δολάρια το βαρέλι για μεγάλο μέρος της κρίσης.

Θα μπορούσε επίσης να υποστηριχθεί ότι η αισιοδοξία για μια συμφωνία για το άνοιγμα του Στενού έχει παίξει τον ρόλο της, με τους εμπόρους να φαίνονται πρόθυμοι να πιστέψουν τις πολυάριθμες αναρτήσεις του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι μια συμφωνία ήταν επικείμενη.

Αυτή η πολυαναμενόμενη συμφωνία άρχισε να υλοποιείται την Κυριακή (14/6), όταν οι ΗΠΑ και το Ιράν ανακοίνωσαν ότι συμφώνησαν σε ένα πλαίσιο που θα μπορούσε να επιτρέψει στα πλοία να ξαναρχίσουν τη διέλευση.

Αν και οι πλήρεις λεπτομέρειες της συμφωνίας δεν έχουν ακόμη δημοσιοποιηθεί, η προοπτική τα δεξαμενόπλοια να διέρχονται πλέον χωρίς κίνδυνο από το Στενό εγείρει αναπόφευκτα το ερώτημα τι θα συμβεί στη συνέχεια.

Βραχυπρόθεσμα, οι αγορές ενέργειας θα ανακουφιστούν, καθώς τα δεξαμενόπλοια που είχαν παγιδευτεί στον Κόλπο θα εξέρχονται και θα παραδίδουν φορτία. Στη συνέχεια, θα ακολουθήσουν προσπάθειες για την αποκατάσταση των ροών και των αλυσίδων εφοδιασμού στα προπολεμικά επίπεδα, αλλά και η πιο χρονοβόρα διαδικασία αποκατάστασης των εξαντλημένων αποθεμάτων.

Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει ότι οι τιμές του αργού πετρελαίου και του LNG θα παραμείνουν ψηλές για μεγάλο χρονικό διάστημα, καθώς τα χαμένα βαρέλια θα πρέπει να αντικατασταθούν, όμως πολλά θα εξαρτηθούν και από το πόσο γρήγορα οι παραγωγοί της Μέσης Ανατολής θα μπορέσουν να αυξήσουν την παραγωγή και τις εξαγωγές, και από το αν ο όμιλος OPEC+ θα είναι πράγματι σε θέση να αντλήσει τους υψηλότερους όγκους που έχει συμφωνήσει να παράγει.

Καταναλωτική συμπεριφορά

Αλλά το μεγαλύτερο ερώτημα είναι ποιός θα είναι ο μακροπρόθεσμος αντίκτυπος. Πολλά θα εξαρτηθούν από τη στάση που θα κρατήσουν τόσο οι καταναλωτές, όσο και οι κυβερνήσεις, ιδίως στην ενεργοβόρα Ασία, την ταχύτερα αναπτυσσόμενη περιοχή.

Οι καταναλωτές που έχουν τη οικονομική δυνατότητα, είναι πιθανό να εξετάσουν το ενδεχόμενο να στραφούν σε ηλεκτρικά ή υβριδικά οχήματα για να προστατευτούν από μελλοντικές κρίσεις στις τιμές του ντίζελ και της βενζίνης.

Μια πρώτη ιδέα μπορεί να έρχεται από την Αυστραλία, τον μεγαλύτερο εισαγωγέα ντίζελ στον κόσμο και μια χώρα που εξαρτάται από τα διυλιστήρια του εξωτερικού για πάνω από το 80% των αναγκών της σε καύσιμα.

Οι πωλήσεις ηλεκτρικών οχημάτων στην Αυστραλία έφτασαν σε επίπεδα ρεκόρ τον Μάιο, με μερίδιο αγοράς 20%, και σε συνδυασμό με υβριδικά οχήματα, το μερίδιο αυξήθηκε στο 46%.

Αυτό πλησιάζει τα επίπεδα της Κίνας, τον κορυφαίο κατασκευαστή ηλεκτρικών οχημάτων, όπου τα ηλεκτρικά και τα υβριδικά οχήματα αντιπροσώπευαν περισσότερο από το 50% των πωλήσεων το 2025 και αυξήθηκαν στο 60% τον Μάιο του τρέχοντος έτους.

Οι κυβερνητικές πολιτικές είναι επίσης πιθανό να στραφούν υπέρ της ενίσχυσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και της ηλεκτροδότησης έναντι των ορυκτών καυσίμων.

Ασιατικές χώρες όπως το Βιετνάμ ήδη εφαρμόζουν πολιτικές για την ενθάρρυνση της χρήσης ηλεκτρικών οχημάτων και σκούτερ και αυτή η δυναμική είναι πιθανό να αυξηθεί σε ολόκληρη την περιοχή.

Το LNG διατρέχει επίσης κίνδυνο στην Ασία, καθώς οι χώρες σταθμίζουν τους κινδύνους ασφαλείας από ένα εισαγόμενο ορυκτό καύσιμο έναντι της αγοράς ηλιακών συλλεκτών, ανεμογεννητριών και συστημάτων αποθήκευσης μπαταριών από την Κίνα ή της ανάπτυξης εγχώριων βιομηχανιών με κινεζική υποστήριξη.

Ένα ορυκτό καύσιμο που μπορεί επίσης να αναδειχθεί ως μακροπρόθεσμος νικητής από την τρέχουσα κρίση είναι ο άνθρακας.

Χώρες με τεράστια εγχώρια αποθέματα, όπως η Κίνα, η Ινδία και η Ινδονησία, θα μπουν στον πειρασμό να συνεχίσουν να χρησιμοποιούν το καύσιμο, δεδομένου του πλεονεκτήματος κόστους και ασφάλειας εφοδιασμού του, ακόμη και αν αυτό καθιστά τη μείωση των εκπομπών άνθρακα πιο δύσκολη.

Οι χώρες εισαγωγής ενδέχεται επίσης να θεωρήσουν τον άνθρακα ασφαλέστερο στοίχημα, δεδομένου ότι οι κύριοι εξαγωγείς – η Ινδονησία, η Αυστραλία και η Νότια Αφρική – παραδοσιακά είναι αξιόπιστοι προμηθευτές και οι αποστολές των φορτίων δεν διατρέχουν κίνδυνο από σημεία συμφόρησης όπως τα Στενά του Ορμούζ.

Ωστόσο, μια μακροπρόθεσμη φυγή από το αργό πετρέλαιο και το LNG δεν μπορεί να θεωρείται προδιαγεγραμμένη, καθώς οι παραγωγοί και οι εξαγωγείς αυτών των ορυκτών καυσίμων είναι απίθανο να παραμείνουν θεατές στην πίεση που θα ασκηθεί στα προϊόντα τους.

Η πρώιμη αντίδραση της αγοράς – με το Brent να υποχωρεί κατά 4% στα 83 δολάρια μετά την ανακοίνωση της συμφωνίας – υποδηλώνει ότι η διαδικασία μπορεί να έχει ήδη ξεκινήσει. Αν τα οχήματα ντίζελ και βενζίνης ξαναγίνουν φθηνά στον ανεφοδιασμό και το LNG μπορεί να ανταγωνιστεί τον άνθρακα και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, είναι πιθανό οι κυβερνήσεις και οι καταναλωτές να συγχωρήσουν και να ξεχάσουν την αναστάτωση και το κόστος του πολέμου στο Ιράν, όπως ακριβώς έκαναν και μετά από παλαιότερες συγκρούσεις που προκάλεσαν αυξήσεις τιμών.

(Reuters)