Πιο αναγκαία από ποτέ η πανευρωπαϊκή συνεργασία για την ανάπτυξη των δικτύων

Στην εκπνοή του 2025, ο ενεργειακός κλάδος στην Ευρώπη και την Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε αξιοσημείωτες προκλήσεις αλλά και σημαντικές ευκαιρίες.

Με τις ΑΠΕ να κερδίζουν σταθερά έδαφος στο μείγμα ηλεκτροπαραγωγής της Ε.Ε., προσεγγίζοντας το ορόσημο του 50%, γίνεται ολοένα και πιο εμφανές ότι η ενεργειακή μετάβαση, αν και απολύτως απαραίτητη, εξελίσσεται σε μία ιδιαίτερα σύνθετη διαδικασία. Επώδυνη υπενθύμιση αυτής της πραγματικότητας είναι το –ιστορικών διαστάσεων– μπλακάουτ που έπληξε την Ιβηρική Χερσόνησο τον περασμένο Απρίλιο, βυθίζοντας στο σκοτάδι εκατομμύρια καταναλωτές στην Ισπανία και την Πορτογαλία. Το περιστατικό αυτό ανέδειξε την ανάγκη για σοβαρές επενδύσεις όσον αφορά τη θωράκιση και την επέκταση των δικτύων πανευρωπαϊκά, ώστε τα «πράσινα» ηλεκτρικά συστήματα να αποκτήσουν καλύτερα αντανακλαστικά σε τυχόν αστάθειες.

Η τροφοδότηση της Ευρώπης με επαρκή, σταθερή και φθηνή ηλεκτρική ενέργεια είναι, ταυτόχρονα, συνυφασμένη με την ανταγωνιστικότητα και την ανθεκτικότητά της, σε μία συγκυρία εντεινόμενων ανταγωνισμών και γεωπολιτικών αβεβαιοτήτων. Ένα καλύτερα διασυνδεδεμένο και ανθεκτικό δίκτυο, θα επιτρέψει την ασφαλέστερη και αποδοτικότερη ενσωμάτωση περισσότερης πράσινης ενέργειας, τη μείωση του ενεργειακού κόστους για τους καταναλωτές και τη βιομηχανία και τη στήριξη του εξηλεκτρισμού των ευρωπαϊκών οικονομιών.

Σε αυτή τη συγκυρία, είναι επίσης αναγκαίο να ληφθούν μέτρα για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής παραγωγής κρίσιμων εξαρτημάτων και εξοπλισμών για έργα δικτύων, όπως υποβρύχια καλώδια και μετασχηματιστές, που απαιτούν εξειδικευμένες δεξιότητες και έχουν περιορισμένους προμηθευτές. Αυτό μπορεί να αναζωογονήσει την τεχνολογική και βιομηχανική βάση της Ευρώπης, προσφέροντας εναλλακτικές στις πιεσμένες εφοδιαστικές αλυσίδες παγκοσμίως και την έλλειψη εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού.

Το 2026 δεν πρέπει να χαθεί πολύτιμος χρόνος. Η «κούρσα» για την ανάπτυξη των δικτύων μεταφοράς και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας έχει ξεκινήσει και μέχρι το τέλος της επόμενης δεκαετίας θα απαιτήσει επενδύσεις ύψους 1,2 τρισ. ευρώ. Στο πλαίσιο αυτό, άλλωστε, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα παρουσιάσει το αμέσως επόμενο διάστημα μία στοχευμένη στρατηγική προσέλκυσης ιδιωτικών επενδύσεων. Πρόκειται για έναν ιδιαίτερα απαιτητικό στόχο, που αν δεν ευοδωθεί θα επιφέρει δυσβάσταχτο κόστος στην Ε.Ε.. Αν τα σημερινά δεδομένα διατηρηθούν, η ετήσια επιβάρυνση από την ανεπάρκεια των δικτύων το 2030 μπορεί να αγγίξει τα 26 δισ. ευρώ και περίπου 310 TWh καθαρού ρεύματος -μέγεθος που αντιστοιχεί σχεδόν 6 φορές στη συνολική ετήσια κατανάλωση ηλεκτρισμού στην Ελλάδα- να παραμένει κάθε χρόνο αναξιοποίητο, με ορίζοντα το 2040.

Αντίθετα, η ενίσχυση της διασυνδεσιμότητας των ευρωπαϊκών κρατών μπορεί να διευρύνει τα ετήσια οικονομικά οφέλη για τους πολίτες από 34 δισ. ευρώ σήμερα σε έως 43 δισ. ευρώ το 2030, με τη συνακόλουθη ώθηση του διασυνοριακού εμπορίου κατά 50% να συνεισφέρει στο ΑΕΠ της Ε.Ε. επιπλέον 18 δισ. ευρώ.

Υπό αυτό το πρίσμα, το Grids Package, η δέσμη μέτρων και πολιτικών που κατέθεσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μέσα στον Δεκέμβριο για την αναβάθμιση και επέκταση των δικτυακών υποδομών έως το 2040, αποτελεί σίγουρα μια ελπιδοφόρα εξέλιξη. Κράτη-μέλη και θεσμικοί φορείς καλούνται να εντατικοποιήσουν τη συνεργασία και τις προσπάθειές τους, προκειμένου η Ε.Ε. να αποκτήσει, μεσοπρόθεσμα, έναν ισχυρό και ενιαίο ενεργειακό κορμό, βάσει ενός ολοκληρωμένου ευρωπαϊκού -και όχι κατακερματισμένου σε επίπεδο κρατών- σχεδίου.

Η ολιστική στρατηγική που προβλέπει το Grids Package προτεραιοποιεί έργα ανάλογα με την προστιθέμενη αξία τους για την Ευρώπη, επιτάχυνση των αδειοδοτήσεων, δικαιότερη κατανομή του κόστους στα διασυνοριακά έργα και διαμοιρασμό των οφελών στις τοπικές κοινωνίες. Εξίσου σημαντικό είναι ότι το Grids Package δεν εστιάζει μόνο σε νέες αλλά και σε υφιστάμενες υποδομές, με την ενσωμάτωση ψηφιακών τεχνολογιών και την εισαγωγή συστημάτων αποθήκευσης, έχοντας ως στόχο την αύξηση της ανθεκτικότητας και της ευελιξίας.

Η Ελλάδα είναι παρούσα σε αυτόν τον σχεδιασμό, καθώς λειτουργεί ως αφετηρία σε δύο από τις οκτώ ενεργειακές λεωφόρους προτεραιότητας του Grids Package, τη διασύνδεση με την Κύπρο Great Sea Interconnector και τον ηλεκτρικό διάδρομο που θα φέρει πιο κοντά τη Νοτιοανατολική με την Κεντρική Ευρώπη. Η συμπερίληψη του GSI αποδεικνύει, για ακόμα μία φορά, την αξία του έργου που θα συνδέσει το τελευταίο ενεργειακό νησί της Ε.Ε. με το ηπειρωτικό δίκτυο ενώ ο νέος διάδρομος στα Βαλκάνια θα εκτονώσει σημεία συμφόρησης που σήμερα κρατούν πίσω την ενεργειακή ένωση της Ευρώπης, έχοντας άμεσο αντίκτυπο στο κόστος ηλεκτρισμού και την ασφάλεια εφοδιασμού.

Ο ΑΔΜΗΕ, από την πλευρά του, υλοποιεί και δρομολογεί ένα ευρύ πλέγμα έργων, όπως εγχώριες και διεθνείς διασυνδέσεις με γειτονικές χώρες, ψηφιοποιεί τη συντήρηση και αναβαθμίζει με «έξυπνες» τεχνολογίες τη λειτουργία του ηλεκτρικού συστήματος, εν μέσω ραγδαίας διείσδυσης ΑΠΕ και κλιματικής κρίσης. Το επενδυτικό πρόγραμμα του Διαχειριστή, που έως το 2035 προσεγγίζει τα 8 δισ. ευρώ, είναι ωστόσο υψηλών χρηματοδοτικών απαιτήσεων και πρέπει να προχωρήσει το ταχύτερο δυνατό, κάτι που με τη σειρά του προϋποθέτει εύλογες θεσμικές, ρυθμιστικές και κεφαλαιακές διευκολύνσεις, ώστε η Ελλάδα να είναι σε θέση να συμβάλει ουσιαστικά στην κοινοτική στρατηγική για ενεργειακή αυτονομία και απανθρακοποίηση του μείγματος ηλεκτρισμού της Ευρώπης.

Παρά τις θετικές εξελίξεις, δεν πρέπει να υπάρξει εφησυχασμός. Είναι κρίσιμο, από τη νέα χρονιά, όλα τα εμπλεκόμενα μέρη, Κυβερνήσεις, Ρυθμιστικές Αρχές, Διαχειριστές, να προσεγγίσουν με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη σύμπνοια και αίσθηση αποστολής τα ανοιχτά μέτωπα, προκειμένου η ανάπτυξη των «πράσινων» ηλεκτρικών υποδομών σε ευρωπαϊκό επίπεδο να προχωρήσει με τη μέγιστη αποτελεσματικότητα. Δεν πρέπει να λησμονούμε ότι οι υποδομές αυτές είναι θεμελιώδεις για να εξασφαλίσει η Ε.Ε. ένα ενεργειακό μέλλον, περιβαλλοντικά, κοινωνικά και οικονομικά βιώσιμο.

_______

Ο Μάνος Μανουσάκης είναι Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος του ΑΔΜΗΕ.

Το άρθρο περιλαμβάνεται στο αφιέρωμα του energypress για τις εμπειρίες του 2025, τις προκλήσεις και τις προσδοκίες για το 2026.